مشکل برخی کاربران اکسکوینو دیگر یک تأخیر چندساعته در برداشت نیست. از سال ۱۴۰۴ گزارشهایی درباره انجام نشدن یا طولانی شدن برداشت ریالی و رمزارزی منتشر شد و با ادامه اعتراض کاربران، موضوع در سال ۱۴۰۵ به پیگیریهای جدیتر و پلمب یکی از دفاتر این مجموعه رسید. با این حال، پلمب دفتر یا افزایش تعداد شکایتها بهتنهایی به معنی اثبات کلاهبرداری یا ورشکستگی اکسکوینو نیست.
برای کاربری که دارایی او در این پلتفرم مانده، سؤال اصلی این است که اکنون چه اقدامی باید انجام دهد. آیا باید شکایت کیفری مطرح کند، برای استرداد پول یا رمزارز دادخواست بدهد، از خود شرکت شکایت کند یا منتظر تعیین تکلیف پرونده سایر شاکیان بماند؟
در این مقاله بررسی میکنیم ماجرای اکسکوینو به کجا رسیده، در صورت انجام نشدن برداشت چه مدارکی باید جمعآوری شود، شکایت حقوقی و کیفری چه تفاوتی دارند و برای مطالبه دارایی از اکسکوینو چه مسیری را میتوان دنبال کرد.
ماجرای صرافی اکسکوینو چیست؟
اعتراض کاربران اکسکوینو از سال ۱۴۰۴ با گزارشهایی درباره تأخیر در برداشت ریالی و رمزارزی جدیتر شد. اکسکوینو در بیانیهای که در شهریور ۱۴۰۴ منتشر شد، بخشی از تأخیرها را به اختلال اینترنت و بانکها در دوره جنگ، محدودیت دسترسی تیم عملیاتی و همچنین مسدود شدن موقت حسابهای ریالی شرکت توسط سازمان امور مالیاتی مرتبط دانست و اعلام کرد برای تسویه درخواستهای کاربران در حال اقدام است.
اما اعتراضها در ماههای بعد ادامه پیدا کرد. در اردیبهشت ۱۴۰۵ نیز گزارشهایی از کاربرانی منتشر شد که مدعی بودند همچنان امکان برداشت دارایی خود را ندارند. در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، مشرق تصاویری منتشر کرد که نشان میداد یکی از دفاتر اکسکوینو در محدوده ونک تهران با حضور مأموران و نماینده دستگاه قضایی پلمب شده است.
تا زمان نگارش این مقاله در مرداد ۱۴۰۵، نباید از این اتفاقات نتیجه گرفت که «کلاهبرداری اکسکوینو در دادگاه اثبات شده است». حتی گزارشهای انتقادی منتشرشده درباره این مجموعه نیز تصریح کردهاند که عنوان کلاهبرداری در برخی کارزارها و اعتراضهای کاربران، ادعای شاکیان است و رأی قضایی قطعی منتشرشدهای که این عنوان را اثبات کند ارائه نشده است.
اگر پول یا رمزارز در اکسکوینو مانده چه کار کنیم؟
اگر درخواست برداشت شما مدت زیادی است انجام نشده، صرفاً به تماس تلفنی یا ارسال تیکت اکتفا نکنید. مهمترین کار در این مرحله، اثبات میزان و نوع دارایی شما و سابقه مطالبه آن است. قبل از اینکه دسترسی به حساب کاربری، سوابق تراکنش یا صفحات سایت تغییر کند، بهتر است این مدارک را ذخیره کنید:
از موجودی ریالی و تکتک رمزارزهای حساب خود اسکرینشات و در صورت امکان فیلم از صفحه حساب تهیه کنید؛ سوابق واریز، خرید، فروش و برداشت را ذخیره کنید؛ شماره درخواست برداشت و تاریخ ثبت آن را نگه دارید؛ برای واریزهای رمزارزی TXID و آدرس کیف پول را ثبت کنید؛ گردش حساب بانکی مربوط به واریز ریال را دریافت کنید؛ تیکتها، ایمیلها، پیامکها و پاسخهای پشتیبانی را نگه دارید؛ و اگر مبلغ قابل توجه است، نسخهای از شرایط استفادهای که مبنای رابطه شما با اکسکوینو بوده نیز ذخیره کنید.
این مدارک اهمیت زیادی دارند، زیرا یک تصویر ساده که فقط «ارزش کل سبد» را نشان میدهد ممکن است بعداً مشخص نکند چه مقدار تتر، بیتکوین یا وجه ریالی متعلق به شما بوده و چه زمانی درخواست برداشت آن را دادهاید.
