سرقت گوشی تلفن همراه در سالهای اخیر به یکی از پرتکرارترین جرایم شهری تبدیل شده است. افزایش قیمت موبایل، سهولت حمل و فروش سریع آن در بازار دست دوم، باعث شده این جرم در خیابانها، مترو، اتوبوس و حتی اماکن مسکونی بیشتر دیده شود. بسیاری از مالباختگان نمیدانند مجازات سرقت گوشی چیست، اگر بار اول باشد چه حکمی دارد، رضایت شاکی چه اثری میگذارد و آیا میتوان گوشی یا قیمت آن را پس گرفت؟
در این مقاله بهصورت جامع و دقیق، تمام ابعاد حقوقی مربوط به جرم سرقت گوشی، مجازات قانونی آن، شرایط تخفیف، رد مال، نحوه پیگیری پرونده و نمونه شکواییه را بررسی میکنیم.
جرم سرقت گوشی چیست و در قانون چگونه تعریف شده است؟
مطابق ماده ۲۶۷ قانون مجازات اسلامی سرقت عبارت است از ربودن مال متعلق به غیر. گوشی تلفن همراه، از نظر حقوقی «مال» محسوب میشود؛ زیرا ارزش اقتصادی دارد و قابل خرید و فروش است. بنابراین اگر شخصی بدون رضایت مالک، گوشی او را برباید، عنصر اصلی جرم سرقت تحقق پیدا میکند.
📌 ارکان سهگانه جرم سرقت گوشی
برای اینکه شخصی به جرم سرقت گوشی محکوم شود، باید سه رکن اصلی وجود داشته باشد:
1️⃣ رکن قانونی
وجود ماده قانونی که رفتار را جرمانگاری کرده باشد (مواد ۲۶۷ و ۶۵۱ تا ۶۶۱ قانون مجازات اسلامی).
2️⃣ رکن مادی
عمل ربایش؛ یعنی برداشتن و خارج کردن گوشی از اختیار مالک، مانند:
- کیفقاپی
- جیببری
- زورگیری
- ورود به منزل و سرقت موبایل
3️⃣ رکن معنوی (سوءنیت)
سارق باید قصد بردن و تصاحب گوشی را داشته باشد. اگر گوشی اشتباهی برداشته شود یا قصد سرقت ثابت نشود، عنصر معنوی مخدوش میشود.
مجازات سرقت گوشی در قانون مجازات اسلامی
مجازات سرقت گوشی در قانون ایران یک عدد ثابت و مشخص نیست؛ بلکه بسته به نحوه ارتکاب جرم، وجود یا عدم وجود سلاح، تعداد سارقان، محل وقوع سرقت، میزان خشونت، سابقه کیفری متهم و حتی ارزش گوشی متفاوت خواهد بود.
قانون مجازات اسلامی سرقت را به دو دسته اصلی حدی و تعزیری تقسیم کرده است. در ادامه ابتدا سرقت حدی و سپس مهمترین مصادیق سرقت تعزیری مرتبط با گوشی تلفن همراه را بررسی میکنیم.
⚖️ مجازات سرقت گوشی در قالب سرقت حدی
اگر سرقت گوشی تمامی شرایط چهاردهگانه مقرر در قانون را بهصورت همزمان داشته باشد (مانند وجود حرز، هتک حرز، مخفیانه بودن، نصاب مال، نبود رابطه خاص و…)، سرقت «حدی» محسوب میشود که مجازات آن به شرح زیر است:
| مرتبه ارتکاب | مجازات قانونی |
|---|---|
| مرتبه اول | قطع چهار انگشت دست راست |
| مرتبه دوم | قطع پای چپ |
| مرتبه سوم | حبس ابد |
| مرتبه چهارم | اعدام |
❗ در عمل، سرقت گوشی تقریباً همیشه بهصورت تعزیری رسیدگی میشود، زیرا تحقق همزمان تمام شرایط حدی در پروندههای سرقت موبایل بسیار نادر است.
