اگر حکم الزام به تمکین صادر و قطعی شده باشد، مرد میتواند از دادگاه درخواست صدور اجراییه کند. اما اجرای حکم تمکین با بسیاری از احکام دیگر فرق دارد؛ یعنی مأمور کلانتری یا اجرای احکام نمیتواند زن را با زور به منزل شوهر برگرداند.
در عمل، پس از صدور اجراییه، موضوع به زن ابلاغ میشود و اگر او از بازگشت به زندگی مشترک خودداری کند، ممکن است با درخواست مرد، مأمور کلانتری برای بررسی وضعیت و تنظیم صورتجلسه اعزام شود. این صورتجلسه میتواند بعداً برای پیگیری آثار عدم تمکین، مثل نفقه یا درخواستهای دیگر مرد، مورد استفاده قرار گیرد.
البته اگر زن برای بازنگشتن دلیل موجه داشته باشد، مثل خوف ضرر، خشونت، بیماری، نبود امنیت یا شرایطی که ادامه زندگی در منزل شوهر را برای او خطرناک میکند، موضوع فرق میکند و نباید هر عدم بازگشتی را خودکار نشوز دانست.
نحوه اجرای حکم تمکین چگونه است؟
نحوه اجرای حکم تمکین به این صورت است که پس از قطعی شدن رأی، زوج باید درخواست صدور اجراییه بدهد. بعد از ابلاغ اجراییه به زن، اگر او به زندگی مشترک برنگردد، اجرای احکام یا کلانتری معمولاً فقط وضعیت را بررسی و صورتجلسه میکند. اجرای حکم تمکین به معنی بردن اجباری زن به خانه شوهر نیست.
ضمانت اجرا چیست؟
یکی از مهمترین ضمانت اجراها، سلب حق نفقه زن در صورت عدم تمکین بدون عذر موجه است. به بیان دیگر، اگر زوجه علیرغم صدور حکم و صدور اجراییه، از تمکین خودداری کند، عنوان زن ناشزه بر او صدق میکند و دیگر استحقاق دریافت نفقه نخواهد داشت.
ضمانت اجرایی دیگر، ایجاد امکان قانونی برای ازدواج مجدد مرد است. مرد میتواند با استناد به عدم تمکین همسر اول و عسر و حرج ناشی از آن، از دادگاه درخواست اجازه ازدواج مجدد نماید.
عدم تمکین میتواند در برخی آثار مالی، مخصوصاً نفقه، اثر داشته باشد. اما درباره حقوقی مثل اجرتالمثل یا شرط تنصیف اموال، باید شرایط هر پرونده، مفاد عقدنامه، نحوه طلاق، علت جدایی و نظر دادگاه جداگانه بررسی شود.
فرق «حکم تمکین» با «اجراییه تمکین»
حکم تمکین یعنی دادگاه تشخیص داده زن باید به زندگی مشترک و انجام وظایف زوجیت برگردد. اما اجراییه تمکین مرحله بعد از قطعی شدن حکم است؛ یعنی زوج از دادگاه میخواهد حکم صادرشده وارد مرحله اجرا شود. بنابراین تا وقتی اجراییه صادر و ابلاغ نشده، پرونده هنوز در مرحله اجرای رسمی حکم قرار نگرفته است.
اجرای حکم تمکین توسط کلانتری چگونه است؟
اجرای حکم تمکین توسط کلانتری به این معنا نیست که مأمور میتواند زن را با اجبار بدنی به خانه شوهر ببرد. در این نوع پروندهها، نقش مأمور معمولاً همراهی، بررسی وضعیت، ابلاغ یا تنظیم صورتجلسه است.
در عمل، اگر پس از ابلاغ اجراییه، زن به منزل مشترک برنگردد، مرد میتواند از اجرای احکام بخواهد موضوع را از طریق کلانتری پیگیری کند. مأمور ممکن است به نشانی زن مراجعه کند، از او درباره اجرای حکم سؤال کند و اگر زن از بازگشت خودداری کند، این موضوع را صورتجلسه کند.
