اگر صرافی ارز دیجیتال برداشت شما را انجام نمیدهد، حساب را مسدود کرده یا پول و رمزارزتان را برنمیگرداند، اولین تصمیم این است که مشخص کنید باید دادخواست حقوقی بدهید یا شکایت کیفری مطرح کنید. انجام نشدن برداشت یا تأخیر در پرداخت بهتنهایی کلاهبرداری محسوب نمیشود؛ در بسیاری از پروندهها مسئله اصلی، مطالبه دارایی یا الزام صرافی به انجام تعهد است. برای کلاهبرداری باید رفتار متقلبانهای وجود داشته باشد که از طریق آن مال کاربر برده شده باشد.
نوع دارایی نیز مهم است. کاربری که تتر یا بیتکوین او در حساب صرافی باقی مانده، الزاماً همان خواستهای را ندارد که رمزارز خود را فروخته و اکنون منتظر برداشت مبلغ ریالی است. همین تفاوت روی متن دادخواست و حتی نوع خسارتی که میتوان مطالبه کرد اثر میگذارد.
در این مقاله بررسی میکنیم برای هر نوع اختلاف از صرافی ارز دیجیتال چه مسیری مناسب است، از چه شخصی باید شکایت کرد، بانک مرکزی و پلیس فتا چه نقشی دارند و در ادامه نمونه شکایت از صرافی و نمونه دادخواست مطالبه ارز دیجیتال را ارائه میکنیم.
برای چه مشکلی میتوان از صرافی ارز دیجیتال شکایت کرد؟
نوع اقدام قانونی به مشکلی بستگی دارد که برای دارایی شما ایجاد شده است.
رمزارز در حساب صرافی وجود دارد اما برداشت انجام نمیشود:
موضوع معمولاً ابتدا از جهت الزام صرافی به ایفای تعهد و تحویل دارایی بررسی میشود. صرف معطل ماندن برداشت، بدون دلیل دیگری، برای اثبات کلاهبرداری کافی نیست.
رمزارز را فروختهاید اما موجودی ریالی پرداخت نمیشود:
در این حالت ممکن است طلب شما دیگر خود رمزارز نباشد و مطالبه مبلغ ریالی حاصل از فروش مطرح شود. این تفاوت در تنظیم دادخواست اهمیت دارد.
صرافی حساب یا دارایی را مسدود کرده است:
ابتدا باید علت مسدودی مشخص شود. اگر صرافی به دستور قضایی، مقررات احراز هویت یا یک تعهد قراردادی استناد میکند، باید همان علت بررسی شود. هر مسدودی لزوماً غیرقانونی نیست؛ اما صرافی نیز نمیتواند بدون مبنای قابل دفاع، دارایی کاربر را برای مدت نامحدود نزد خود نگه دارد.
پلتفرم از ابتدا با اطلاعات جعلی یا وعدههای متقلبانه پول گرفته است:
در این حالت جنبه کیفری جدیتر میشود. ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری تحقق کلاهبرداری را به استفاده از وسایل متقلبانه برای بردن مال دیگری مرتبط کرده است.
آیا صرافیهای ارز دیجیتال ایرانی مجوز رسمی دارند؟
وضعیت مقررات صرافیهای رمزارزی در ایران تغییر کرده است. بانک مرکزی از آذر ۱۴۰۳ چارچوب رسمی تنظیمگری این حوزه را منتشر و «کارگزار رمزپول» را شخص حقوقی دارای مجوز بانک مرکزی برای ارائه خدماتی مانند خرید، فروش و واسطهگری مبادله رمزپول تعریف کرد. در مهر ۱۴۰۴ نیز دستورالعمل تأسیس، فعالیت، انحلال و نظارت بر کارگزاران رمزپول تصویب شد و صدور مجوز و نظارت بر این فعالیت در چارچوب مشخصی قرار گرفت.
