در فرهنگ ایرانی، آبرو و حیثیت خانوادگی جایگاه ویژهای دارد و توهین به اعضای خانواده افراد، بهویژه مادر، خواهر، همسر یا دختر، یکی از حساسترین موضوعاتی است که قانون نیز با شدت با آن برخورد کرده است. فحاشی ناموسی نه صرفاً یک بیادبی یا توهین ساده، بلکه در بسیاری از موارد بهمعنای نسبت دادن جرائم جنسی چون زنا یا لواط به نوامیس دیگران است و در نتیجه، مشمول «قذف» میشود؛ که یکی از شدیدترین جرایم حدی در قانون مجازات اسلامی است.
با گسترش ارتباطات دیجیتال، بسیاری از فحاشیهای ناموسی از بستر خیابان و نزاعهای لفظی، به پیامکها، گروههای واتساپ، کامنتهای اینستاگرام و پیامهای خصوصی منتقل شدهاند. از اینرو، آگاهی از تعریف دقیق این جرم، شرایط تحقق، شیوه اثبات، نحوه شکایت، و مهمتر از همه تفاوت آن با توهینهای معمولی، برای هر شهروندی ضروری است؛ چه شاکی باشد، چه متهم.در این مقاله با استناد به مواد ۲۴۵، ۲۵۰، ۲۵۱، ۶۰۸، ۶۱۹، ۶۰۹ و دیگر مقررات کیفری، به بررسی جامع مجازات فحاشی ناموسی، تفاوت آن با فحاشی عادی، و روند حقوقی پیگیری آن در دادگاه میپردازیم.
جرم فحاشی ناموسی چیست و چه الفاظی «ناموسی» محسوب میشود؟
فحاشی ناموسی، نوعی توهین است که مستقیماً به نوامیس فرد (مثل مادر، خواهر، دختر یا همسر) مربوط میشود و از الفاظی استفاده میکند که بار معنایی جنسی یا بیعفتی دارند. این نوع فحاشی نهتنها شرافت خانوادگی فرد را نشانه میگیرد، بلکه میتواند از نظر حقوقی در دستهی جرائم بسیار سنگینتری مثل «قذف» قرار بگیرد.
برخلاف توهین ساده که ممکن است شامل ناسزاهای عامیانه یا بیادبی باشد، در فحاشی ناموسی، شاکی مدعی است که به اعضای خانوادهاش نسبت اعمالی مانند زنا، لواط یا فاحشگی داده شده یا از الفاظی استفاده شده که عرفاً چنین مفهومی را القا میکند.
📌 چه عباراتی فحاشی ناموسی محسوب میشوند؟
قانون بهطور دقیق، عباراتی مانند «تو حرامزادهای»، «مادرت فاحشه است»، «خواهرت بدکاره است» یا «زن تو زناکار است» را در زمرهی فحاشی ناموسی و در صورت تحقق شرایط، جرم قذف قرار میدهد. در این موارد، فحاش نهفقط به فرد مخاطب، بلکه به خانوادهاش توهین کرده و اگر این توهین با قصد و آگاهی از معنای آن باشد، موضوع دیگر «توهین ساده» نیست، بلکه «اتهام ارتکاب جرم جنسی» است که حکم جداگانهای دارد.
نکته مهم:
اگر کسی بهصورت عام بگوید: «همه خانوادهات خرابند» یا «ناموست بدکاره است»، این نیز میتواند قذف محسوب شود، بهشرط آنکه مقذوف مشخص باشد (مثلاً مادر یا خواهر) و شرایط ماده ۲۴۶ قانون مجازات اسلامی برقرار باشد.
در مواردی که این الفاظ رکیک و آزاردهنده صرفاً بهصورت کلی، مبهم یا بدون قصد نسبت دادن زنا یا لواط گفته شود، دیگر جرم قذف محقق نمیشود، بلکه در قالب توهین تعزیری (ماده ۶۰۸) بررسی میشود و مجازات آن متفاوت خواهد بود.