مقررات فعلی خود اکسکوینو، رویه معمول برداشت رمزارزی را در ساعات کاری حداکثر ۱۰ دقیقه و در ساعات غیرکاری حداکثر دو ساعت اعلام میکند، هرچند همان مقررات امکان تأخیر ناشی از ترافیک شبکه، محدودیتهای بانکی و برخی شرایط دیگر را نیز پیشبینی کرده است. بنابراین باقی ماندن یک برداشت برای هفتهها یا ماهها را نمیتوان صرفاً با زمانبندی عادی درجشده در همین مقررات توضیح داد و علت آن باید مشخص شود.
برای شکایت از اکسکوینو از چه کسی باید شکایت کرد؟
این قسمت بسیار مهم است، چون «اکسکوینو» نام تجاری است. طبق شرایط استفاده فعلی وبسایت اکسکوینو، قرارداد کاربران با شرکت توسعه فنآوری آرین داده پیوسته ایرانیان (سهامی خاص) با نام اختصاری اکسکوینو منعقد میشود. خود این قرارداد نیز خدمات اکسکوینو را شامل معامله، نگهداری رمزارز، کیف پول و خدمات مرتبط معرفی کرده است.
بنابراین اگر اختلاف شما یک اختلاف قراردادی درباره دارایی موجود در حساب، برداشت یا ایفای تعهدات پلتفرم باشد، ابتدا باید طرف قراردادی صحیح شناسایی شود. صرفاً نوشتن نام مدیرعامل، سهامدار یا مدیر یک مجموعه وابسته بدون اینکه مسئولیت آن شخص در پرونده اثبات شود، لزوماً مسیر درستی نیست.
در پرونده کیفری وضعیت متفاوت است. مسئولیت کیفری شخصی است و مرجع تحقیق باید مشخص کند رفتار مورد شکایت به چه شخص یا اشخاصی منتسب است. صرف مدیر یا سهامدار بودن نیز بهتنهایی برای انتساب یک جرم کافی نیست.
شکایت از اکسکوینو حقوقی است یا کیفری؟
این بستگی به اتفاقی دارد که برای دارایی شما افتاده است. اگر مسئله اصلی این است که در حساب خود مثلاً ۲۰ هزار تتر دارید، درخواست برداشت دادهاید و پلتفرم آن را تحویل نمیدهد، در درجه اول با یک مطالبه مالی و انجام نشدن تعهد روبهرو هستیم. قراردادهای صحیح اصولاً برای طرفین لازمالاتباعاند و عدم انجام تعهد میتواند مبنای مطالبه حقوقی قرار گیرد.
اما اینکه یک شرکت بدهی یا تعهد خود را انجام نداده، بهتنهایی به معنی تحقق جرم کلاهبرداری نیست. عنوان کلاهبرداری نیازمند احراز شرایط کیفری خود، از جمله رفتار متقلبانه و تحصیل مال از این طریق است. بنابراین بهتر است در شکواییه بدون دلیل ننویسیم «شرکت قطعاً کلاهبرداری کرده» و انتظار داشته باشیم صرف عدم برداشت برای اثبات جرم کافی باشد.
اگر مدارکی وجود دارد که نشان میدهد جذب یا دریافت دارایی کاربران از ابتدا یا در مقطعی با رفتار متقلبانه، اطلاعات خلاف واقع، مخفی کردن واقعیتهای مؤثر یا اقدامات مجرمانه دیگری همراه بوده، موضوع کیفری جداگانه قابل بررسی است.
به همین دلیل ممکن است دو کاربر اکسکوینو، با وجود اینکه هر دو پولشان را دریافت نکردهاند، مسیر حقوقی یکسانی نداشته باشند.
در دادخواست از اکسکوینو چه چیزی را مطالبه کنیم؟
این موضوع در پروندههای رمزارزی حساس است. اگر موجودی شما «۵۰۰ میلیون تومان» وجه نقد بوده، وضعیت با کاربری که «۱۰ هزار تتر» یا «۰٫۵ بیتکوین» در کیف پول خود داشته فرق میکند. در مورد دعوای مطالبه رمزارز باید مشخص شود ادعای شما چیست تحویل همان تعداد واحد رمزدارایی، معادل آن، وجه ریالی ناشی از فروش یا خسارت ناشی از انجام نشدن تعهد.