با این حال، ایجاد نظام مجوزدهی به این معنی نیست که همه پلتفرمهای قدیمی بهطور خودکار مجوز گرفتهاند. آخرین اعلام رسمی قابل استنادی که درباره وضعیت عمومی پلتفرمها پیدا کردیم مربوط به دی ۱۴۰۴ است که معاون بانک مرکزی اعلام کرد تا آن زمان هیچیک از پلتفرمهای رمزارزی فعال مجوز بانک مرکزی نداشتند. از آنجا که صدور مجوز میتواند تغییر کند، وضعیت هر پلتفرم باید در زمان طرح شکایت بررسی شود.
ثبت شرکت، دانشبنیان بودن، اینماد یا عضویت در یک انجمن نیز نباید بهتنهایی «مجوز کارگزار رمزپول بانک مرکزی» تلقی شود. ملاک این عنوان، مجوز تخصصی بانک مرکزی است. نداشتن این مجوز نیز حق کاربر برای مطالبه دارایی یا شکایت قضایی را از بین نمیبرد.
شکایت از صرافی ارز دیجیتال ایرانی در کانون صرافان امکانپذیر است؟
صرف اینکه یک پلتفرم در نام تجاری خود از واژه «صرافی» استفاده میکند، به این معنا نیست که همان صرافی ارزی سنتی تحت نظام صرافیهای مجاز بانک مرکزی است. در مقررات جدید، پلتفرم خرید و فروش رمزارز با عنوان «کارگزار رمزپول» تعریف شده است.
بنابراین کانون صرافان را نباید مرجع عمومی شکایت کاربران از تمام پلتفرمهای رمزارزی معرفی کرد. اگر مشکل مربوط به یک کارگزار رمزپول دارای مجوز باشد، مسیر نظارتی بانک مرکزی اهمیت پیدا میکند. بانک مرکزی نیز سامانه رسمی «ثبت شکایت و درخواست» دارد.
اما برای کاربری که پول یا رمزارز او نزد پلتفرم باقی مانده است، گزارش به مرجع نظارتی جای دادخواست یا شکایت قضایی برای مطالبه دارایی را نمیگیرد.
چرا کانون صرافان مرجع اصلی شکایت از پلتفرمهای رمزارزی نیست؟
اکثر پلتفرمهای ایرانی ارز دیجیتال بدون مجوز رسمی فعالیت میکنند و کانون صرافان تنها اختیارات خود را به صرافیهای دارای مجوز رسمی محدود کرده است. شکایات کاربران رمزارزی بیشتر شامل عدم پرداخت، مسدود شدن دارایی یا پیگیری کلاهبرداری ارز دیجیتال است که جنبه کیفری یا حقوقی دارد
چه زمانی شکایت از مسیر کانون صرافان یا بانک مرکزی قابل بررسی است؟
وقتی طرف معامله یک صرافی ارزی دارای مجوز بانک مرکزی باشد و یا وقتی که موضوع شکایت مربوط به فعالیتهای ارزی مجاز و نه رمزارز باشد. در این شرایط، کاربر میتواند از طریق کانون صرافان یا بانک مرکزی گزارش دهد، اما برای مسائل رمزارزی، مسیر اصلی دادسرا و دادگاه است.
زمان مناسب برای شکایت حقوقی علیه صرافی رمز ارز ایرانی + مراحل
کاربران زمانی باید دادخواست حقوقی علیه صرافی ارز دیجیتال ارائه دهند که اختلاف با صرافی شامل نقض تعهدات قراردادی یا مالی باشد. نمونههایی از این موارد عبارتاند از:
- عدم تحویل ارز دیجیتال پس از پرداخت وجه و مطرح کردن دعوای مطالبه رمز ارز
- دریافت ارز دیجیتال بدون پرداخت معادل ریالی
- تأخیر در انجام تعهدات قراردادی
هدف اصلی در این مسیر، جبران خسارت یا الزام صرافی به انجام تعهد است و نه مجازات کیفری.
