ابراء مهریه یکی از راههایی است که زن میتواند تمام یا بخشی از مهریه خود را ساقط کند، اما عبارتی که در سند نوشته میشود اهمیت زیادی دارد. تفاوت میان «ابراء»، «بذل» و «بخشش مهریه» فقط لفظی نیست و ممکن است در امکان رجوع یا اعتراض بعدی به سند اثر بگذارد.
بسیاری از اختلافها زمانی ایجاد میشود که زن بعد از امضای یک نوشته دستنویس یا سند رسمی پشیمان میشود و میخواهد بداند آیا میتواند دوباره مهریه را مطالبه کند یا سند را باطل کند. پاسخ به این سؤال به نوع سند و مفاد آن بستگی دارد، نه صرفاً عنوانی که بالای آن نوشته شده است.
در این مقاله بررسی میکنیم ابراء مهریه چه اثری دارد، چه تفاوتی با بذل و بخشش دارد، چه متنی برای ابراء مناسب است و در چه شرایطی میتوان به سند ابراء یا بذل مهریه اعتراض کرد.
ابراء مهریه چیست؟
طبق ماده ۲۸۹ قانون مدنی، ابراء زمانی است که طلبکار با اختیار از حق خود صرفنظر کند. در مهریه، زن طلبکار و شوهر بدهکار است؛ بنابراین زن میتواند تمام یا بخشی از دین مهریه را ساقط کند. ماده ۲۹۰ نیز برای ابراء، اهلیت شخص ابراءکننده را لازم دانسته است.
ابراء یک عمل یکطرفه است و برای تحقق آن قبول شوهر لازم نیست. پس اگر زن با قصد و اختیار، ذمه شوهر را نسبت به مهریه ابراء کند، اصل دین در همان مقدار از بین میرود. این اقدام یکطرفه و بدون نیاز به رضایت مرد انجام میشود و یکی از روش های بذل مهریه است که از نظر حقوقی، یک ایقاع غیرقابل رجوع است. پس از انجام صحیح آن، مهریه بهطور کامل از بین میرود.
تفاوت ابراء، بخشش و بذل مهریه
در ابراء، زن دین مهریه را از ذمه شوهر ساقط میکند. به همین دلیل پس از ابراء صحیح، رجوع از آن ممکن نیست. عبارتهایی مانند «مهریهام را بخشیدم» یا «مهریه را هبه کردم» ممکن است درباره ماهیت سند اختلاف ایجاد کنند. با این حال، درباره مهریه پرداختنشده که طلب زن از شوهر است، ماده ۸۰۶ قانون مدنی مقرر کرده اگر طلبکار طلب خود را به بدهکار ببخشد، حق رجوع ندارد. در آرای قضایی مربوط به مهریه نیز به همین حکم استناد شده است.
بذل مهریه در طلاق خلع و مبارات موضوع دیگری است. در این نوع طلاق، زن مالی را در مقابل طلاق به شوهر میدهد. اگر در مدت عده و در شرایط قانونی به عوض رجوع کند، طلاق از حالت بائن خارج میشود و برای شوهر حق رجوع ایجاد میشود. بنابراین بذل در طلاق خلع را نباید با ابراء قطعی مهریه یکی دانست.
بذل مهریه در طلاق خلع و مبارات
بذل مهریه اصطلاحاً در زمینهی طلاقهای توافقی نوع خلع و مبارات به کار میرود. در طلاق خلع، زن به دلیل کراهت از شوهر، حاضر میشود مهریهاش را در برابر طلاق ببخشد. این بذل، جزئی از عقد طلاق محسوب میشود.
تفاوت کلیدی این است که در طلاق خلع و مبارات، اگر زن در مدت عده از بذل خود رجوع کند، و مرد نیز به طلاق رجوع کند، طلاق باطل میشود. اما اگر مهریه را ابراء کرده باشد، دیگر رجوع ممکن نیست، چون ابراء، قطعاً و فوراً باعث از بین رفتن دین میشود.