این انتخاب مخصوصاً زمانی اهمیت پیدا میکند که قیمت رمزارز از زمان ثبت درخواست برداشت تا زمان رسیدگی دادگاه تغییر زیادی کرده باشد. بنابراین تبدیل خودسرانه یک طلب رمزارزی به قیمت ریالی روز ثبت دادخواست، بدون بررسی ماهیت رابطه و مدارک حساب، ممکن است به ضرر شاکی تمام شود.
برای مبالغ قابل توجه، بهتر است خواسته قبل از ثبت دادخواست بر اساس نوع موجودی، تاریخ درخواست برداشت، سوابق حساب و قرارداد اکسکوینو تنظیم شود.
آیا میتوان افزایش قیمت تتر یا بیتکوین را هم به عنوان خسارت گرفت؟
صرف افزایش قیمت رمزارز در مدت مسدود ماندن برداشت، به معنی آن نیست که تمام اختلاف قیمت خودکار به عنوان خسارت قابل وصول باشد. قانون امکان مطالبه خسارت ناشی از عدم انجام تعهد را در شرایط قانونی پیشبینی کرده است، اما وجود خسارت، رابطه آن با عدم انجام تعهد و نوع خواسته باید اثبات شود. در آیین دادرسی مدنی نیز میان اصل خواسته و خسارت ناشی از عدم انجام تعهد تفاوت گذاشته شده است.
برای مثال، کسی که میگوید «من یک بیتکوین داشتم و همان یک بیتکوین را میخواهم» وضعیت متفاوتی با کسی دارد که قبلاً بیتکوین را فروخته و فقط برداشت ریالی حاصل از فروش انجام نشده است. پس بهتر است قبل از تعیین مبلغ خواسته، مشخص شود اصل طلب شما رمزدارایی است یا وجه ریالی.
شرایط و قوانین اکسکوینو مانع شکایت میشود؟
خیر، صرف وجود عباراتی مانند «کاربر حق اعتراض را از خود سلب میکند» به این معنا نیست که تحت هیچ شرایطی امکان طرح دعوا وجود ندارد. مقررات فعلی اکسکوینو در موارد متعددی برای مشکلات اینترنتی، بانکی، خطای کاربر، اختلال شبکه و برخی تأخیرها محدودیت مسئولیت در نظر گرفته و حتی در برخی بندها از اسقاط حق اعتراض یا مطالبه خسارت سخن گفته است. با این حال همین مقررات، وجود کیف پول ریالی و رمزارزی، امکان برداشت و ارائه خدمات معاملاتی و نگهداری دارایی را نیز به رسمیت شناخته است.
در نتیجه باید میان این دو موضوع فرق گذاشت «آیا بابت یک تأخیر خارج از اختیار شرکت خسارت میگیرم؟» با «آیا اصل دارایی من باید تحویل داده شود؟»
شرط محدودکننده مسئولیت در یک وضعیت خاص، لزوماً به این معنا نیست که اصل دارایی کاربر از بین رفته یا دیگر قابل مطالبه نیست. اعتبار و دامنه هر شرط نیز در نهایت با توجه به قانون و موضوع پرونده توسط مرجع رسیدگی ارزیابی میشود.
پلمب دفتر اکسکوینو چه اثری بر پول کاربران دارد؟
پلمب یکی از دفاتر اکسکوینو در اردیبهشت ۱۴۰۵ نشانه ورود جدیتر ضابط و مرجع قضایی به موضوع است، اما پلمب دفتر معادل پرداخت مطالبات کاربران نیست. از طرف دیگر، پلمب نیز به این معنی نیست که کاربران حق خود را از دست دادهاند یا دیگر نباید اقدامی انجام دهند.
اگر در جریان تحقیقات حسابها یا اموالی شناسایی و توقیف شود، نحوه تعیین تکلیف آن داراییها به پرونده قضایی، نوع اموال، اشخاص صاحب حق و تصمیم مرجع رسیدگی بستگی خواهد داشت. بنابراین کاربری که طلب مشخصی دارد نباید صرفاً با شنیدن خبر پلمب منتظر بماند و فرض کند نام و میزان طلب او خودکار در پرونده ثبت شده است.