نکته مهم این است که هیچگونه اجبار بدنی یا ورود اجباری به خانه زن وجود ندارد. صرفاً عدم همکاری زن ثبت شده و از آن پس، زن ناشزه محسوب میشود و تبعات قانونی آن برایش اعمال خواهد شد.
حضور مأمور کلانتری در اجرای حکم، از نظر قانونی نوعی اثبات بر عدم تمکین زن از شوهر تلقی میشود که میتواند سندی معتبر برای قطع نفقه زن، صدور مجوز ازدواج مجدد برای مرد و حتی استناد در دعوای طلاق از سوی زوج باشد.
اجراییه حکم تمکین چقدر طول میکشد و بعد از آن چه باید کرد؟
پس از صدور حکم قطعی الزام به تمکین، زوج باید برای صدور اجراییه به دادگاه مراجعه کرده و تقاضای صدور اجراییه نماید. این روند معمولاً زمان زیادی نمیبرد و در بیشتر موارد، ظرف چند روز تا یک هفته، اجراییه توسط واحد اجرای احکام دادگستری صادر میشود؛ البته زمان دقیق آن ممکن است بسته به شلوغی شعبه و کامل بودن مدارک متفاوت باشد. پس از صدور اجراییه:
- اجراییه به زوجه ابلاغ میشود؛ زوجه موظف است ظرف ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ، نسبت به اجرای حکم اقدام نماید.
- اجرای حکم به این معناست که زن با میل و اراده خود به منزل مشترک بازگردد و تمکین نماید.
- اگر زن، بدون دلیل موجه از اجرای حکم خودداری کند، ناشزه محسوب میشود.
در این حالت، زوج میتواند اقدامات زیر را انجام دهد:
- قطع نفقه زوجه به صورت قانونی؛ چون نفقه تنها در صورت تمکین بر عهده مرد است.
- درخواست ازدواج مجدد با استناد به نشوز زن و عدم اجرای حکم تمکین.
- طرح دعوای طلاق به علت عسر و حرج یا عدم تمکین.
بعد از اجراییه تمکین، زن چه باید بکند؟
اگر برای زن اجراییه تمکین آمده، اولین کار این است که متن اجراییه، تاریخ ابلاغ و مفاد حکم را دقیق بررسی کند. طبق قاعده کلی اجرای احکام، پس از ابلاغ اجراییه، محکومعلیه باید ظرف ده روز مفاد آن را اجرا کند یا وضعیت خود را مشخص کند.
اگر زن قصد بازگشت به منزل مشترک را دارد، بهتر است این موضوع را از مسیر اجرای احکام و با ثبت رسمی انجام دهد تا بعداً اختلافی درباره اجرای حکم ایجاد نشود.
اما اگر زن دلیل موجهی برای بازنگشتن دارد، نباید سکوت کند. باید دلیل خود را با مدرک مطرح کند؛ مثلاً گواهی پزشکی، گزارش کلانتری، شکایت ضربوجرح، پیامهای تهدیدآمیز، شهادت، مدارک مربوط به اعتیاد یا سوءرفتار، یا هر سندی که نشان دهد بازگشت به منزل مشترک برای او همراه با خطر یا ضرر است.
توجه داشته باشید که توجه داشته باشید به صورت متقابل قانون هم حقوقی برای مرد قائل است و هم برای زن که در نتیجه عدم تمکین اجرا می شود. اگر نیاز به اثبات عدم تمکین مرد از زن را دارید می توانید مطلب مربوط به آن را مطالعه فرمایید.
نمونه درخواست صدور اجراییه حکم الزام به تمکین
برای اجرای حکم تمکین، زوج (مرد) باید به دادگاه صادرکننده رأی مراجعه کرده و تقاضای صدور اجراییه کند. این درخواست باید به صورت مکتوب به واحد اجرای احکام تقدیم شود. در ادامه، یک نمونه متن درخواست صدور اجراییه آورده شده است.
