مجازات شکار غیرمجاز ۱۴۰۵؛ جدول جریمه شکار حیوانات، نمونه رأی

شکار غیرمجاز، یکی از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده حیات وحش در ایران و جهان است. با افزایش شکار غیرقانونی، گونه‌های جانوری بسیاری در معرض انقراض قرار گرفته‌اند؛ موضوعی که نه‌تنها به تعادل اکوسیستم آسیب می‌زند، بلکه منجر به جرایم زیست‌محیطی گسترده و برخوردهای قضایی می‌شود. به همین دلیل، قانون‌گذار در ایران با تصویب قوانین ویژه‌ای مانند قانون شکار و صید و همچنین تعیین جریمه‌های سنگین و مجازات‌های کیفری، تلاش کرده است تا از نابودی تنوع زیستی جلوگیری کند.

در سال ۱۴۰۵ نیز جدول جریمه‌های شکار غیرمجاز به‌روزرسانی شده و برای برخی گونه‌ها مانند یوزپلنگ، مبالغ بسیار سنگینی در نظر گرفته شده است. در این مقاله، به بررسی دقیق مجازات شکار غیرمجاز، قوانین مرتبط، جدول جریمه‌ها و نمونه آراء صادره توسط دادگاه خواهیم پرداخت.

جریمه شکار غیرمجاز در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟

برای محاسبه مبلغ نهایی باید دو موضوع را از هم جدا کرد، یعنی مجازاتی که بهای حیوان شکار شده است و مجازات کیفری که دادگاه بابت صید و شکار در نظر گرفته است.

۱. مجازات کیفری شکار غیرمجاز

دادگاه ممکن است مرتکب را حسب مورد به حبس یا جزای نقدی مقرر در قانون شکار و صید یا ماده ۶۸۰ قانون مجازات اسلامی محکوم کند. مبلغ این جزای نقدی ثابت نیست و به عنوان قانونی رفتار بستگی دارد.

۲. ضرر و زیان حیوان شکارشده

سازمان حفاظت محیط زیست علاوه بر پیگیری کیفری، بهای حیوان شکارشده یا تلف‌شده را مطابق جدول شورای عالی حفاظت محیط زیست مطالبه می‌کند. برای مثال، مبلغ درج‌شده مقابل گراز، کبک یا یوزپلنگ در جدول زیر، بهای ضرر و زیان آن گونه است و با جزای نقدی کیفری تفاوت دارد.

بنابراین ممکن است شکارچی علاوه بر پرداخت بهای حیوان، به حبس یا جزای نقدی قانونی نیز محکوم شود. اینکه در یک پرونده دقیقاً چه مجازات‌هایی اعمال شود، به عنوان اتهام، دلایل پرونده و تصمیم دادگاه بستگی دارد.

جدول جریمه شکار گونه‌های مختلف جانوری در سال ۱۴۰۵

برای جلوگیری از کاهش جمعیت گونه‌های جانوری و مبارزه با شکار غیرمجاز، سازمان حفاظت محیط زیست جدول رسمی جریمه‌های نقدی را برای شکار هر گونه جانوری منتشر کرده است.

این جدول که مبنای محاسبه ضرر و زیان وارده به محیط زیست و اساس دادخواست حقوقی سازمان‌ها علیه شکارچیان است، هر سال به‌روزرسانی می‌شود. آخرین نسخه منتشر شده در سال ۱۴۰۴، نسبت به سال‌های گذشته افزایش قابل‌توجهی در نرخ جریمه‌ها داشته است و جدول سال ۱۴۰۵ به محض اعلام بروزرسانی خواهد شد.

 پستانداران

گونه جانوری	مبلغ جریمه (تومان)
یوزپلنگ	2,000,000,000
پلنگ، گوزن زرد، خرس سیاه	473,000,000
گورخر ایرانی، خرس قهوه‌ای، مرال، شوکا، کفتار	296,000,000
آهو، جبیر، قوچ، کل	98,700,000
گربه شنی، سیاه‌گوش، کاراکال، گربه پالاس	79,000,000
روباه ترکمنی، گربه وحشی، رودک عسل‌خوار	47,400,000
سنجاب، سمور، خدنگ، زرده‌بر، انواع خفاش	21,000,000
گراز، تشی، خرگوش وحشی	1,800,000
گرگ، شغال، روباه معمولی	4,700,000
سایر پستانداران خشک زی	1,200,000