اگر دیگران از اکسکوینو شکایت کردهاند، من هم باید شکایت کنم؟
وجود شاکیان دیگر به این معنی نیست که هر کاربر اکسکوینو بهطور خودکار شاکی همان پرونده شده است. هر کاربر میزان موجودی، نوع دارایی، سابقه برداشت و مدارک متفاوتی دارد. اگر پرونده مرتبطی در مرجع قضایی در حال رسیدگی باشد، ممکن است شکایت جدید حسب تصمیم مرجع به همان پرونده مرتبط شود؛ اما این موضوع را باید از مسیر رسمی قضایی پیگیری کرد.
عضویت در گروههای تلگرامی یا واتساپی شاکیان ممکن است برای اطلاع از تجربه دیگران مفید باشد، اما شماره شعبه، شماره پرونده، دستور قضایی و نحوه ثبت شکایت را باید از مرجع رسمی تأیید کرد.
بهخصوص تصویر مدارک هویتی، رمز ثنا، اطلاعات بانکی یا اطلاعات ورود به حساب اکسکوینو را برای افرادی که فقط با عنوان «گروه شاکیان» معرفی میشوند ارسال نکنید.
برای شکایت از اکسکوینو کجا مراجعه کنیم؟
اگر مطالبه شما حقوقی است برای شکایت از صرافی های دیحیتال ایرانی، میتوان حسب موضوع برای الزام به انجام تعهد یا مطالبه و استرداد دارایی اقدام قضایی کرد. اگر نیز دلایل کافی برای وقوع جرم وجود دارد، امکان ثبت شکواییه و آغاز تحقیقات کیفری وجود دارد. ثبت دادخواست و شکواییه در نظام فعلی قضایی از طریق خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و سپس پرونده به مرجع صالح ارجاع خواهد شد.
اینکه دقیقاً کدام شعبه یا دادسرا به پرونده رسیدگی خواهد کرد، بدون اطلاع از نوع شکایت و وضعیت پروندههای تشکیلشده نباید از پیش قطعی اعلام شود. اگر کاربر مطلع شود پرونده مشخصی درباره اکسکوینو در حال رسیدگی است، بهتر است هنگام ثبت شکایت اطلاعات آن پرونده را نیز اعلام کند تا مرجع قضایی درباره ارتباط پروندهها تصمیم بگیرد.
آیا میتوان از طریق بانک مرکزی اکسکوینو را پیگیری کرد؟
بانک مرکزی از سال ۱۴۰۳ نظام رسمی تنظیمگری پلتفرمهای رمزارزی را ایجاد کرده و از سال ۱۴۰۴ نیز دستورالعمل صدور مجوز «کارگزار رمزپول» را تصویب کرده است. بنابراین فعالیت خرید، فروش و واسطهگری رمزپول اکنون در مقررات بانک مرکزی دارای عنوان و نظام مجوز مشخص است. با این حال، آخرین اعلام رسمی قابل استنادی که پیدا کردیم مربوط به ۸ دی ۱۴۰۴ است که بانک مرکزی در آن اعلام کرد تا آن زمان هیچیک از پلتفرمهای رمزارزی فعال مجوز این بانک را دریافت نکردهاند.
در مورد اکسکوینو نیز نباید ثبت شرکت، دانشبنیان بودن، عضویت صنفی یا سایر مجوزهای عمومی را معادل مجوز «کارگزار رمزپول» دانست. برای اینکه گفته شود اکسکوینو دارای مجوز بانک مرکزی است، باید مجوز تخصصی و قابل استعلام این فعالیت وجود داشته باشد.
اگر پلتفرم دارای مجوز بانک مرکزی باشد، امکان طرح موضوع در مسیر نظارتی بانک مرکزی نیز مطرح میشود. اگر فاقد مجوز باشد، فعالیت بدون مجوز قابل گزارش است؛ اما در هر دو حالت، بانـک مرکزی مسئول بازگرداندن پول یا رمزارز کاربران نیست و کاربری که دارایی او نزد اکسکوینو مانده است، برای مطالبه دارایی باید مسیر قضایی مناسب را نیز دنبال کند.
آیا اکسکوینو مجوز دارد؟
اکسکوینو در وبسایت خود اعلام کرده که بهعنوان یک شرکت دانشبنیان در حوزه کیف پول رمزارزی فعالیت کرده و از «مجوز معاونت علمی ریاست جمهوری» نام میبرد. اما این عنوان را نباید با مجوز فعالیت صرافی یا مجوز «کارگزار رمزپول» از بانک مرکزی یکی دانست.
