در بسیاری از پروندههای کیفری و حتی حقوقی، ممکن است یک شخص حقیقی یا حقوقی بخواهد از چند نفر بهصورت همزمان شکایت کند. این موضوع معمولاً در شرایطی پیش میآید که چند نفر در وقوع یک جرم یا یک عمل زیانبار نقش داشتهاند؛ برای مثال در پروندههایی مثل شهادت کذب گروهی، ضرب و جرح دستهجمعی، یا مشارکت چند نفر در یک کلاهبرداری. در این موارد، برای بسیاری از مردم این سؤال مطرح میشود که آیا میتوان همه این افراد را در یک شکوائیه ذکر کرد یا باید برای هرکدام پرونده جداگانهای تشکیل داد؟ از طرفی، انتخاب روش صحیح در تنظیم شکوائیه، نحوه ثبت، مرجع صالح رسیدگی و شیوه اثبات اتهام هر متهم، میتواند نقش مهمی در موفقیت یا شکست پرونده داشته باشد.
در این مقاله قصد داریم بهصورت مرحلهای و کاربردی بررسی کنیم که شکایت همزمان از چند نفر از نظر قانون چه جایگاهی دارد، چگونه باید تنظیم شود، و در چه شرایطی ممکن است به نتیجه مطلوب منتهی گردد.
شکایت همزمان از چند نفر در چه مواردی استفاده میشود؟
گاهی ممکن است یک شخص در جریان یک حادثه یا رویداد، با اقدام یا رفتار چند نفر بهطور همزمان دچار ضرر و زیان شود یا حقوق او مورد تعرض قرار گیرد. در چنین شرایطی، شاکی میتواند بهجای اینکه برای هر فرد بهصورت جداگانه شکایت کند، با تنظیم یک شکوائیه مشترک، از همهی آن افراد بهصورت همزمان شکایت نماید. این نوع شکایت در اصطلاح «شکایت همزمان از چند نفر» نام دارد.
این نوع شکایت بیشتر در پروندههای کیفری دیده میشود، اما در دعاوی حقوقی و اداری هم در صورت وجود شرایط، امکانپذیر است.
⚖️ نمونههایی از موارد رایج برای شکایت همزمان از چند نفر
- شهادت دروغ توسط چند نفر علیه یک فرد در دادگاه
- ضرب و جرح دستهجمعی یا درگیریهای خیابانی
- کلاهبرداری گروهی از یک نفر (مانند مشارکت چند نفر در فریب مالی یک شخص)
- توهین و تهدید گروهی در یک جلسه عمومی یا فضای مجازی
- همدستی چند نفر در جعل سند یا سرقت اموال
نکته مهم: در همه این موارد، اگر رفتارهای متهمان به یک موضوع یا یک بازه زمانی واحد مربوط باشد، امکان طرح شکایت در قالب یک شکوائیه وجود دارد.
آیا در یک شکوائیه میتوان از دو نفر یا چند نفر شکایت کرد؟
پاسخ به این سؤال از منظر قانونی مثبت است. بر اساس مقررات آیین دادرسی کیفری و رویه قضایی موجود، هیچ منعی برای اینکه در یک شکوائیه از چند نفر بهصورت همزمان شکایت شود وجود ندارد. مهمترین نکته این است که اتهامات وارده به افراد، به یک ماجرای مشترک و یک عنوان مجرمانه مشخص مرتبط باشد.
⚖️ شرایط قانونی درج چند مشتکیعنه در یک شکوائیه
طبق آیین دادرسی کیفری، شاکی موظف است در شکوائیه:
- مشخصات هر یک از مشتکیعنهها (نام، نام خانوادگی، آدرس و…) را بهدرستی قید کند؛
- شرح واقعه را بهگونهای تنظیم نماید که نقش هر متهم در ارتکاب جرم مشخص باشد؛
- دلایل و مستندات خود را برای اثبات جرم، بهصورت کلی یا جداگانه ضمیمه نماید.
در صورتی که اتهام به همهی افراد بهصورت مشترک وارد باشد (مثلاً ضرب و جرح دستهجمعی)، میتوان شرح واقعه را بهصورت یکپارچه نوشت. اما اگر هر فرد نقش خاصی در ماجرا دارد، توصیه میشود نقش و عملکرد هر متهم را به تفکیک در متن شکوائیه توضیح دهید.
📝 آیا این موضوع در رویه قضایی پذیرفته شده است؟
بله، پاسخهای حقوقی متعدد و نظریات مشورتی صراحتاً تأیید میکنند که:
- اگر چند نفر در وقوع یک جرم یا زیان نقش داشته باشند،
- و شکایت از آنها بهصورت یکپارچه مطرح شود،
- دستگاه قضایی از پذیرش شکوائیه خودداری نمیکند.
در عمل، بسیاری از وکلا برای کاهش هزینههای دادرسی، یکپارچگی رسیدگی و تسریع روند پرونده، از این روش استفاده میکنند.
