در سالهای اخیر، نگهداری از حیوانات خانگی بهویژه سگ، در بسیاری از خانوادههای ایرانی رایج شده است. این همراهان وفادار، برای بسیاری از افراد نقش یک عضو واقعی خانواده را دارند؛ اما در مقابل، برخی از ساکنان آپارتمانها نسبت به حضور آنها در محیطهای مسکونی بهشدت معترضاند. صدای پارس، ریزش مو، آلودگی بهداشتی یا حتی ترس فرهنگی و مذهبی، از جمله دلایلی است که باعث میشود بعضی افراد نگهداری سگ در آپارتمان را یک مزاحمت تلقی کنند. همین موضوع پای قانون، هیئتمدیره ساختمان، شورای حل اختلاف و حتی دادگاه را به ماجرا باز میکند.
در این مقاله قصد داریم به صورت کامل و مرحلهای بررسی کنیم که آیا نگهداری سگ در آپارتمان از نظر قانون جرم است یا خیر، چه مواردی باعث ایجاد مسئولیت قانونی برای صاحب سگ میشود، و چطور میتوان در صورت بروز مزاحمت، از صاحب سگ شکایت کرد. همچنین قوانین سال ۱۴۰۴، مجازاتها، استثناها و نکات مهم حقوقی برای صاحبان و همسایگان بررسی خواهد شد.
آیا نگهداری سگ در آپارتمان جرم است؟ بررسی قانون فعلی ایران
خیر، نگهداری سگ در واحد شخصی آپارتمان بهخودیخود جرم نیست. اما اگر این نگهداری باعث مزاحمت همسایگان، آلودگی بهداشتی یا تهدید سلامت عمومی شود، میتواند طبق ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی پیگرد قانونی داشته باشد. همچنین نگهداری سگ در مشاعات (مثل راهپله، آسانسور، پارکینگ) طبق قانون تملک آپارتمانها ممنوع است و در صورت شکایت همسایگان، مسئولیت قانونی برای صاحب سگ ایجاد میشود.
⚖️ مرز باریک میان «داشتن سگ» و «ایجاد مزاحمت»
بسیاری از افراد تصور میکنند نگهداری سگ به خودی خود غیرقانونی است؛ در حالی که آنچه باعث مسئولیت قانونی میشود، آثار و پیامدهای نگهداری است؛ نه خود عمل.
طبق اصل چهلم قانون اساسی هیچکس نمیتواند اعمال حق خویش را وسیله اضرار به غیر یا تجاوز به منافع عمومی قرار دهد. بنابراین اگر نگهداری سگ باعث سلب آسایش، ترس، بیماری یا آلودگی شود، ممکن است دادگاه حکم به ممنوعیت ادامه نگهداری یا حتی مجازات صادر کند.
📌 قانون چه میگوید؟
- قانون تملک آپارتمانها: نگهداری حیوانات در مشاعات (مثل راهپله، آسانسور، پشتبام و حیاط) ممنوع است.
- ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی (تهدید علیه بهداشت عمومی): اگر سگ باعث بیماری، آلودگی یا تهدید به سلامت عمومی شود، جرم محسوب میشود.
- ماده ۳۰۸ قانون مدنی (سلب آسایش): اگر حیوان موجب مزاحمت برای دیگران شود، میتوان از مالک او شکایت کرد.
- قانون داخلی مجتمعها و مصوبات هیئتمدیره: در برخی آپارتمانها، بر اساس رأی اکثریت، نگهداری هر نوع حیوان خانگی در فضای داخلی یا مشاع ممنوع شده است.
📌نگهداری سگ توسط مستأجر؛ محدودیتها و مسئولیتها
مستأجر فقط در صورتی میتواند سگ نگه دارد که قرارداد اجاره این موضوع را ممنوع نکرده باشد. اگر در قرارداد آمده باشد که نگهداری حیوانات خانگی ممنوع است، صاحبخانه میتواند از مستأجر شکایت کرده یا قرارداد را فسخ کند. حتی در نبود چنین بندی، مستأجر موظف است از ایجاد مزاحمت، آلودگی یا آسیب به ساختمان و همسایگان جلوگیری کند؛ در غیر این صورت مسئولیت قانونی دارد.