نحوه صحیح ابراء مهریه و شرایط قانونی
ابراء مهریه میتواند از دو طریق صورت گیرد اما پیش از آن شرایط قانونی باید وجود داشته باشد.
شرایط قانونی ابراء مهریه چیست؟
برای اینکه ابراء مهریه معتبر باشد، سه موضوع اصلی اهمیت دارد به اینصورت که زن برای تصرف در حق مالی خود اهلیت داشته باشد و با قصد و اختیار ابراء را انجام دهد و مشخص باشد چه مقدار از مهریه را ابراء کرده است. مثلاً زن اعلام کند تمام یا بخشی از مهریه قید شده در عقدنامه را می بخشد. همچنین انگیزه ابراء باید قانونی باشد؛ مثلاً فشار برای طلاق یا تهدید باعث بطلان آن میشود.
۱. ابراء مهریه با سند عادی
زن برای بخشیدن مهریه با دست نویس می تواند در یک دستنوشته ساده که بهتر است با حضور شاهدان تنظیم شود، اعلام کند که تمام یا بخشی از مهریه را ابراء میکند. این متن باید شامل:
- نام و مشخصات زن و مرد
- شماره عقدنامه
- میزان مهریه
- جمله صریح مبنی بر ابراء مهریه باشد.
۲. ابراء مهریه در دفترخانه (سند رسمی)
در این روش، زن با همراه داشتن مدارک لازم (شناسنامه، کارت ملی و عقدنامه) به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه کرده و اقدام به امضای اقرارنامه ابراء مهریه مینماید. این سند رسمی، قطعی و معتبرتر از سند عادی است و قابلیت استفاده در محاکم قضایی را دارد.
متن ابراء مهریه بدون بازگشت
اگر هدف این است که تمام مهریه بهصورت قطعی ابراء شود، متن باید مقدار مهریه و بریالذمه شدن شوهر را روشن بیان کند. نمونه:
اینجانب خانم … فرزند … به شماره ملی …، زوجه آقای …، با قصد و رضایت کامل اعلام مینمایم کلیه مهریه مندرج در سند نکاحیه شماره … مورخ … را ابراء نموده و ذمه همسرم آقای … را نسبت به تمام مهریه مذکور بری مینمایم. از تاریخ امضای این سند نسبت به مهریه ابراءشده هیچگونه طلب و ادعایی ندارم.
نام و نام خانوادگی زوجه
تاریخ
امضا و اثر انگشت
اگر فقط بخشی از مهریه بخشیده میشود، باید مقدار آن دقیق نوشته شود؛ مثلاً «ذمه زوج را نسبت به ۵۰ سکه از ۱۱۰ سکه مهریه ابراء میکنم». باقی مهریه همچنان قابل مطالبه خواهد بود.
در ابراء صحیح، اضافه کردن عبارت «حق رجوع ندارم» شرط ایجاد اثر حقوقی نیست؛ خود ابراء موجب سقوط دین میشود. مهمتر از این عبارت، روشن بودن قصد زن برای ابراء ذمه شوهر است.
متن بخشش مهریه روی کاغذ اعتبار دارد؟
ابراء مهریه الزاماً باید در دفترخانه انجام شود. زن میتواند ابراء را در یک نوشته عادی نیز اعلام کند، اما اگر بعداً درباره امضا، متن یا قصد واقعی او اختلاف شود، اثبات سند عادی دشوارتر از سند رسمی خواهد بود. برای دستنویس بهتر است مقدار مهریه، مشخصات زوجین، شماره عقدنامه و عبارت صریح «ابراء ذمه زوج» درج شود.