طبق چارچوب رسمی بانک مرکزی، «کارگزار رمزپول» شخص حقوقیای است که با مجوز بانک مرکزی خدماتی مانند خرید، فروش و واسطهگری مبادله رمزپول ارائه میکند. بنابراین برای اینکه یک پلتفرم را دارای مجوز رسمی فعالیت در این حوزه بدانیم، باید مجوز مربوط به کارگزار رمزپول از بانک مرکزی برای همان شخصیت حقوقی قابل احراز باشد.
در شرایط استفاده فعلی اکسکوینو نیز این مجموعه خود را «کارگزار مبادله رمز ارز در ایران» معرفی کرده است، اما استفاده از این عنوان در قرارداد یا وبسایت شرکت، بهخودیخود اثباتکننده صدور مجوز بانک مرکزی نیست. طرف قرارداد کاربران نیز در همین مقررات «شرکت توسعه فنآوری آرین داده پیوسته ایرانیان (سهامی خاص)» معرفی شده است.
از طرف دیگر، نبود یا احراز نشدن چنین مجوزی باعث از بین رفتن حق کاربران نسبت به پول یا رمزارز آنها نمیشود. اگر دارایی کاربری در اکسکوینو باقی مانده یا برداشت او انجام نشده است، موضوع مطالبه دارایی و در صورت وجود شرایط، شکایت قضایی مستقل از مسئله مجوز قابل پیگیری است.
آیا الان میتوان گفت اکسکوینو کلاهبرداری کرده است؟
آنچه فعلاً قابل بیان است، وجود اعتراضهای متعدد درباره برداشت دارایی، ادامه این اعتراضها طی ماههای مختلف و گزارش پلمب یکی از دفاتر اکسکوینو است. گزارشهای رسانهای نیز تا اردیبهشت ۱۴۰۵ تصریح کردهاند که عنوان کلاهبرداری مطرحشده از سوی برخی شاکیان هنوز به معنای اثبات آن در دادگاه نیست.
این تفاوت برای خود شاکی هم مهم است. شما میتوانید تمام رفتارهایی را که نسبت به آنها اعتراض دارید، میزان دارایی و مدت عدم پرداخت را در شکواییه شرح دهید؛ تشخیص عنوان مجرمانه در نهایت بر عهده مرجع قضایی است.
سوالات متداول
اکسکوینو پلمب شده است؟
طبق گزارشی که در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ منتشر شد، یکی از دفاتر اکسکوینو در محدوده ونک تهران پلمب شده است. این خبر به معنی صدور حکم قطعی درباره تمام فعالیتهای شرکت یا اثبات کلاهبرداری نیست.
اگر تتر من در اکسکوینو مانده باشد، میتوانم آن را مطالبه کنم؟
اصل مطالبه دارایی قابل بررسی است؛ اما باید مشخص شود موجودی حساب، سابقه خرید یا واریز و درخواست برداشت شما چه چیزی را نشان میدهد. برای موجودی رمزارزی، نوع خواسته را بهتر است قبل از دادخواست مشخص کنید و خودکار آن را به مبلغ ریالی تبدیل نکنید.
آیا برای شکایت باید مدیرعامل اکسکوینو را طرف قرار دهم؟
در دعوای قراردادی، طبق شرایط فعلی اکسکوینو طرف قرارداد کاربر شرکت توسعه فنآوری آرین داده پیوسته ایرانیان است. مسئولیت شخص مدیر یا سایر اشخاص باید مبنای جداگانه داشته باشد. در پرونده کیفری نیز مسئولیت هر شخص بر اساس رفتار منتسب به همان شخص بررسی میشود.
اگر فقط اسکرینشات موجودی داشته باشم کافی است؟
اسکرینشات مهم است، اما بهتر است به آن اکتفا نکنید. سوابق واریز بانکی، TXID، تاریخچه معاملات، درخواستهای برداشت و تیکتهای پشتیبانی میتوانند زنجیره اثبات دارایی شما را کاملتر کنند.
آیا بانک مرکزی پول کاربران اکسکوینو را برمیگرداند؟
خیر. بانک مرکزی در چارچوب رسمی رمزپول تصریح کرده مسئول جبران زیان مالی کاربران نیست. نقش آن در این حوزه تنظیمگری و نظارت بر اشخاص دارای مجوز است.
تأخیر در برداشت اکسکوینو خودش کلاهبرداری است؟
خیر. عدم انجام برداشت ممکن است تخلف قراردادی یا منشأ مسئولیت مالی باشد، اما برای عنوان کیفری کلاهبرداری باید عناصر قانونی جرم اثبات شود.