شرایط و پیشنیازهای شکایت علیه چند نفر در یک پرونده
اگرچه قانون بهصورت صریح مانعی برای شکایت از چند نفر در یک شکوائیه در نظر نگرفته است، اما برای اینکه این شکایت مؤثر واقع شود و از سوی مراجع قضایی مورد پذیرش قرار گیرد، باید شرایط خاصی رعایت شود. بیتوجهی به این موارد میتواند منجر به رد شکایت، اطاله دادرسی یا صدور قرار عدم استماع شود.
⚖️ ارتباط زمانی و موضوعی بین افراد مورد شکایت
مهمترین شرط موفقیت در چنین شکایتی، این است که رفتار یا جرم انتسابی به همهی متهمان، به یک ماجرای مشترک مربوط باشد. برای مثال:
-
اگر چند نفر در یک روز و یک محل به شما حمله کردهاند، میتوانید از همه در یک پرونده شکایت کنید.
-
اما اگر یکی در سال ۱۴۰۲ و دیگری در ۱۴۰۳، هرکدام به دلایل مختلف به شما آسیب زدهاند، شکایت مشترک ممکن است رد شود.
در واقع باید وحدت موضوع، مکان و زمان بین افراد وجود داشته باشد تا دستگاه قضا آن را در قالب یک پرونده رسیدگی کند.
⚖️ تعیین نقش هر متهم بهطور مستقل
هرچند متهمان در یک شکایت ذکر میشوند، اما نقش و میزان مسئولیت هر یک باید بهصورت جداگانه روشن باشد. در متن شکوائیه باید مشخص شود:
-
هر فرد چه رفتاری انجام داده است؛
-
نقش او در ارتکاب جرم چه بوده؛
-
آیا مباشر، معاون یا شریک در جرم است.
اگر این تفکیک انجام نشود، بازپرس یا قاضی ممکن است برای شفافسازی، رسیدگی را پیچیدهتر یا شکایت را ناقص تلقی کند.
📝 مستندات و دلایل باید کامل باشند
اگر قصد دارید از چند نفر همزمان شکایت کنید، باید دلایل شما برای اثبات اتهام یا مشترک یا مشخص برای هر فرد باشد. مثلاً:
- اگر یک فایل صوتی نشان میدهد هر سه متهم توهین کردهاند، میتوان آن را علیه همه استفاده کرد؛
- اما اگر فقط یکی از آنها در فایل شنیده میشود، نمیتوان آن را به بقیه تعمیم داد.
در چنین مواردی بهتر است دلایل را طبقهبندی و در صورت امکان برچسبگذاری کنید که مشخص باشد علیه کدام متهم قابل استناد هستند.
نحوه تنظیم شکوائیه برای شکایت از چند نفر
وقتی تصمیم دارید از چند نفر بهطور همزمان شکایت کنید، اولین گام مهم، تنظیم دقیق و منظم شکوائیه است. شکوائیهای که بهدرستی نوشته شده باشد، میتواند روند رسیدگی را سادهتر، سریعتر و مؤثرتر کند. در این بخش به نحوه نگارش شکوائیهای میپردازیم که شامل چند مشتکیعنه باشد.
📝 درج مشخصات دقیق همه متهمان
در قسمت «مشخصات مشتکیعنه» در فرم شکوائیه، باید اطلاعات زیر برای هر یک از افراد ذکر شود:
- نام و نام خانوادگی
- نام پدر
- شماره ملی (در صورت در دسترس بودن)
- نشانی دقیق محل سکونت یا محل کار
- شماره تماس (در صورت امکان)
اگر مشخصات کامل همه افراد را ندارید، تا حد امکان اطلاعات شناختهشده را بنویسید. همینکه بتوان هویت و محل حضور آنها را شناسایی کرد، برای شروع تحقیقات کفایت میکند.
⚖️ شرح واقعه با تفکیک نقش هر فرد
در بخش «شرح ماجرا»، لازم نیست برای هر متهم یک متن جدا بنویسید، اما باید نقش هر شخص در ماجرا بهوضوح مشخص باشد. برای مثال:
در تاریخ ۲۵ تیر ۱۴۰۲، در هنگام خروج از منزل، آقای «الف» با تهدید لفظی من را ترساند. دقایقی بعد، آقای «ب» به همراه آقای «ج» با چاقو به من حملهور شدند و آسیب جسمی شدیدی وارد کردند. هر سه نفر در ارتکاب این جرم مشارکت داشتند.
این نحوه نوشتار، هم یکپارچگی متن شکایت را حفظ میکند و هم نشان میدهد که چه کسی چه نقشی داشته است.