نمونه متن بخشش مهریه روی کاغذ
اینجانب … فرزند … به شماره ملی …، زوجه آقای …، اقرار و اعلام مینمایم با اختیار و رضایت کامل، ذمه همسرم را نسبت به … سکه از مهریه مندرج در سند نکاحیه شماره … ابراء نمودهام و نسبت به مقدار ابراءشده هیچ طلبی از ایشان ندارم.
تاریخ
نام و نام خانوادگی زوجه
امضا و اثر انگشت
وجود شاهد شرط صحت ابراء نیست، اما در سند دستنویس میتواند در صورت ایجاد اختلاف به اثبات موضوع کمک کند. سند رسمی از نظر اثباتی موقعیت قویتری دارد؛ طبق ماده ۱۲۹۲ قانون مدنی، در برابر سند رسمی انکار و تردید پذیرفته نمیشود و شخص معترض باید ادعای جعل یا بیاعتباری قانونی سند را اثبات کند.
نمونه سند ابراء مهریه در دفترخانه
اگر زن قصد دارد ابراء مهریه را بهصورت رسمی انجام دهد، میتواند در دفتر اسناد رسمی سند ابراء ذمه تنظیم کند. متن سند با توجه به دفترخانه و شرایط طرفین ممکن است متفاوت باشد، اما مضمون اصلی میتواند به این صورت باشد:
اینجانب خانم … فرزند … دارای شماره ملی …، زوجه آقای …، با حضور در دفترخانه و با قصد و رضایت کامل اقرار و اعلام نمودم که ذمه زوج را نسبت به تمام/تعداد … سکه از مهریه موضوع سند نکاحیه شماره … مورخ … ابراء نمودم و نسبت به میزان ابراءشده هیچگونه ادعا و مطالبهای ندارم.
اگر زن فقط بخشی از مهریه را ابراء میکند، باید تعداد سکه یا مبلغ دقیق در سند نوشته شود. عبارتهایی مثل «تمام حقوق مالی خود را بخشیدم» برای کسی که فقط قصد بخشش مهریه را دارد مناسب نیست، زیرا ممکن است درباره دامنه سند اختلاف ایجاد کند.
برای دریافت اسناد نمونه متن حقوقی ابراء مهریه می توانید بر روی 2 نمونه بالا کلیک کرده و آن ها را دریافت نمایید. نمونه های بالا محکمترین سند برای بخشش مهریه می باشد که دیگر قابل بازگشت نمی باشد.
آیا ابراء مهریه قابل رجوع است؟
خیر. ابراء مهریه یک ایقاع حقوقی غیرقابل رجوع است. اگر ابراء مهریه صحیح انجام شده باشد، زن نمیتواند فقط به دلیل پشیمانی از آن رجوع کند؛ زیرا با ابراء، دین مهریه در همان مقدار ساقط شده است.
اما رجوع با ابطال یا بیاعتبار کردن سند فرق دارد. اگر زن ثابت کند هنگام تنظیم سند قصد نداشته، فاقد اهلیت بوده، سند جعلی است یا ابراء تحت اکراه مؤثر انجام شده، میتواند اعتبار سند و عمل حقوقی انجامشده را در دادگاه مورد اعتراض قرار دهد. صرف پشیمانی برای این کار کافی نیست. آرای منتشرشده نیز نشان میدهد ادعای اکراه یا فقدان قصد نیازمند اثبات است.
چرا ابراء قابل رجوع نیست؟
از منظر حقوقی، ابراء یک ایقاع (عمل حقوقی یکطرفه) است که مطابق ماده ۲۸۹ قانون مدنی، موجب سقوط کامل و قطعی دین میشود. بنابراین، وقتی زن با اختیار کامل و در حالت اهلیت، مرد را از پرداخت مهریه بریالذمه میکند، دیگر این حق مالی از بین رفته و قابل بازگرداندن نیست.
به عنوان مثال اگر زن در طلاق توافقی مهریه خود را ابرا کرده باشد، نمی تواند بعد از طلاق اقدام به گرفتن مهریه نماید. نکته مهم این است که در ابراء، برخلاف قراردادهای دوطرفه، قبول شوهر شرط نیست؛ بنابراین امکان رجوع زن هم وجود ندارد.