⚖️ مجازات سرقت گوشی تعزیری (مواد ۶۵۱ تا ۶۶۱)
اکثر پروندههای سرقت گوشی در قالب سرقت تعزیری بررسی میشوند. بسته به شیوه انجام جرم، ماده قانونی و مجازات متفاوت خواهد بود که به شرح زیر است:
| نوع سرقت و شرایط تحقق | ماده قانونی | مجازات |
|---|---|---|
| سرقت تعزیری مشدد (سرقت در شب + دو نفر یا بیشتر + سلاح یا هتک حرز یا کلید ساختگی یا معرفی بهعنوان مأمور یا تهدید) | ۶۵۱ | ۵ تا ۲۰ سال حبس + تا ۷۴ ضربه شلاق |
| سرقت مقرون به آزار (آزار و اذیت یا همراه داشتن سلاح) | ۶۵۲ | ۳ ماه تا ۱۰ سال حبس + تا ۷۴ ضربه شلاق |
| سرقت در راهها و شوارع (راهزنی در معابر عمومی بدون صدق عنوان محاربه) | ۶۵۳ | ۳ تا ۱۵ سال حبس + تا ۷۴ ضربه شلاق |
| سرقت مسلحانه گروهی در شب (سرقت شبانه + حداقل دو نفر + حداقل یک نفر مسلح) | ۶۵۴ | ۵ تا ۱۵ سال حبس + تا ۷۴ ضربه شلاق |
| کیفقاپی و جیببری گوشی (ربودن از طریق کیفزنی، جیببری یا قاپیدن) | ۶۵۷ | ۱ تا ۵ سال حبس + تا ۷۴ ضربه شلاق |
| سرقت ساده گوشی (فاقد شرایط مشدد بالا) | ۶۶۱ | ۳ ماه و ۱ روز تا ۲ سال حبس + تا ۷۴ ضربه شلاق |
🔎 عوامل مؤثر در تعیین مجازات سرقت گوشی
دادگاه هنگام تعیین مجازات، فقط به ماده قانونی اکتفا نمیکند، بلکه این موارد را هم بررسی میکند:
- نحوه ارتکاب جرم (خشونتآمیز یا ساده)
- وجود یا عدم وجود سلاح
- سابقه کیفری متهم
- ارزش گوشی
- رضایت یا عدم رضایت شاکی
- جبران خسارت و رد مال مسروقه و استرداد آن توسط سارق
به همین دلیل ممکن است دو پرونده سرقت گوشی، با وجود شباهت ظاهری، احکام کاملاً متفاوتی داشته باشند.
مجازات سرقت گوشی برای بار اول؛ آیا زندان قطعی است؟
اصل بر این است که سرقت، حتی برای بار اول، جرم است و مجازات دارد. اما در عمل، برای متهمی که سابقه کیفری مؤثر ندارد، جرم را بدون خشونت شدید انجام داده، گوشی ارزش مالی خیلی بالا نداشته، خسارت را جبران کرده یا گوشی را پس داده و شاکی رضایت داده باشد دادگاه میتواند از نهادهای ارفاقی استفاده کند.
📌 نقش قانون کاهش مجازات حبس تعزیری (۱۳۹۹)
طبق اصلاحات سال ۱۳۹۹ اگر سرقت گوشی مشمول مواد ۶۵۶، ۶۵۷ یا ۶۶۱ باشد و ارزش گوشی کمتر از سقف مقرر (حدود ۲۰ میلیون تومان) باشد و متهم فاقد سابقه کیفری مؤثر باشد در این صورت:
- مجازات حبس میتواند تا نصف کاهش یابد
- در برخی موارد جرم «قابل گذشت» تلقی میشود
- با رضایت شاکی، امکان صدور قرار موقوفی تعقیب یا موقوفی اجرا وجود دارد
بنابراین در بسیاری از پروندههای سرقت گوشی برای بار اول، زندان طولانیمدت قطعی نیست.