مبنای قانونی فحاشی ناموسی؛ از توهین تا قذف نوامیس در قانون مجازات اسلامی
برای درک بهتر فحاشی ناموسی و تمایز آن با توهینهای عادی، لازم است به دو ماده کلیدی در قانون مجازات اسلامی رجوع کنیم: ماده ۶۰۸ در خصوص توهین و ماده ۲۴۵ در مورد قذف. این دو ماده، مبنای قانونی تشخیص نوع جرم و تعیین مجازات هستند.
📝 ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
«توهین به افراد، از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک، چنانچه موجب حد قذف نباشد، مستوجب جزای نقدی درجه ۶ خواهد بود.»
این ماده مربوط به توهینهایی است که بار «ناموسی» ندارند یا اگر هم دارند، شرایط قذف را ندارند (مثل قصد و علم به معنی).
📝 ماده ۲۴۵ قانون مجازات اسلامی (حدود)
«قذف عبارت است از نسبت دادن زنا یا لواط به شخص دیگر، هرچند مرده باشد.»
در صورتی که فرد با الفاظ رکیکی به مادر، خواهر، دختر یا همسر کسی نسبت زنا یا لواط بدهد، یا واژهای را به کار ببرد که این معنا را عرفاً به ذهن متبادر کند، و این الفاظ روشن، بدون ابهام، و با قصد انتساب به کار رفته باشند، جرم قذف محقق میشود.
🛑 فحاشی ناموسی در عمل، کدامیک است؟
| نوع فحاشی | ماده قانونی | نوع جرم | مجازات اصلی |
|---|---|---|---|
| ناسزا به شخص (غیرناموسی) | ماده ۶۰۸ | توهین تعزیری | جزای نقدی درجه ۶ |
| فحش رکیک به مادر/خواهر بدون قصد قذف | ماده ۶۰۸ | توهین تعزیری | جزای نقدی درجه ۶ |
| نسبت صریح زنا/لواط به نوامیس | ماده ۲۴۵ + ۲۵۱ | قذف (حد) | ۸۰ ضربه شلاق حدی |
| قذف بدون احراز شرایط (مثلاً عدم علم) | ماده ۲۴۸ یا ۲۵۱ تبصره | توهین تعزیری | ۳۱ تا ۷۴ ضربه شلاق تعزیری |
بنابراین، آنچه فحاشی ناموسی را از یک توهین ساده متمایز میکند، «نسبت دادن روشن زنا یا لواط» به نوامیس فرد است. در این موارد، قانون نهتنها فحاشی را محکوم میکند، بلکه شدیدترین مجازات کیفری را برای آن در نظر گرفته است.
مجازات قانونی فحاشی ناموسی در قانون جدید ۱۴۰۴
فحاشی ناموسی از جمله جرایمی است که با توجه به شدت آسیب به شخصیت و آبرو، قانونگذار برای آن مجازات سنگینی در نظر گرفته است. بسته به اینکه آیا فحش به سطح قذف میرسد یا فقط توهین تلقی میشود، نوع و میزان مجازات متفاوت خواهد بود.
⚖️ ۱. اگر فحاشی ناموسی مصداق قذف باشد (حد قذف)
بر اساس ماده ۲۵۰ قانون مجازات اسلامی:
«حد قذف، هشتاد ضربه شلاق است.»
در صورتی که:
-
فرد به مادر، خواهر، دختر یا همسر دیگری صراحتاً نسبت زنا یا لواط دهد؛
-
این نسبت روشن، بدون ابهام، با قصد و آگاهی باشد؛
-
فرد مورد اهانت شرایط ماده ۲۵۱ (بالغ، عاقل، مسلمان، مشخص و غیرمتظاهر به زنا یا لواط) را داشته باشد؛
✅ در این صورت، فحاش محکوم به ۸۰ ضربه شلاق حدی خواهد شد. این مجازات از نوع حدود شرعی است و قابل تعلیق، تخفیف یا تبدیل نیست مگر در شرایط خاص (مثل گذشت شاکی).
⚖️ ۲. اگر فحش ناموسی قذف نباشد؛ توهین ساده محسوب میشود
مطابق ماده ۶۰۸ اصلاحی قانون مجازات اسلامی:
«توهین به افراد، از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک، چنانچه موجب حد قذف نباشد، مستوجب جزای نقدی درجه ۶ است.»