📌 نکات کلیدی در تنظیم شکوائیه گروهی
از بهکار بردن جملات کلی مثل “آنها حمله کردند” خودداری کنید. نام ببرید و جزئیات دهید. در صورت نیاز، میتوانید شرح واقعه را به چند پاراگراف تقسیم کرده و با علائم بصری (مثل شمارهگذاری یا اسمبردن مستقیم)، متن را واضحتر کنید. اگر چند نفر شهادت دروغ دادهاند، باید مشخص شود چه گفتهاند، در کدام دادگاه، در چه تاریخی و چه نقشی در نتیجه داشته است.
نمونه شکوائیه برای شکایت از چند نفر به صورت همزمان
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان …
با سلام و احترام
اینجانب … (نام و نام خانوادگی شاکی)، فرزند …، به شماره ملی …، ساکن …، بدینوسیله شکایت خود را علیه افراد مشروحه ذیل اعلام میدارم:
۱. آقای الف، فرزند …، به شماره ملی …، ساکن …
۲. آقای ب، فرزند …، به شماره ملی …، ساکن …موضوع شکایت: شهادت کذب در دادگاه
شرح ماوقع:
در تاریخ … در جریان رسیدگی به پرونده شماره … در شعبه … دادگاه عمومی/خانواده/کیفری …، مشتکیعنهم فوقالذکر بهعنوان شاهد طرف مقابل در جلسه رسیدگی حضور یافتند. نامبردگان با علم به خلاف واقع بودن اظهارات خود، مطالبی را علیه اینجانب بیان نمودند که تأثیر مستقیم در صدور رأی داشته و سبب ورود ضرر مادی و معنوی قابل توجهی به اینجانب شدهاند.اظهارات کذب این افراد با مستندات موجود از جمله (ارائه فایل صوتی، اظهارات شاهد بیطرف، رأی تجدیدنظر، پیامک، …) قابل اثبات است. هدف نامبردگان از بیان مطالب نادرست، کمک به طرف دعوا و گمراهکردن دادگاه بوده و این امر مشمول ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) است.
دلایل و مستندات:
۱. کپی رأی صادره و اظهارات مندرج در صورتجلسه دادگاه
۲. فایل صوتی ضبطشده از جلسه غیررسمی پیش از دادگاه
۳. شهادت آقای … بهعنوان شاهد بیطرف
۴. …لذا با استناد به ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی، از آن مقام محترم تقاضای:
۱. تعقیب کیفری مشتکیعنهم
۲. صدور قرار جلب به دادرسی
۳. و در نهایت مجازات قانونی ایشانرا دارم.
با تشکر و احترام
نام و نام خانوادگی: …
تاریخ: …
امضا: …
نکات قابل تنظیم در این متن:
- عنوان اتهام میتواند بهجای شهادت کذب، «افترا»، «توهین»، «ضرب و جرح» و غیره باشد.
- مشخصات افراد و مستندات را بسته به پرونده خود تغییر دهید.
- اگر شکایت علیه بیش از دو نفر است، فقط کافیست اسامی و مشخصات را ادامه دهید.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون شکایت همزمان از چند نفر مطرح شده است:
❓ من در یک درگیری خیابانی از سوی سه نفر مورد ضرب و شتم قرار گرفتم. آیا میتونم از هر سه نفر در یک شکایت نامه شکایت کنم یا باید برای هرکدوم جداگانه اقدام کنم؟
✅ بله، اگر حادثه در یک زمان و مکان اتفاق افتاده و هر سه نفر در آن مشارکت داشتهاند، میتوانید در یک شکوائیه مشترک علیه همه آنها شکایت کنید. فقط کافیست مشخصات هر سه نفر و نقش آنها را در شرح شکایت ذکر کنید تا دادسرا بتواند بررسی دقیقتری انجام دهد.
❓ دو نفر در دادگاه خانواده به نفع همسر سابقم شهادت دروغ دادند و باعث باخت پروندهام شدند. الان میخوام شکایت کنم؛ میتونم هر دو رو با هم بابت شهادت کذب تحت تعقیب قرار بدم؟
✅ بله. شهادت کذب جرم مستقلی است و اگر هر دو نفر در یک پرونده، در یک جلسه دادگاه شهادت دادهاند، شما میتوانید در یک شکوائیه واحد از هر دو نفر شکایت کنید. ارائه مستنداتی مانند صورتجلسه دادگاه یا دلایل بیاعتباری شهادت آنها به موفقیت شکایت کمک میکند.
❓ من از چند نفر به دلیل توهین در یک گروه واتساپی شکایت دارم. همهشون با هم توهین کردن. میتونم همه رو در یک پرونده بیارم؟ یا برای هرکدوم باید جداگانه اقدام کنم؟
✅ اگر توهینها همزمان، در یک بستر (مثلاً همان گروه) و نسبت به یک موضوع بوده باشد، شما میتوانید از همه افراد در قالب یک شکوائیه گروهی شکایت کنید. بهتر است اسکرینشات دقیق مکالمه و تاریخ را ضمیمه کنید و نقش هر فرد را به روشنی توضیح دهید.