📊 وضعیت احتمالی مجازات سرقت گوشی برای بار اول
| وضعیت پرونده | نتیجه احتمالی |
|---|---|
| سرقت ساده، بدون خشونت، زیر ۲۰ میلیون، بدون سابقه | تخفیف شدید، احتمال تعلیق یا تبدیل مجازات |
| سرقت با رضایت شاکی و رد مال | امکان توقف تعقیب در موارد قابل گذشت |
| سرقت با تهدید یا آزار | حبس قطعی محتملتر |
| سرقت گروهی یا مسلحانه | مجازات سنگین حتی در بار اول |
رضایت شاکی در جرم سرقت گوشی؛ سقوط مجازات یا فقط تخفیف؟
در حقوق کیفری ایران، سرقت اصولاً جرم غیرقابل گذشت محسوب میشود؛ یعنی حتی اگر شاکی رضایت دهد، جنبه عمومی جرم باقی میماند و دادستان میتواند تعقیب را ادامه دهد. اما قانون کاهش مجازات حبس تعزیری در سال ۱۳۹۹، برخی از انواع سرقت تعزیری را تحت شرایطی «قابل گذشت» کرده است و بیشتر سرقتهای گوشی از نوع تعزیری هستند. در این حالت:
🔹 اگر سرقت مشمول موارد قابل گذشت باشد
- ارزش گوشی پایین باشد (زیر سقف مقرر)
- متهم سابقه کیفری مؤثر نداشته باشد
- جرم از نوع سرقت ساده یا کیفقاپی باشد
در این شرایط با رضایت شاکی، امکان صدور قرار موقوفی تعقیب یا موقوفی اجرای حکم وجود دارد یعنی پرونده میتواند کاملاً مختومه شود.
🔹 اگر سرقت غیرقابل گذشت باشد
مثل سرقت مسلحانه، مقرون به آزار شدید یا باندی:
- رضایت شاکی باعث سقوط کامل مجازات نمیشود.
- اما دادگاه میتواند مجازات را تخفیف دهد.
- امکان تعلیق یا تبدیل مجازات بیشتر میشود.
📌 رضایت شاکی در سرقت حدی
در سرقت حدی (که در پروندههای سرقت گوشی بسیار نادر است):
- اگر قبل از اثبات کامل جرم، شاکی گذشت کند، ممکن است حد ساقط شود.
- اما پس از اثبات کامل با ادله شرعی، رضایت شاکی معمولاً مانع اجرای حد نمیشود.
در عمل، چون سرقت گوشی تقریباً همیشه تعزیری است، تأثیر رضایت بیشتر در قالب تخفیف یا توقف تعقیب بررسی میشود.
رد مال در سرقت گوشی؛ گوشی برگردانده میشود یا قیمت آن پرداخت میشود؟
در پروندههای سرقت گوشی، فقط مجازات حبس و شلاق مطرح نیست؛ مهمترین مطالبه مالباخته، پس گرفتن گوشی یا دریافت قیمت آن است. در حقوق کیفری ایران، این موضوع تحت عنوان «رد مال» شناخته میشود و دادگاه مکلف است درباره آن تصمیم بگیرد. طبق ماده ۲۱۴ قانون مجازات اسلامی:
هرکس مالی را در اثر ارتکاب جرم به دست آورد، مکلف است عین مال را به صاحبش بازگرداند و اگر عین مال موجود نباشد، باید مثل یا قیمت آن را پرداخت کند.
همچنین مطابق ماده ۲۱۵ قانون مجازات اسلامی و ماده ۱۴۸ آیین دادرسی کیفری، دادگاه موظف است تکلیف اموال کشفشده را مشخص کند؛ در مورد سرقت، اصل بر استرداد مال به مالک است.
📌 حالتهای مختلف رد مال در سرقت گوشی
در عمل، رد مال میتواند چند وضعیت متفاوت داشته باشد:
1️⃣ گوشی سالم پیدا شده است
اگر گوشی نزد متهم کشف شود و سالم باشد دادگاه دستور استرداد عین گوشی را صادر میکند و نیازی به طرح دادخواست حقوقی جداگانه نیست حتی اگر گوشی نزد خریدار مال مسروقه باشد، به مالک اصلی بازگردانده میشود.