 پرندگان شکاری و در خطر انقراض

گونه پرنده	مبلغ جریمه (تومان)
شاهین، بحری، لاچین، میش‌مرغ، درنای سیبری	790,000,000
هوبره، طرلان، عقاب‌ها، دلیجه، هما	118,400,000
قرقی، کرکس مصری، زاغ بور	60,000,000
پلیکان سفید، جغد، قرقاول، درناها	7,100,000
غاز پا زرد، انواع قو، اردک مرمری، فلامینگو	23,600,000
سایر پرندگان کوچک بومی	از 1,200,000 تا 600,000

 خزندگان و دوزیستان

گونه خزنده یا دوزیست	مبلغ جریمه (تومان)
تمساح مردابی (گاندو)	118,400,000
لاک‌پشت‌های زیتونی، افعی شاخدار، افعی لطیفی	59,200,000
لاک‌پشت‌های پشت چرمی، لاک‌پشت سرخ فراتی	35,500,000
مارهای سمی، افعی، آگاما، بزمجه	از 5,900,000 تا 1,200,000
سایر خزندگان خاص یا کمیاب	1,800,000

 آبزیان و موجودات دریایی

گونه آبزی	مبلغ جریمه (تومان)
نهنگ، فک خزری، دلفین، گاو دریایی	297,000,000
کوسه سرچکشی، فیل‌ماهی، کوسه کولی	198,000,000 تا 39,500,000
ماهی قزل‌آلای خال‌قرمز، سفید جویباری	5,200,000
صخره‌های مرجانی، شقایق‌های دریایی	9,900,000
سایر ماهیان آب‌های داخلی	1,200,000

مجازات شکار ماده حیوانات، تخم، نوزاد و تخریب لانه

شکار غیرمجاز به خودی خود جرم است، اما قانون‌گذار برای برخی از موارد خاص مانند شکار حیوانات ماده، تخم یا نوزاد، یا تخریب آشیانه‌ها و زیستگاه‌ها، مجازات شدیدتری تعیین کرده است. دلیل این رویکرد، تأثیر مخرب بیشتر این اقدامات بر زنجیره تولیدمثل، بقا و پایداری نسل‌های آینده حیوانات وحشی است.

 شکار ماده حیوانات وحشی

در قوانین مربوط به صید و شکار، شکار گونه ماده از حساس‌ترین موارد تلقی می‌شود. چون حیوانات ماده نقش اصلی را در تولیدمثل دارند، از بین بردن آن‌ها به‌معنای کاهش مستقیم نسل بعدی است.
مجازات شکار ماده طبق قانون سه برابر مجازات گونه نر تعیین شده است.

 شکار نوزاد حیوانات در رحم مادر

در مواردی که شکارچی، حیوان ماده‌ای را شکار می‌کند که باردار بوده و نوزاد در رحم آن وجود داشته است به ازای هر نوزاد، نصف جریمه حیوان مربوطه نیز افزایش می‌یابد. این مورد معمولاً در صورت کشف لاشه یا گزارش دقیق از صحنه شکار اثبات می‌شود.

شکار یا از بین بردن تخم پرندگان و خزندگان

بهای هر عدد از تخم پرندگان وحشی یا خزندگان، نصف بهای حیوان کامل آن گونه محاسبه می‌شود. حتی اگر حیوانی شکار نشود ولی تخم‌های آن از بین بروند یا سرقت شوند، فرد مشمول جریمه خواهد بود.

 تخریب آشیانه، لانه یا زیستگاه پرندگان

در صورتی‌که شخصی اقدام به تخریب عمدی لانه یا آشیانه پرندگان وحشی نماید، حتی بدون شکار مستقیم، جریمه خواهد شد. میزان جریمه: یک‌چهارم بهای گونه پرنده‌ای که آشیانه متعلق به آن است.

 این موارد تحت عنوان «جرائم علیه حیات وحش» شناخته شده و در اغلب موارد، علاوه بر جریمه نقدی، ممکن است با حبس، ضبط سلاح، ضبط وسیله نقلیه و خدمات عمومی رایگان نیز همراه باشند.

بررسی قانون صید و شکار و مجازات‌های آن

قانون صید و شکار در ایران، یکی از نخستین و مهم‌ترین قوانین در حوزه حمایت از حیات وحش است که در سال ۱۳۴۶ به تصویب رسید. این قانون، چارچوب مشخصی برای فعالیت‌های مربوط به شکار، صید، پرورش، خرید و فروش حیوانات وحشی تعیین کرده و تخلف از آن را مستوجب مجازات دانسته است. به موجب این قانون، هرگونه مداخله در حیات وحش، اعم از شکار، صید یا نگهداری، باید با مجوز رسمی و رعایت کامل ضوابط باشد.