ابطال سند رسمی ابراء مهریه ممکن است؟
رسمی بودن سند به این معنا نیست که در هیچ شرایطی قابل اعتراض نیست. اگر زن مدعی باشد سند به دلیل جعل، فقدان قصد، عدم اهلیت، تهدید و اجبار زن برای بخشش مهریه یا اکراه مؤثر اعتبار ندارد، باید دلیل خود را در دادگاه اثبات کند.
صرف اینکه زن بعداً پشیمان شده، زندگی مشترک ادامه پیدا نکرده یا شوهر برخلاف انتظار او رفتار کرده، بهتنهایی باعث ابطال سند ابراء نمیشود. در آرای قضایی نیز صرف ادعای اکراه یا اینکه بخشش با امید ادامه زندگی انجام شده، برای بیاعتبار کردن سند کافی دانسته نشده و دادگاه به دلایل پرونده توجه کرده است.
در یک رأی منتخب قضایی، دعوای ابطال سند رسمی که موضوع آن ابراء مهریه بوده، در صلاحیت دادگاه عمومی حقوقی دانسته شده است، نه دادگاه خانواده. البته عنوان دقیق خواسته باید با متن سند و علت ادعای بیاعتباری هماهنگ باشد.
نمونه دادخواست ابطال سند رسمی بذل یا ابراء مهریه
نمونه زیر برای حالتی است که زن مدعی است سند رسمی تحت اکراه و بدون رضایت آزاد تنظیم شده است:
خواهان: خانم …
خوانده: آقای …
خواسته: ابطال سند رسمی ابراء/بذل مهریه شماره … مورخ … تنظیمشده در دفترخانه شماره … به علت اکراه و فقدان رضایتریاست محترم دادگاه
اینجانب به موجب سند نکاحیه شماره … همسر خوانده میباشم. در تاریخ … تحت فشار و تهدید خوانده، در دفترخانه شماره … حاضر شده و سند شماره … با موضوع ابراء/بذل مهریه را امضا نمودم.
امضای سند در شرایطی انجام شده که رضایت آزادانه برای صرفنظر کردن از مهریه نداشتهام. مدارک مربوط به تهدید و اکراه شامل … به پیوست تقدیم میشود.
با توجه به مراتب فوق، تقاضای رسیدگی و صدور حکم مقتضی نسبت به بیاعتباری عمل حقوقی انجامشده و ابطال سند رسمی شماره … را دارم.
دلایل و منضمات: سند نکاحیه، سند رسمی مورد اعتراض، پیامها و مدارک تهدید، شهادت شهود و سایر ادله موجود.
این نمونه باید با علت واقعی اعتراض تطبیق داده شود. اگر ادعا جعل، فقدان قصد یا عدم اهلیت باشد، شرح دادخواست و دلایل نیز باید براساس همان علت تنظیم شود.
سوالات متداول
در این بخش سوالات متداول پرسشگران از مجموعه ایران لگال را مشاهده می فرمایید که به صورت مشاوره تلفنی یا مشاوره آنلاین حقوقی انجام گرفته است. در نظر داشته باشید که شما می توانید برای کسب اطلاعات مشاوره ای با مجموعه ایران لگال تماس حاصل فرمایید.
❓آیا متن ابراء مهریه روی کاغذ اعتبار دارد؟
بله، دستنویس میتواند بهعنوان سند عادی مورد استناد قرار گیرد؛ اما در صورت اختلاف ممکن است اصالت و اثر حقوقی آن نیاز به اثبات داشته باشد. تنظیم سند رسمی ریسک اختلاف درباره امضا و اصالت سند را کمتر میکند.