طبق اصلاحات انجامشده و شاخصهای جدید سال ۱۴۰۴، جزای نقدی درجه ۶ حدوداً بین ۶۰ تا ۲۴۰ میلیون ریال (۶ تا ۲۴ میلیون تومان) در نوسان است.
❗ بنابراین اگر شرایط قذف احراز نشود، ولی فحش ناموسی شامل توهین و الفاظ رکیک باشد، مجازات آن فقط پرداخت جریمه نقدی درجه ۶ است. در این حالت، دیگر خبری از شلاق یا حبس نیست.
⚖️ ۳. اگر فرد مقذوف نابالغ، مجنون یا غیرمسلمان باشد
طبق تبصره ماده ۲۵۱ قانون مجازات اسلامی:
اگر فرد مورد قذف (مثلاً مادر یا خواهر طرف مقابل) نابالغ، مجنون، غیرمسلمان یا غیرمعین باشد، قذفکننده به ۳۱ تا ۷۴ ضربه شلاق تعزیری درجه ۶ محکوم خواهد شد.
در این حالت، دیگر حد قذف اجرا نمیشود ولی بهدلیل حساسیت موضوع، باز هم مجازات تعزیری شلاق برای فحاش در نظر گرفته میشود.
⚖️ ۴. مجازات فحاشی ناموسی به زن یا کودک در اماکن عمومی
بر اساس ماده ۶۱۹ قانون مجازات اسلامی:
«هر کس در معابر و اماکن عمومی نسبت به زن یا کودکی فحاشی و توهین کند، به حبس از ۲ تا ۶ ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم میشود.»
بنابراین اگر فحاشی ناموسی در مکان عمومی علیه یک زن یا دختر صورت گیرد، حتی اگر قذف هم نباشد، همین ماده میتواند مبنای صدور حکم شلاق یا حبس باشد.
⚖️ ۵. مجازات فحاشی پیامکی یا اینترنتی با محتوای ناموسی
اگر فحاشی ناموسی از طریق پیامک، چت، شبکههای اجتماعی یا هر ابزار الکترونیکی انجام شود، موضوع میتواند مشمول قذف الکترونیکی باشد (ماده ۲۴۶ و تبصره آن). در این صورت مجازات فحاشی پیامکی ۸۰ ضربه شلاق حدی است.
اما اگر پیام صرفاً حاوی الفاظ رکیک باشد و قذف نباشد، همان مجازات توهین تعزیری (جزای نقدی) برای آن در نظر گرفته میشود.
نحوه اثبات فحاشی ناموسی در دادگاه؛ شهادت شهود، ادله دیجیتال و علم قاضی
برای صدور حکم در خصوص فحاشی ناموسی، وجود ادله کافی و قابل استناد ضروری است. در حقوق کیفری ایران، صرف ادعای شاکی کافی نیست؛ بلکه باید یا اقرار متهم، شهادت شهود، یا امارات قضایی وجود داشته باشد تا قاضی بتواند به علم و یقین برسد. بسته به نوع فحاشی (قذف یا توهین ساده)، سطح اثبات نیز متفاوت خواهد بود.
👥 ۱. شهادت شهود
یکی از مهمترین راههای اثبات فحاشی ناموسی، شهادت دو شاهد مرد عادل و بالغ است. در صورتی که شاهدان مستقیماً فحاشی را شنیده باشند و اظهارات آنها در کلانتری یا جلسه دادرسی ثبت شود، میتواند مبنای محکومیت باشد.
شرایط شهادت معتبر:
-
شاهد باید بیطرف، عاقل، بالغ و مسلمان باشد.
-
شنیدهها یا دیدههای خود را مستقیم و بدون تردید اعلام کند.
-
تعداد شهود برای اثبات قذف: دو مرد، یا چهار زن، یا دو زن و یک مرد.
✅ طبق ماده ۱۹۹ قانون مجازات اسلامی، در کلیه جرائم، حد نصاب شهادت دو مرد عادل است؛ مگر موارد استثنا.