بررسی ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی و ارتباط آن با نگهداری سگ
یکی از جدیترین مواردی که میتواند منجر به مجازات صاحب سگ شود، ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی است. این ماده، هرگونه اقدام تهدیدآمیز علیه بهداشت عمومی را جرمانگاری کرده و مجازاتهایی نیز برای آن در نظر گرفته است. اگر نگهداری از سگ منجر به آلودگی، بیماری، یا ایجاد وضعیت ناسالم در ساختمان شود، این ماده میتواند علیه صاحب حیوان مورد استفاده قرار گیرد.
📌 متن ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)
«هر عملی که تهدیدی علیه بهداشت عمومی محسوب شود، از قبیل آلوده کردن آب آشامیدنی یا دفع غیربهداشتی فضولات دامی یا انسانی و موارد مشابه، ممنوع است و مرتکب، به مجازات حبس تا یک سال محکوم خواهد شد.»
در اصلاحات و طرحهای اخیر، از جمله طرح صیانت از حقوق عامه در برابر حیوانات مضر و خطرناک، حیواناتی مانند سگ، گربه، خرگوش، میمون و سوسمار، در زمره موجودات “نامتعارف، نجسالعین و خطرناک” معرفی شدهاند که نگهداری از آنها، در صورت تصویب نهایی این طرح، ممکن است موجب محکومیت صاحبشان به جریمه سنگین یا ضبط حیوان شود.
⚖️ چه زمانی ماده ۶۸۸ شامل حال صاحب سگ میشود؟
در صورتی که یکی از شرایط زیر برقرار باشد:
- سگ در مشاعات، فضولات رها کرده و تمیز نشده باشد.
- سگ بوی نامطبوع ایجاد کند و بوی آن از واحد مسکونی خارج شود.
- شرایط بهداشتی نگهداری رعایت نشده باشد (عدم واکسیناسیون، درمان نکردن بیماری، ریزش بیش از حد مو، ایجاد حساسیت).
- مالک سگ نسبت به تذکرات کتبی بیتفاوت باشد.
در چنین مواردی، با استناد به ماده ۶۸۸ میتوان شکایت کرد و دادگاه نیز اختیار صدور حکم حبس، جزای نقدی یا الزام به رفع مزاحمت را دارد.
⚖️قانون جدید نگهداری سگ در آپارتمان در سال ۱۴۰۴
تا پاییز ۱۴۰۴، طرح موسوم به «صیانت از حقوق عامه در برابر حیوانات خطرناک» هنوز تصویب نهایی نشده و به قانون لازمالاجرا تبدیل نشده است. بنابراین، هیچ قانون جدیدی مبنی بر ممنوعیت کلی نگهداری سگ در آپارتمان تصویب و ابلاغ نشده است. نگهداری سگ در واحد شخصی همچنان مجاز است، به شرطی که موجب مزاحمت یا تهدید بهداشت عمومی نشود.
نگهداری سگ در قسمتهای مشترک آپارتمان چه حکمی دارد؟
یکی از شایعترین دلایل شکایت از صاحب حیوانات خانگی، استفاده نادرست از قسمتهای مشترک ساختمان است. قانونگذار در قانون مشاعات آپارتمان صریحاً اعلام کرده است که مشاعات، فضای شخصی هیچکس نیست و هیچ ساکنی اجازه ندارد با حیوان خانگی خود، آن فضا را اشغال یا آلوده کند.
⚖️ تبصره ماده ۳ آییننامه اجرایی قانون تملک آپارتمانها
«نگهداری حیوانات در قسمتهای مشترک ممنوع است.»