 نهاد ناظر بر اجرای قانون

 طبق ماده ۱ قانون صید و شکار، سازمان شکاربانی و نظارت بر صید (که اکنون در ساختار سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارد) مرجع رسمی و قانونی برای اجرای این قانون است. وظایف اصلی این سازمان عبارتند از:

• صدور پروانه شکار و صید
• تعیین مناطق آزاد، ممنوعه، حفاظت‌شده و پناهگاه‌های حیات وحش
• تعیین گونه‌های قابل شکار یا حمایت‌شده
• نظارت و برخورد با متخلفان

 مفاد مهم قانون صید و شکار

ماده ۷: هرگونه خرید، فروش، پرورش، تکثیر، واردات و صادرات حیوانات وحشی و اجزای بدن آن‌ها، صرفاً با اخذ مجوز رسمی از سازمان محیط زیست امکان‌پذیر است.

ماده ۱۰ تا ۱۳: انواع تخلفات صید و شکار در این مواد احصا شده و برای هر کدام مجازات‌های خاصی پیش‌بینی شده است. تخلفات از شکار جانوران عادی تا گونه‌های حمایت‌شده، شکار در فصول و مکان‌های ممنوعه، آلوده کردن زیستگاه‌ها، و استفاده از روش‌های غیرمجاز مانند سم، دام، انفجار و… در این مواد آمده است.

 توجه به این مواد قانونی نشان می‌دهد که رویکرد قانون‌گذار، پیشگیرانه، تنبیهی و بازدارنده است تا امنیت زیستی کشور حفظ شود.

مجازات کیفری شکار غیرمجاز در سال ۱۴۰۵

مجازات کیفری شکار غیرمجاز براساس نوع رفتار می‌تواند تحت قانون شکار و صید یا ماده ۶۸۰ قانون مجازات اسلامی تعیین شود. این مجازات با بهای حیوان شکارشده تفاوت دارد.

شکار جانور وحشی حفاظت‌شده

طبق ماده ۶۸۰ قانون مجازات اسلامی با اصلاح مبلغ جزای نقدی در سال ۱۴۰۳، شکار یا صید حیوانات و جانوران وحشی حفاظت‌شده بدون مجوز، مجازات حبس از سه ماه تا سه سال یا جزای نقدی از ۶۶ میلیون تا ۸۲۵ میلیون ریال دارد. این مبلغ معادل ۶.۶ میلیون تا ۸۲.۵ میلیون تومان است.

شکار جانوران وحشی عادی بدون پروانه

براساس ماده ۱۰ قانون شکار و صید، شکار جانوران وحشی عادی بدون پروانه یا شکار بیش از میزان پروانه می‌تواند به جزای نقدی از ۲۰.۴ میلیون تا ۱۰۲ میلیون ریال یا حبس از یک تا شش ماه منجر شود.

شکار در فصل یا محل ممنوع و استفاده از وسایل غیرمجاز

مطابق ماده ۱۱، شکار در فصل یا ساعات ممنوع، مناطق ممنوع یا با وسایل و روش‌های غیرمجاز، مجازات ۹۱ روز تا شش ماه حبس یا جزای نقدی از ۱۵۳ میلیون تا ۳۰۶ میلیون ریال دارد.

شکار گونه‌های حمایت‌شده یا در مناطق حفاظت‌شده

ماده ۱۲ برای شکار جانوران حمایت‌شده بدون پروانه ویژه و شکار در مناطق حفاظت‌شده، سه ماه تا سه سال حبس یا جزای نقدی از ۲۰۴ میلیون تا ۳۴۰ میلیون ریال تعیین کرده است.

شکار گونه‌های کمیاب و در معرض خطر

در موارد ماده ۱۳، از جمله شکار جانوران کمیاب و در معرض خطر یا شکار در پارک ملی، مجازات می‌تواند ۹۱ روز تا سه سال حبس یا جزای نقدی از ۴۰۸ میلیون تا ۵۷۸ میلیون ریال باشد. درباره خرید، فروش، حمل، نگهداری یا شکار غیرمجاز برخی پرندگان شکاری نیز مقررات شدیدتری وجود دارد.

 عوامل تعیین‌کننده میزان جریمه

سازمان حفاظت محیط زیست ایران با هدف تشدید بازدارندگی و جلوگیری از کاهش جمعیت حیات وحش، اقدام به افزایش چشم‌گیر جریمه‌های شکار غیرمجاز کرده است. بر اساس اعلام رسمی، بسی%