🧾 ۲. اقرار متهم
اگر فردی که متهم به فحاشی است، صراحتاً در تحقیقات اولیه یا جلسه دادگاه اعتراف کند که الفاظ ناموسی را گفته، اقرار وی مهمترین دلیل کیفری است. مثلاً بگوید: «بله، گفتم مادرت فاحشهست چون عصبانی بودم.» این جمله، اگر دو بار در مراحل دادرسی تأیید شود، برای قاضی کفایت میکند تا حکم قذف صادر کند (۸۰ ضربه شلاق حدی).
📲 ۳. علم قاضی و امارات (در فضای مجازی یا پیامک)
در بسیاری از پروندههای جدید، فحاشی از طریق پیامک، واتساپ، اینستاگرام یا تماس تلفنی انجام میشود. در این موارد، ممکن است شاهدی وجود نداشته باشد اما:
- اسکرینشات چت واتساپ
- پرینت پیامکها
- فایل صوتی ضبطشده
- گزارش پلیس فتا
- پرینت مکالمات تلفنی
همگی میتوانند بهعنوان «اماره قضایی» مورد بررسی قرار گیرند. اگر قاضی با توجه به این شواهد به علم قضایی برسد که فحاشی ناموسی صورت گرفته، میتواند حکم محکومیت صادر کند.
🔍 توجه: در پروندههای فحاشی الکترونیکی، تأیید صحت محتوا توسط پلیس فتا اهمیت ویژه دارد.
📌 آیا صدای ضبط شده یا اسکرینشات بهتنهایی کافی است؟
- برای قذف و اجرای حد، قاضی باید به یقین کامل برسد؛ در این موارد، صدای ضبطشده و اسکرینشات ممکن است کافی نباشد مگر با تأیید رسمی و قرائن قوی.
- برای توهین ساده، این ادله کافی تلقی میشوند و میتوانند منجر به صدور حکم جزای نقدی شوند.
نحوه شکایت از فحش ناموسی و مراحل رسیدگی کیفری؛ از شکواییه تا صدور حکم
رسیدگی به جرم فحاشی ناموسی مانند سایر جرایم کیفری دارای فرآیند مشخص قانونی است. شاکی باید ابتدا شکایت خود را بابت فحاشی ثبت کرده، مدارک و ادله را ارائه دهد و منتظر تحقیقات دادسرا و سپس رأی دادگاه باشد. در ادامه مراحل اصلی شکایت و رسیدگی را توضیح میدهیم:
⚖️ ۱. تنظیم شکواییه فحاشی ناموسی
نخستین گام برای شکایت از فردی که فحاشی ناموسی کرده، تنظیم شکواییه رسمی است. این شکایت باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به دادسرای عمومی و انقلاب ارسال شود.
در متن شکواییه باید بهروشنی بیان شود:
-
فحاشی چگونه و در چه تاریخی اتفاق افتاده؟
-
الفاظی که به کار رفته چه بودهاند؟
-
به کدامیک از نوامیس (مادر، خواهر، همسر، دختر) توهین شده؟
-
چه مدارک یا شاهدانی برای اثبات دارید؟
📌 میتوانید از نمونههای آماده شکواییه برای راهنمایی استفاده کنید، اما بهتر است با مشاوره وکیل، متن را دقیق و مؤثر بنویسید.
🆔 ۲. ایجاد یا ورود به حساب کاربری ثنا
برای ثبت شکواییه، شاکی باید دارای حساب کاربری در سامانه ثنا باشد. اگر حساب ندارد، ابتدا باید در سایت adliran.ir ثبتنام کرده و احراز هویت انجام دهد. کلیه ابلاغیهها، اوقات دادرسی، آرای صادره و اطلاعرسانیها از طریق این سامانه انجام میشود.
🔍 ۳. بررسی اولیه و تحقیقات در دادسرا
پس از ثبت شکایت، پرونده به دادسرای محل وقوع جرم ارجاع داده میشود و تحقیقات مقدماتی آغاز میشود. در این مرحله:
- شاکی برای توضیح دعوت میشود.
- متهم احضار شده و از او توضیح خواسته میشود.
- اگر پیام، صدا، فیلم یا اسکرینشات وجود داشته باشد، به پلیس فتا ارجاع میشود.
- اگر شهودی معرفی شدهاند، برای استماع دعوت میشوند.