مراحل دادخواست حقوقی علیه صرافی
- جمعآوری مدارک و مستندات: رسیدهای تراکنش، مکاتبات با پشتیبانی، اسکرینشات حساب کاربری، قرارداد و قوانین صرافی
- تنظیم دادخواست حقوقی: مشخصات طرفین، موضوع دعوی، شرح جزئیات و ارائه مدارک
- ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: ارائه مدارک هویتی و پرداخت هزینههای دادرسی
- ارجاع پرونده به دادگاه صالح: تعیین زمان جلسات رسیدگی
- پیگیری قضایی و ارائه دفاعیات: حضور در جلسات و ارائه مدارک لازم
- صدور رأی و اجرای حکم: بررسی مدارک، صدور رأی و اجرای آن توسط مرجع قضایی
از چه کسی باید شکایت کنیم؛ خود صرافی یا مدیران آن؟
در شکایت از یک صرافی ایرانی ابتدا باید مشخص شود شخص حقوقی ادارهکننده پلتفرم چه شرکتی است. نامی که کاربر در سایت میبیند ممکن است فقط نام تجاری باشد و طرف قرارداد کاربران یک شرکت با نام دیگری باشد.
برای دعوای حقوقی درباره موجودی حساب، عدم برداشت یا انجام نشدن تعهد، معمولاً باید قرارداد و شرایط استفاده پلتفرم، مشخصات شرکت بهرهبردار، رسیدهای پرداخت و سایر مدارک بررسی شود تا خوانده صحیح تعیین شود. صرف اینکه شخصی مدیرعامل یا سهامدار شرکت است، بهتنهایی باعث نمیشود بدهی قراردادی شرکت مستقیماً بدهی شخصی او باشد.
در شکایت کیفری موضوع متفاوت است. مسئولیت کیفری اشخاص بر اساس رفتاری که به آنها منتسب است بررسی میشود؛ بنابراین ممکن است تحقیقات درباره مدیر، کارمند یا اشخاص دیگری انجام شود که در رفتار مجرمانه ادعایی دخالت داشتهاند.
چه زمانی شکایت کیفری از صرافی ارز دیجیتال مطرح میشود؟
شکایت کیفری زمانی مطرح میشود که رفتار صرافی با قصد فریب، سوءاستفاده یا ارتکاب جرم همراه باشد. این نوع شکایت بر نقض نظم عمومی و جرائم کیفری تمرکز دارد و هدف آن، مجازات مرتکب و حفظ حقوق کاربران است. موارد مناسب شکایت کیفری شامل:
- کلاهبرداری از طریق صرافی: صرافی وجه یا دارایی کاربران را دریافت کرده اما بدون قصد تحویل ارز دیجیتال، آن را تصاحب کند.
- ارائه اطلاعات نادرست یا وعدههای فریبنده: اطلاعات غلط یا وعده سود غیرواقعی که کاربران را به انجام تراکنش یا سرمایهگذاری ترغیب میکند.
- تحصیل مال از طریق نامشروع یا خیانت در امانت: صرافی با سوءاستفاده از اعتماد کاربران، دارایی آنها را به صورت غیرقانونی به دست میآورد.
مراحل شکایت کیفری از صرافی ارز دیجیتال ایرانی
شکایت کیفری علیه صرافی ارز دیجیتال زمانی مطرح میشود که اقدامات صرافی مصداق جرم داشته باشد. پیگیری کیفری از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و دادسرا انجام میشود و شامل مراحل مشخصی است.
جمعآوری مستندات و شواهد دیجیتال
- رسیدهای پرداخت و تراکنشها
- اسکرینشات حساب کاربری، سفارشها و وضعیت دارایی
- مکاتبات و پیامهای پشتیبانی
- مدارک قرارداد و شرایط صرافی
تنظیم شکواییه کیفری
- مشخصات شاکی و مشتکیعنه
- تعیین عنوان اتهامی مانند «کلاهبرداری»
- شرح جزئیات واقعه، تاریخ و نحوه وقوع جرم
- ارائه مدارک جمعآوری شده
ثبت شکواییه در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
ارائه مدارک هویتی و پرداخت هزینههای مربوطه
ارجاع به دادسرای جرائم رایانهای یا دادسرای عمومی
پرونده پس از ثبت برای بررسی فنی و حقوقی به دادسرا ارجاع میشود.
تحقیقات مقدماتی و احضار طرفین
بازپرس یا دادیار مسئول پرونده، تحقیقات لازم را انجام داده و طرفین را برای ارائه توضیحات دعوت میکند.