📌 قسمتهای مشترک آپارتمان شامل موارد زیر است:
- راهپلهها و آسانسورها
- پارکینگ و پشتبام
- حیاط، راهروها، لابی و محوطه ورودی ساختمان
در این فضاها، تمام ساکنان بهصورت مساوی حق استفاده دارند. بنابراین، عبور یا حضور مکرر سگ در این فضاها میتواند نقض حق مشاع دیگران تلقی شود.
📌 آیا عبور موقت سگ از مشاعات هم ممنوع است؟
قانون در این مورد سکوت کرده، اما هیئتمدیره ساختمان میتواند با تصویب مصوبه داخلی، حتی عبور موقت حیوان از مشاعات (مثلاً آوردن سگ با قلاده از درب واحد تا درب خروجی ساختمان) را نیز محدود یا ممنوع کند. برخی مجتمعها تنها عبور در باکس مخصوص یا کیف حمل حیوانات را مجاز میدانند. در نتیجه اگر این مقررات نادیده گرفته شود، امکان تذکر، شکایت و حتی صدور رأی قضایی علیه صاحب سگ وجود دارد.
نگهداری سگ در واحد اختصاصی؛ مجاز یا غیرقانونی؟
برخلاف تصور عمومی، نگهداری سگ در داخل واحد اختصاصی آپارتمان، در قوانین ایران بهصورت مطلق ممنوع اعلام نشده است. در واقع، اصل بر این است که مالک یا مستأجر میتواند در ملک خصوصی خود تصرف کند، مگر آنکه تصرف او باعث ضرر یا مزاحمت برای دیگران شود.
📌 دو شرط کلیدی برای قانونی بودن نگهداری سگ در واحد شخصی
- عدم ایجاد مزاحمت برای دیگران مانند: پارس مداوم، ترساندن کودکان، بوی بد، ریختن مو در مشاعات
- رعایت بهداشت و سلامت عمومی مثل واکسیناسیون، ضدعفونی محل زندگی، نگهداری تمیز حیوان
اگر این دو شرط رعایت نشود، همسایگان میتوانند به استناد مواد قانونی (بهویژه ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی و ماده ۳۰۸ قانون مدنی) از صاحب سگ شکایت کنند یکی از موارد عمده شکایت از سر و صدای همسایه نیز به همین مورد مربوط می شود.
⚖️ نظر قانون در مورد سکوت یا سر و صدای سگ
در صورتی که سر و صدای سگ به حدی باشد که «سلب آسایش» تلقی شود، طبق ماده ۳۰۸ قانون مدنی، مزاحمت تلقی شده و قابل شکایت است.
ماده ۳۰۸ قانون مدنی: «اگر کسی بدون مجوز قانونی در ملک دیگری تصرف یا مزاحمت کند، مکلف به رفع مزاحمت و جبران خسارت است.»
❌ مواردی که باعث مسئولیت قانونی در نگهداری سگ در آپارتمان میشود
- نگهداری سگ بیمار یا آلوده در خانه بدون رعایت اصول بهداشتی
- پارس کردن بیش از حد و آزاردهنده سگ
- عدم تمیزکاری و بوی بد
- بیتوجهی به تذکرات رسمی یا اظهارنامههای همسایگان
مثال کاربردی: اگر سگ شما سالم، واکسینهشده، آرام و بدون مزاحمت باشد و مجتمع نیز در آییننامه داخلی خود ممنوعیتی برای نگهداری حیوانات وضع نکرده باشد، قانون از حق شما برای نگهداری او در واحد اختصاصی حمایت خواهد کرد.
🔍 نگهداری سگ در خانههای ویلایی و تفاوت آن با آپارتمان
نگهداری سگ در خانههای ویلایی معمولاً با محدودیتهای کمتری نسبت به آپارتمان مواجه است، چون مشاعات و همسایگان دیواربهدیوار وجود ندارد. اما اگر نگهداری سگ باعث مزاحمت صوتی، آلودگی یا تهدید بهداشت شود، حتی در خانه ویلایی هم ممکن است منجر به شکایت و مسئولیت قانونی شود. قانون همچنان ماده ۶۸۸ و ۳۰۸ را برای این موارد معتبر میداند.