در پایان این مرحله، دادستان یا دادیار تصمیم میگیرد که:
- آیا جرم واقع شده و باید پرونده به دادگاه برود؟ نتیجه صدور کیفرخواست است
- یا ادله کافی نیست؟ نتیجه صدور قرار منع تعقیب خواهد بود.
👨⚖️ ۴. ارجاع به دادگاه و صدور رأی
اگر کیفرخواست صادر شود، پرونده به دادگاه کیفری دو ارسال میشود. در جلسه رسیدگی، قاضی با بررسی:
- اظهارات طرفین
- مدارک
- نظریه پلیس فتا
- شهادت شهود یا اقرار متهم
تصمیمگیری کرده و حکم را صادر میکند.
⏳ ۵. مهلت اعتراض به حکم
در صورتی که هر یک از طرفین (شاکی یا متهم) به رأی دادگاه اعتراض داشته باشند، میتوانند در مهلت قانونی (۲۰ روز) نسبت به تجدیدنظرخواهی اقدام کنند. رأی نهایی پس از بررسی در دادگاه تجدیدنظر استان صادر میشود و معمولاً قطعی خواهد بود.
آیا جرم فحاشی ناموسی قابل گذشت است؟ دیه، ضرر و زیان معنوی و اعاده حیثیت شاکی
یکی از سوالات متداول شاکیان در پروندههای فحاشی ناموسی این است که آیا این جرم قابل گذشت است یا خیر؟ همچنین ممکن است فرد آسیبدیده بخواهد دیه بگیرد یا برای بازگرداندن حیثیت از دسترفته، اعاده حیثیت کند. پاسخ به این سوالات بستگی به نوع فحاشی (قذف یا توهین) دارد.
✅ ۱. قذف (فحاشی ناموسی با نسبت زنا یا لواط) = حقالناس و قابل گذشت
مطابق ماده ۲۵۵ قانون مجازات اسلامی، قذف یک جرم حقالناس است. یعنی:
-
فقط با شکایت شاکی خصوصی (فردی که به او یا به خانوادهاش قذف شده) قابل رسیدگی است.
-
اگر شاکی گذشت کند، حتی در مرحله اجرای حکم، تعقیب و مجازات متوقف میشود.
-
اگر شاکی رضایت بدهد، پرونده مختومه میشود؛ حتی اگر قذف ثابت شده باشد.
📌 بنابراین، اگر مادر، خواهر یا همسر شخصی مورد قذف قرار بگیرد، فقط خود آن شخص (مثلاً مادر) میتواند شاکی خصوصی باشد و با گذشت او، جرم منتفی میشود.
✅ ۲. توهین ساده (حتی ناموسی) نیز قابل گذشت است
طبق قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹، توهین (ماده ۶۰۸) یک جرم تعزیری قابل گذشت است. این یعنی:
-
برای رسیدگی نیاز به شکایت شاکی خصوصی است؛
-
در هر مرحله از دادرسی یا اجرای حکم، با رضایت شاکی، پرونده مختومه میشود.
💰 ۳. آیا فحاشی ناموسی «دیه» دارد؟
✅ پاسخ: خیر. جرم فحاشی، حتی اگر بهشکل ناموسی باشد، دیه ندارد. زیرا دیه برای صدمات جسمی، قتل یا جراحات است. در فحاشی:
-
اگر جرم قذف باشد، مجازات آن ۸۰ ضربه شلاق حدی است.
-
اگر توهین باشد، مجازات آن جزای نقدی درجه ۶ است.
📌 توجه: مبلغی که بهعنوان جریمه پرداخت میشود، به دولت تعلق دارد، نه به شاکی؛ یعنی برای شاکی پولی بابت توهین یا قذف پرداخت نمیشود مگر اینکه جداگانه دادخواست مطالبه ضرر و زیان بدهد.
🧾 ۴. مطالبه ضرر و زیان معنوی و اعاده حیثیت
در صورتی که فحاشی ناموسی موجب آبرو ریزی، بیاعتباری شغلی یا اجتماعی شده باشد، فرد شاکی میتواند در دادگاه حقوقی، تقاضای جبران خسارت کند:
راهکار:
- پس از صدور حکم کیفری، با استناد به همان حکم، یک دادخواست مطالبه خسارت معنوی به دادگاه حقوقی بدهد.