صدور قرار نهایی
در صورت کافی بودن ادله، قرار جلب به دادرسی صادر شده و پرونده به دادگاه کیفری ارسال میشود. در غیر این صورت، قرار منع تعقیب صادر خواهد شد.
رسیدگی در دادگاه کیفری و صدور حکم
دادگاه پس از بررسی مستندات و شنیدن اظهارات طرفین، حکم مقتضی را صادر میکند.
نقش پلیس فتا در شکایت از صرافی ارز دیجیتال
در پروندههای مرتبط با صرافیهای ارز دیجیتال، به ویژه زمانی که تراکنشها یا ارتباطات از طریق سایت، اپلیکیشن، کیف پول دیجیتال یا درگاه پرداخت انجام شده باشد، پلیس فتا نقش کلیدی در بررسی فنی و جمعآوری شواهد دارد. دادسرا در صورت نیاز، پرونده را برای بررسی فنی به پلیس فتا ارجاع میدهد تا صحت تراکنشها و مدارک دیجیتال تأیید شود. بررسی فنی و دیجیتال شامل:
- تحلیل سایت و اپلیکیشن صرافی
- ردیابی تراکنشها و کیف پولها
- بررسی آیپیها و سوابق دسترسی کاربران
می باشد. در نظر داشته باشید که بسته به شرایط پرونده، هم در شکایت حقوقی و هم در کیفری، امکان ارجاع پرونده به پلیس فتا برای بررسی های کارشناسانه وجود دارد و بخشی در این سازمان برای رسیدگی به پرونده های ارز دیجیتال نیز وجود دارد.
نمونه دادخواست مطالبه ارز دیجیتال از صرافی
ریاست محترم مرجع قضایی صالح
با سلام
اینجانب ……………… به طرفیت شرکت ……………… دادخواست حاضر را با خواسته «الزام خوانده به ایفای تعهد و انتقال مقدار ……………… واحد رمزارز ………………» به همراه هزینههای دادرسی تقدیم میکنم.
مطابق سوابق حساب کاربری و تراکنشهای پیوست، اینجانب مالک/دارنده مقدار ……………… واحد ……………… در حساب کاربری خود نزد پلتفرم ……………… بودهام. در تاریخ ……………… درخواست برداشت این دارایی و انتقال آن به نشانی کیف پول ……………… را ثبت کردم، اما با وجود گذشت ……………… و پیگیریهای انجامشده، انتقال صورت نگرفته و دارایی همچنان در اختیار خوانده قرار دارد.
سوابق حساب کاربری، تاریخچه معاملات، درخواست برداشت، مکاتبات با پشتیبانی، هش تراکنشهای قبلی و سایر مدارک مربوط ضمیمه دادخواست است.
با توجه به رابطه قراردادی طرفین و عدم انجام تعهد از سوی خوانده، تقاضای صدور حکم مبنی بر الزام خوانده به ایفای تعهد و انتقال مقدار ……………… واحد رمزارز ……………… و نیز پرداخت هزینههای دادرسی و سایر خسارات قابل مطالبه قانونی را دارم.
دلایل و مستندات:
سوابق حساب کاربری، تاریخچه خرید یا واریز رمزارز، درخواست برداشت، TXID، آدرس کیف پول، مکاتبات و تیکتهای پشتیبانی، شرایط استفاده صرافی و سایر مستندات.
در این نوع پرونده نباید بدون بررسی، خواسته «مطالبه قیمت روز رمزارز» را جایگزین «تحویل مقدار رمزارز» کرد. انتخاب بین تحویل خود دارایی، بدل یا مطالبه وجه به وضعیت قرارداد، موجودی حساب و امکان اجرای تعهد بستگی دارد.
نمونه دادخواست علیه صرافی برای برداشت ریالی پرداخت نشده
ریاست محترم مرجع قضایی صالح
با سلام
اینجانب ……………… در تاریخ ……………… از طریق حساب کاربری خود در پلتفرم ……………… مقدار ……………… رمزارز را فروخته و پس از انجام معامله، مبلغ ……………… ریال به عنوان موجودی قابل برداشت در حساب اینجانب ثبت شد.
در تاریخ ……………… درخواست برداشت مبلغ مذکور را ثبت کردم، اما علیرغم سررسید و پیگیریهای مکرر، وجه به حساب بانکی اینجانب پرداخت نشده است.