نحوه شکایت از همسایه بابت نگهداری سگ در آپارتمان
اگر همسایهای در آپارتمان سگ نگهداری میکند و این موضوع باعث مزاحمت، ترس، یا تهدید بهداشت عمومی شده، قانون به شما این حق را میدهد که از او شکایت کنید. اما این شکایت باید با طی مراحل قانونی مشخص و ارائه مدارک معتبر انجام شود. صرف نارضایتی یا تنفر شخصی، مبنای کافی برای شکایت نیست.
📌 مواردی که شکایت میتواند موجه باشد
-
نگهداری سگ در مشاعات (مثلاً پارکینگ، راهپله، پشتبام)
-
پارس مداوم یا زوزه کشیدن سگ در ساعات استراحت
-
انتشار بوی بد یا ریزش مو در فضاهای عمومی
-
تهدید سلامت عمومی (عدم واکسیناسیون یا آلودگی محیط)
-
حمله یا ترساندن سایر ساکنین
⚖️ مراحل قانونی شکایت از نگهداری سگ
-
تذکر دوستانه یا مذاکره اولیه با صاحب حیوان: توصیه میشود ابتدا با گفتوگو موضوع را حلوفصل کنید.
-
ارسال اظهارنامه رسمی از طریق دفاتر خدمات قضایی: این کار بهعنوان هشدار رسمی و مدرک اولیه قابل استناد است.
-
ثبت شکایت در شورای حل اختلاف یا دادسرا
-
برای مزاحمت: شورای حل اختلاف محل وقوع ملک
-
برای تهدید بهداشت عمومی: مراجعه به دادسرا و ارائه شکواییه
-
-
ارائه مدارک و مستندات: مانند استشهاد محلی، فیلم دوربین مداربسته، گزارش کلانتری، و شهادت ساکنین و
📌 چه مدارکی نیاز دارید؟
- اظهارنامه رسمی ارسالشده به صاحب سگ
- صورتجلسه کلانتری یا پلیس ۱۱۰
- استشهادیه محلی از دیگر ساکنان
- مدارک پزشکی در صورت بروز بیماری یا آسیب جسمی
- فیلم یا عکس از صحنههای مزاحمت یا نگهداری غیرقانونی حیوان
- ارائه صورتجلسه قوانین تصویب شده در مجمع عمومی ساختمان در مورد حیوانات خانگی
مثال واقعی: در یک مجتمع مسکونی در اصفهان، شکایت جمعی ساکنان از یک واحد به دلیل سر و صدای شدید سگ، با ارائه فیلم و استشهادیه محلی منجر به صدور حکم ممنوعیت نگهداری سگ و جریمه نقدی صاحب حیوان شد.
جریمه نگهداری سگ در آپارتمان و مجازاتهای قانونی
نگهداری از سگ در آپارتمان تا زمانیکه باعث سلب آسایش یا تهدید بهداشت عمومی نشود، جرم محسوب نمیشود. اما در صورت بروز شکایت و اثبات مزاحمت، قانون میتواند برای صاحب سگ جریمه نقدی، صدور حکم رفع مزاحمت یا حتی ضبط حیوان را در نظر بگیرد. در برخی موارد، اگر رفتار حیوان باعث حادثه یا آسیب به دیگران شود، مسئولیت کیفری نیز متوجه صاحب آن خواهد بود.
⚖️ مجازاتهای پیشبینیشده در قانون
۱. جزای نقدی (ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی): اگر نگهداری سگ منجر به آلودگی محیط یا تهدید سلامت عمومی شود، دادگاه میتواند صاحب سگ را به جزای نقدی معادل چندین برابر حداقل حقوق کارگری محکوم کند.
۲. حبس تعزیری تا یک سال (در موارد شدید): در صورتی که تهدید علیه بهداشت عمومی گسترده باشد، قاضی میتواند مجازات حبس نیز صادر کند، البته اغلب این حکم به جزای نقدی تبدیل میشود.