- باید ثابت کند که از فحاشی، ضرر مادی یا حیثیتی دیده است (مثلاً اخراج از کار، لطمه به اعتبار، افسردگی و…).
در این صورت، دادگاه ممکن است متهم را به پرداخت مبلغی تحت عنوان خسارت معنوی محکوم کند.
نمونه شکواییه فحاشی ناموسی (قذف مادر)
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان [نام شهر]
با سلام و احتراماحتراماً به استحضار میرساند:
در تاریخ …، فردی به نام آقای [نام متهم] با الفاظی توهینآمیز و رکیک نسبت زنا به مادرم وارد کرده و اینجانب را نیز مورد فحاشی ناموسی قرار داده است. این فحاشی بهصورت مستقیم و در حضور جمع یا از طریق پیام در فضای مجازی (مانند واتساپ، اینستاگرام یا پیامک) صورت گرفته و مستندات آن نزد اینجانب موجود است.
برخی از الفاظ بهکاررفته عبارتند از:
«مادرت فاحشهست»
«تو حرامزادهای»این الفاظ، بهصراحت مشمول تعریف قذف در ماده ۲۴۵ قانون مجازات اسلامی میباشند و موجبات هتک حرمت و آسیب شدید روحی و حیثیتی برای اینجانب و خانوادهام شدهاند.
🧾 دلایل و مستندات:
شهادت شهود حاضر در صحنه
فایل صوتی یا تصویری از فحاشی
اسکرینشات از پیامهای ارسالی
پرینت چتها با تأیید پلیس فتا
سایر قرائن و مستندات موجود
📚 مستندات قانونی:
مواد ۲۴۵ تا ۲۵۴ قانون مجازات اسلامی (کتاب حدود – قذف)
ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (در فرض توهین ساده)
مواد آیین دادرسی کیفری در خصوص شکایت شاکی خصوصی
لذا مستنداً به موارد فوق، درخواست رسیدگی کیفری و اعمال مجازات حد قذف علیه نامبرده را دارم. همچنین در صورت عدم تحقق شرایط اجرای حد، تقاضای رسیدگی بر اساس توهین تعزیری دارم.
با تقدیم احترام
[امضاء شاکی]
تاریخ: …
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون فحاشی ناموسی مطرح شده است:
❓اگر کسی در دعوا بگه “تو حرومزادهای”، این فحاشی ناموسی حساب میشه؟
✅ بله. این جمله صراحتاً نسبت زنا به مادر فرد محسوب میشه و در قانون با عنوان جرم قذف شناخته میشه. اگر شاکی شکایت کنه و بتونه اثباتش کنه (با شاهد یا پیام صوتی یا چت)، متهم به ۸۰ ضربه شلاق حدی محکوم میشه. حتی اگر فقط در عصبانیت گفته باشه، باز هم مجازات داره چون قانون به لفظ صریح اهمیت میده.
❓فحاشی به خواهر یا همسرم در اینستاگرام هم جرم محسوب میشه؟
✅ قطعاً. اگر در کامنت، دایرکت یا استوری کسی به خواهر یا همسرت فحاشی کنه و الفاظی مثل فاحشه، خراب، هرزه یا الفاظ رکیک ناموسی بهکار ببره، این میتونه جرم قذف باشه یا حداقل توهین شدید تعزیری محسوب بشه. اسکرینشات این پیامها رو حتماً ذخیره کن و از طریق پلیس فتا صحتش رو تأیید کن تا بتونی در دادگاه استفاده کنی.
❓اگر فحش ناموسی داده باشن ولی فقط خودم شنیده باشم و شاهد نداشته باشم، میشه شکایت کرد؟
✅ بله، شکایت میتونی بکنی؛ ولی برای اثباتش باید مدرکی ارائه بدی. اگر صدای اون شخص رو ضبط کرده باشی، یا پیامهایی داشته باشی که در اون فحش داده، میتونه کمک کنه. در غیر این صورت، اگر هیچ شاهد یا مدرکی نباشه، احتمال صدور حکم خیلی پایین میاد. در این مواقع گاهی قاضی با علم قضایی هم تصمیم میگیره، بهخصوص اگه قرائن دیگهای وجود داشته باشه.