2️⃣ گوشی فروخته شده یا از بین رفته است
اگر گوشی فروخته شده باشد، شکسته یا نابود شده باشد و یا قابل ردیابی نباشد در این صورت، متهم مکلف به پرداخت قیمت گوشی خواهد بود. در رویه عملی، معمولاً قیمت روز پرداخت ملاک قرار میگیرد، مگر دادگاه تشخیص دیگری بدهد. همچنین خرید مال مسروقه با آگاهی نیز جرم است و خریدار در این شرایط محکوم خواهد شد.
3️⃣ سرقت توسط چند نفر انجام شده است
اگر چند سارق در جرم مشارکت داشته باشند هرکدام نسبت به سهم خود مسئول رد مال هستند و اگر سهم مشخص نباشد، به صورت تضامنی مسئولاند؛ یعنی مالک میتواند کل مبلغ را از هرکدام مطالبه کند.
پیگیری پرونده سرقت گوشی؛ از اعلام سرقت تا صدور حکم دادگاه
بعد از اینکه گوشی شما به سرقت رفت، مهمترین اقدام، پیگیری سریع و صحیح قانونی است. تأخیر در شکایت میتواند شناسایی سارق و بازیابی گوشی را دشوارتر کند. در این بخش، مراحل کامل پیگیری پرونده سرقت گوشی را بهصورت گامبهگام توضیح میدهیم.
✅مرحله اول: اعلام فوری سرقت
بلافاصله پس از سرقت به نزدیکترین کلانتری مراجعه کنید یا با ۱۱۰ تماس بگیرید و شرح دقیق ماجرا، زمان، مکان و نحوه سرقت را اعلام کنید. اگر شماره پلاک موتور یا مشخصات ظاهری سارق را به خاطر دارید، ذکر کنید. همزمان باید:
- سیمکارت خود را از طریق اپراتور مسدود کنید.
- در صورت فعال بودن، از قابلیتهای ردیابی گوشی استفاده کنید.
✅مرحله دوم: ثبت شکواییه رسمی
برای شروع رسیدگی قضایی باید به دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید و شکواییه سرقت گوشی را ثبت نمایید و مدارک لازم را ارائه دهید (کارت ملی، فاکتور گوشی، شماره IMEI و…).
پس از ثبت شکایت، پرونده به دادسرای محل وقوع جرم ارسال میشود.
✅مرحله سوم: رسیدگی در دادسرا
در دادسرا بازپرس یا دادیار از شاکی تحقیق میکند و دستور بررسی دوربینهای مداربسته صادر میشود. همچنین ردیابی گوشی از طریق مخابرات و اپراتور انجام میگیرد و در صورت شناسایی مظنون، او احضار یا بازداشت میشود. در پایان تحقیقات:
- اگر دلایل کافی باشد → قرار جلب به دادرسی صادر میشود.
- اگر دلایل کافی نباشد → قرار منع تعقیب صادر خواهد شد.
✅مرحله چهارم: رسیدگی در دادگاه کیفری
پس از صدور کیفرخواست پرونده به دادگاه کیفری دو ارسال میشود و جلسه رسیدگی با حضور شاکی و متهم برگزار میشود. قاضی با بررسی ادله، اظهارات طرفین و سوابق متهم تصمیم میگیرد. حکم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- حبس تعزیری
- شلاق تعزیری
- الزام به رد مال (استرداد گوشی یا پرداخت قیمت)
- استفاده از نهادهای ارفاقی (در صورت شرایط قانونی)
✅مرحله پنجم: اجرای حکم
پس از قطعی شدن رأی:
- پرونده به اجرای احکام کیفری ارسال میشود.
- مجازات اجرا میشود.
- رد مال از طریق اجرای احکام پیگیری میگردد.
- در صورت عدم پرداخت، مقررات اجرای محکومیتهای مالی اعمال میشود.
⏳ مدت زمان رسیدگی چقدر است؟
مدت زمان رسیدگی به پرونده سرقت گوشی به عوامل مختلفی بستگی دارد:
- شناسایی یا ناشناس بودن سارق
- وجود فیلم یا شاهد
- پیچیدگی پرونده
- حجم پروندههای دادگاه
در مواردی که سارق سریع شناسایی شود، رسیدگی میتواند چند ماه طول بکشد؛ در پروندههای پیچیدهتر ممکن است زمان بیشتری نیاز باشد.