۳. حکم به رفع مزاحمت: دادگاه میتواند دستور دهد که نگهداری سگ متوقف شده یا حیوان از آن ملک خارج شود. این حکم در دعاوی مربوط به سر و صدا، ترس یا مزاحمتهای مکرر بسیار رایج است.
۴. ضبط حیوان: در موارد نادر و شدید (مانند حیوانات خطرناک یا تکرار جرم)، قاضی میتواند حکم به ضبط سگ یا واگذاری آن به مراجع مربوطه بدهد.
📌 مثالهای واقعی از احکام صادرشده
- در مشهد، سگی که بارها موجب وحشت کودکان ساکن آپارتمان شده بود، با رأی دادگاه از محل خارج و به پناهگاه منتقل شد.
- در تهران، صاحب سگی که در مشاعات اقدام به گرداندن حیوان بدون قلاده میکرد، به پرداخت جریمه نقدی و الزام به استفاده از باکس حمل محکوم شد.
نکته مهم: قانون ایران هدفی برای آزار صاحبان حیوانات ندارد. تمرکز اصلی قانون، جلوگیری از آسیب به حقوق عمومی است. اگر صاحب حیوان به هشدارها توجه کند و مزاحمت را رفع نماید، معمولاً شکایتها در همان مراحل اولیه حل میشوند.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون شکایت از نگهداری سگ در آپارتمان مطرح شده است:
❓من مستأجرم و سگ کوچکی دارم که اصلاً صدا نمیکنه، ولی صاحبخانه میگه حق نداری سگ داشته باشی. آیا میتونه ازم شکایت کنه یا منو بیرون کنه؟
✅ بله، اگر در قرارداد اجاره شما بندی وجود داشته باشه که نگهداری حیوانات خانگی را ممنوع کرده، صاحبخانه این اختیار قانونی را دارد که به استناد همان بند، قرارداد را فسخ کند یا از شما بخواهد حیوان را از ملک خارج کنید. حتی اگر سگ شما ساکت و تمیز باشد، قانون از قرارداد مکتوب اجاره حمایت میکند. پس اگر قصد نگهداری سگ دارید، حتماً باید پیش از امضای قرارداد با موجر به توافق برسید.
❓در ساختمان ما یکی از همسایهها سگی داره که همیشه تو بالکنه و مدام پارس میکنه. چند بار هم تذکر دادیم اما فایدهای نداشت. آیا میتونیم شکایت کنیم؟
✅ بله، صدای مداوم سگ که باعث سلب آسایش دیگران بشه، طبق ماده ۳۰۸ قانون مدنی، مصداق مزاحمت است و قابل شکایت. شما میتونید ابتدا اظهارنامه رسمی برای صاحب سگ بفرستید، و اگر مشکل حل نشد، با جمعآوری استشهادیه از همسایگان یا تهیه فیلم و صوت، به شورای حل اختلاف یا دادسرا مراجعه کنید. در صورت اثبات مزاحمت، ممکنه دادگاه حکم به رفع مزاحمت یا حتی انتقال حیوان بده.
❓سگ همسایهمون توی راهپله ادرار کرده و بچهم سر خورده و افتاده. آیا میتونم بابت آسیب جسمی فرزندم، از صاحب سگ شکایت کنم؟
✅ بله، در چنین مواردی، صاحب سگ مسئول مستقیم حادثه است. طبق ماده ۲۲۰ قانون مدنی، هرکس نسبت به حیوان خود مسئول است، مگر اینکه خلاف آن را ثابت کند. اگه مدارکی مثل گزارش پزشکی، صورتجلسه کلانتری، یا حتی شهادت همسایگان داشته باشید، میتونید هم شکایت حقوقی برای جبران خسارت مطرح کنید و هم تقاضای رسیدگی کیفری در صورت اثبات سهلانگاری کنید.