با توجه به سوابق معاملات، موجودی ریالی حساب، درخواست برداشت و مکاتبات انجامشده، تقاضای محکومیت خوانده به پرداخت مبلغ ……………… ریال بابت اصل طلب، هزینههای دادرسی و در صورت احراز شرایط قانونی، خسارت تأخیر تأدیه را دارم.
دلایل و مستندات:
تاریخچه معامله، موجودی ریالی، درخواست برداشت، گردش حساب بانکی، تیکتهای پشتیبانی و سایر مدارک مربوط.
ماده ۵۲۲ آیین دادرسی مدنی خسارت تأخیر تأدیه را به دین از نوع وجه رایج و شرایط مقرر در همان ماده مرتبط کرده است؛ بنابراین در طلب ریالی میتوان آن را حسب شرایط مطرح کرد، اما نباید همان درخواست را خودکار روی تتر یا بیتکوین قرار داد. در آرای منتشرشده درباره ارز خارجی نیز همین تمایز درباره وجه رایج مورد توجه قرار گرفته است.
نمونه شکایت کلاهبرداری ارز دیجیتال
ریاست محترم دادسرای صالح
با سلام
اینجانب ……………… علیه شخص/اشخاص مسئول پلتفرم ……………… اعلام شکایت میکنم.
در تاریخ ……………… مشتکیعنه از طریق ……………… اعلام کرد که ……………… . بر اساس این ادعا و با اعتماد به اطلاعات ارائهشده، مبلغ ……………… ریال / مقدار ……………… رمزارز توسط اینجانب پرداخت یا منتقل شد.
پس از انتقال دارایی مشخص شد که ……………… [رفتار یا ادعای خلاف واقع به صورت دقیق نوشته شود؛ مانند جعلی بودن مشخصات، عدم وجود خدمت وعدهدادهشده، ارائه اطلاعات خلاف واقع، استفاده از سایت جعلی یا سایر وسیله متقلبانه].
مستندات مربوط شامل رسید پرداخت، اطلاعات تراکنش، TXID، تصاویر صفحات سایت، تبلیغات، پیامها و مکاتبات و سایر مدارک پیوست است.
با توجه به مراتب فوق، تقاضای انجام تحقیقات لازم، شناسایی اشخاص مسئول، بررسی تراکنشها و عنداللزوم ارجاع موضوع برای بررسی فنی و تعقیب مرتکب تحت عنوان قانونی منطبق با رفتار ارتکابی را دارم. همچنین تقاضای اتخاذ تصمیم قانونی نسبت به استرداد مال موضوع شکایت را دارم.
اگر مشکل فقط این است که برداشت صرافی چند روز یا چند ماه انجام نشده، همین موضوع را بدون وجود دلیل دیگری به «کلاهبرداری» تبدیل نکنید. در کلاهبرداری باید رفتار متقلبانه و ارتباط آن با بردن مال قابل اثبات باشد.
چه مدارکی را قبل از شکایت از صرافی ذخیره کنیم؟
فقط از عدد «موجودی کل» اسکرینشات نگیرید. سوابقی را ذخیره کنید که بتوان از آنها نوع دارایی، مقدار، منشأ آن و زمان مطالبه را فهمید.
نسخه تاریخچه معاملات، واریز و برداشت، TXID، آدرس کیف پول مبدأ و مقصد، زمان ثبت درخواست برداشت، پاسخهای پشتیبانی، گردش حساب بانکی و نسخه شرایط استفاده صرافی را نگه دارید. اگر هنوز به حساب دسترسی دارید، بهتر است علاوه بر اسکرینشات، از مسیر ورود تا صفحه موجودی و تاریخچه تراکنش فیلم تهیه کنید.
قانون تجارت الکترونیکی اصل امکان استناد به «دادهپیام» را پذیرفته و نمیتوان ارزش یک دلیل را صرفاً به دلیل الکترونیکی بودن آن رد کرد؛ البته ارزش اثباتی هر داده به نحوه ایجاد، نگهداری و قابلیت اعتماد آن نیز بستگی دارد.