نمونه شکواییه سرقت گوشی تلفن همراه
تنظیم صحیح شکواییه، اولین و مهمترین گام در پیگیری پرونده سرقت گوشی است. هرچه شرح واقعه دقیقتر، مستندتر و منظمتر نوشته شود، روند رسیدگی در دادسرا سریعتر و مؤثرتر خواهد بود. در ادامه یک نمونه استاندارد شکواییه سرقت گوشی را میبینید که میتوانید هنگام ثبت شکایت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی از آن استفاده کنید.
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان …
با سلام
اینجانب … فرزند … به شماره ملی … در تاریخ … ساعت … در خیابان / مترو / محل … در حال تردد بودم که شخصی ناشناس (یا آقای …) با استفاده از (کیفقاپی / جیببری / تهدید با سلاح / زورگیری) اقدام به ربودن گوشی تلفن همراه اینجانب به مشخصات زیر نمود:
برند و مدل: …
رنگ: …
شماره سریال (IMEI): …
ارزش تقریبی: …
با توجه به اینکه این اقدام بدون رضایت اینجانب و به صورت غیرقانونی صورت گرفته است، مستند به مواد ۲۶۷ و ۶۵۱ الی ۶۶۱ قانون مجازات اسلامی، تقاضای تعقیب و مجازات مرتکب و نیز صدور دستور لازم جهت رد عین گوشی یا در صورت عدم امکان، پرداخت قیمت آن را دارم.
ضمناً تصویر فاکتور خرید و مشخصات گوشی به پیوست تقدیم میگردد.
با تشکر
امضاء
تاریخ
📎 مدارک لازم برای ثبت شکایت سرقت گوشی
هنگام مراجعه به دفتر خدمات قضایی، معمولاً این مدارک لازم است:
- کارت ملی یا شناسنامه
- فاکتور خرید گوشی
- جعبه گوشی یا شماره IMEI
- مستندات تصویری (در صورت وجود)
- استشهادیه یا مشخصات شهود (در صورت وجود)
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون جرم سرقت گوشی مطرح شده است:
❓ گوشی من را در خیابان قاپیدند، سارق برای بار اول دستگیر شده و گوشی را هم پس داده؛ آیا حتماً زندان میرود؟
✅ اگر سرقت از نوع کیفقاپی باشد و متهم سابقه کیفری مؤثر نداشته باشد، دادگاه الزامی به صدور حبس سنگین ندارد. در صورتی که گوشی به شما بازگردانده شده باشد یا قیمت آن پرداخت شده باشد و شما نیز رضایت بدهید، قاضی میتواند مجازات را کاهش دهد یا اجرای آن را معلق کند.
❓ گوشی من را با تهدید چاقو گرفتند، ولی بعداً رضایت دادم؛ آیا پرونده مختومه میشود؟
✅ در این حالت سرقت همراه با سلاح یا مقرون به آزار محسوب میشود که معمولاً از جرایم غیرقابل گذشت است. به همین دلیل حتی اگر شما رضایت بدهید، پرونده بهطور کامل بسته نمیشود، زیرا این نوع سرقت جنبه عمومی قوی دارد. با این حال رضایت شما تأثیر مهمی در کاهش مجازات دارد و دادگاه میتواند تخفیف قابل توجهی در میزان حبس اعمال کند یا از نهادهای ارفاقی استفاده نماید.
❓ گوشی من پیدا نشد و سارق آن را فروخته است؛ آیا فقط زندان میرود یا باید پول گوشی را هم بدهد؟
✅ در جرم سرقت، علاوه بر مجازات کیفری، موضوع رد مال نیز مطرح است. اگر گوشی موجود نباشد یا فروخته شده باشد، دادگاه متهم را ملزم میکند قیمت گوشی را به شما پرداخت کند. معمولاً ملاک، قیمت روز گوشی در زمان صدور حکم است. این الزام مستقل از مجازات زندان است؛ یعنی حتی اگر حبس متهم کاهش یابد یا معلق شود، تکلیف پرداخت قیمت گوشی همچنان باقی خواهد ماند.