سوالات متداول
در این بخش سوالات متداول پیرامون اجرای حکم عدم تمکین را مشاهده می فرمایید که توسط پرسشگران محترم از مجموعه ایران لگال در قالب مشاوره حقوقی تلفنی مطرح شده است:
❓ من از دادگاه رای تمکین گرفتم. برای اجرای حکم تمکین چه باید بکنم؟ آیا باید با مأمور به درب منزل همسرم برویم؟
شما باید ابتدا درخواست صدور اجراییه را از دادگاه صادرکننده حکم بدهید. پس از صدور اجراییه، در صورت عدم تمکین داوطلبانه همسر، میتوانید از مأمور اجرای احکام یا کلانتری درخواست همراهی کنید تا وضعیت تمکین بررسی شود و در صورت عدم همکاری، صورتجلسه تنظیم شود.
❓ حکم الزام به تمکین را گرفتهام. چه زمانی میتوانم آن را به اجرا بگذارم؟
زمانی که حکم قطعی شود (در دادگاه تجدیدنظر تأیید یا مهلت اعتراض تمام شود)، میتوانید از دادگاه تقاضای صدور اجراییه کنید و فرآیند اجرا را آغاز نمایید.
❓ حکم قطعی الزام به تمکین همسرم صادر شده است. آیا نیاز به اجراییه است؟
بله، برای اینکه حکم وارد مرحله اجرا شود، الزاماً باید درخواست صدور اجراییه دهید. بدون اجراییه، هیچ ضمانت اجرایی برای حکم وجود ندارد.
❓اجراییه تمکین چقدر طول میکشد؟
زمان ثابتی ندارد. بعد از قطعی شدن حکم، اگر درخواست کامل باشد، صدور اجراییه معمولاً زمان زیادی نمیبرد؛ اما شلوغی شعبه، ابلاغ و نقص مدارک میتواند زمان را بیشتر کند.
❓آیا مأمور اجرای حکم تمکین میتواند زن را مجبور به بازگشت کند؟
خیر. اجرای حکم تمکین اجبار فیزیکی ندارد. اگر زن برنگردد، موضوع معمولاً صورتجلسه میشود و مرد میتواند آثار قانونی عدم تمکین را پیگیری کند.
❓ برای درخواست تمکین به کجا باید مراجعه کنم؟
برای ثبت دادخواست الزام به تمکین، باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و درخواست خود را از طریق سامانه ثنا ثبت نمایید. همچنین باید مستندات مربوط به ازدواج و عدم تمکین را نیز ضمیمه نمایید.
جمع بندی
در پایان، باید گفت اجرای حکم الزام به تمکین فرآیندی حقوقی و نسبتا پیچیده است که تنها با قطعی شدن رای دادگاه و صدور اجراییه امکانپذیر میشود. هرچند صدور این حکم به معنای الزام زن به بازگشت به زندگی مشترک است، اما در عمل، اجبار فیزیکی برای اجرای این حکم امکانپذیر نیست و صرفاً ضمانت اجراهایی چون قطع نفقه، محرومیت از برخی حقوق مالی و حتی اجازه ازدواج مجدد برای مرد میتواند اعمال شود.
بنابراین، آگاهی کامل از حقوق و تکالیف قانونی زوجین، مراحل صدور اجراییه، و آثار حقوقی عدم تمکین، هم برای مردانی که به دنبال اجرای این حکم هستند و هم برای زنانی که در برابر چنین حکمی قرار میگیرند، امری ضروری است. در نهایت، بهرهگیری از مشاوره حقوقی تخصصی میتواند نقش مهمی در اتخاذ تصمیمات درست و قانونی در چنین موضوعات حساسی داشته باشد.