❓برای ابراء مهریه بدون بازگشت چه عبارتی بنویسیم؟
بهتر است مقدار مهریه دقیقاً ذکر شود و زن صریحاً اعلام کند «ذمه زوج را نسبت به … از مهریه ابراء مینمایم». صرف عبارت کلی «مهریهام را بخشیدم» میتواند درباره ماهیت حقوقی عمل اختلاف ایجاد کند.
❓آیا بعد از ابراء مهریه میتوانم پشیمان شوم؟
پشیمانی باعث بازگشت مهریه نمیشود. اگر ابراء صحیح انجام شده باشد، دین ساقط شده است. اعتراض زمانی مطرح میشود که زن دلیل قانونی برای بیاعتباری عمل یا سند، مانند اکراه، جعل، فقدان قصد یا عدم اهلیت داشته باشد.
❓من مهریهام را ابرا کردم و حالا پشیمان هستم.
متأسفانه پس از انجام ابراء مهریه، این اقدام بهصورت قانونی غیرقابل رجوع تلقی میشود و امکان بازگشت به وضعیت قبل از آن وجود ندارد. با این حال، اگر بتوانید اثبات کنید که ابراء تحت اجبار، اکراه، یا بدون رضایت واقعی شما بوده یا هنگام امضای سند فاقد اهلیت قانونی (مثلاً عدم بلوغ، عدم رشد یا عدم عقل) بودهاید، امکان اقدام برای ابطال سند ابراء از طریق دادگاه وجود دارد.
❓خانم بنده دوازده سال پیش مهریهاش را در دادگاه ابرا و بذل کرد و از هم جدا شدیم. او پس از یک سال با فرد دیگری ازدواج کرد و مجدداً طلاق گرفت. حالا بعد از دوازده سال دوباره از من درخواست مهریه کرده است. آیا میتواند مجدداً مهریه را که در حضور قاضی ابرا کرده بود دریافت کند؟
در صورتی که ابراء مهریه در دادگاه بهصورت رسمی و با رعایت شرایط قانونی انجام شده باشد، این اقدام قطعی و غیرقابل رجوع بوده و همسر سابق شما حق مطالبه مجدد آن مهریه را نخواهد داشت. تنها در صورت اثبات فقدان شرایط قانونی (مثل نبود اهلیت یا انجام ابرا تحت اجبار) امکان اعتراض وجود دارد که نیاز به بررسی اسناد دارد.
❓سلام. اگر مهریه زوجه که بر عهده زوج است، ابرا شود و در ابرا معوض و وجه شرط نکند و نگوید مهریهام را ابرا میکنم به شرط آن که طلاقم بدهی، دیگر ابرا نیست و هبه تلقی میشود. این مطلب درست است؟
اگر زوجه بدون قید هیچ شرطی، مهریه خود را ببخشد و هدف از آن انتقال مالکیت باشد، این اقدام از نظر حقوقی بیشتر به عنوان هبه مهریه محسوب میشود. در حالیکه اگر هدف فقط بریالذمه کردن مرد از دین باشد و قصد تملیک در کار نباشد، ابراء مهریه است. تفاوت ابرا و بذل مهریه (هبه مهریه) دقیقاً در همین نکته است: در هبه، امکان رجوع در برخی موارد وجود دارد، اما در ابراء، رجوع ممکن نیست.
❓با سلام. من و همسرم توافقی تصمیم به طلاق داریم. میخواهم بدانم هزینه ابرا مهریه به تعداد 72 سکه تمام بهار چقدر است؟ با تشکر.
هزینه ابراء مهریه به تعداد سکهها بستگی ندارد، بلکه وابسته به هزینههای ثبت سند در دفاتر اسناد رسمی است. این هزینه معمولاً ثابت یا درصدی از ارزش مهریه نیست و در حدود چند صد هزار تومان متغیر است. برای اطلاع دقیق، میتوانید با یکی از دفاتر اسناد رسمی در منطقه خود تماس بگیرید یا از مشاوره وکیل استفاده کنید.