فحاشی پیامکی یکی از رایجترین اشکال توهین و بیاحترامی در فضای ارتباطی امروز است که به دلیل مستند بودن پیامها، قابلیت پیگیری قانونی بالایی دارد. بسیاری از افراد تصور میکنند پیامک خصوصی نمیتواند جرم محسوب شود، در حالی که قانون مجازات اسلامی بهصراحت توهین، افترا، قذف و تهدید را حتی در پیامک، جرمانگاری کرده است.
در این مقاله قصد داریم بهصورت کامل و کاربردی، به بررسی مجازات فحاشی پیامکی، تفاوت آن با سایر جرایم گفتاری، مدتزمان قانونی شکایت، مراحل تنظیم و ثبت شکواییه، مدارک لازم و راههای اثبات جرم بپردازیم. همچنین به شما خواهیم گفت که چه شرایطی موجب حبس میشود و در چه مواردی فقط با جزای نقدی مواجه خواهید شد.
جرم فحاشی پیامکی چیست و چه مصادیقی دارد؟
قانونگذار در ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی، فحاشی را نوعی توهین میداند که از طریق بهکار بردن الفاظ رکیک و موهن نسبت به دیگران صورت میگیرد. این توهین میتواند گفتاری، نوشتاری یا حتی دیجیتالی (مانند پیامک یا چت) باشد. در این ماده آمده است: «توهین به افراد از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک، چنانچه مشمول قذف نباشد، مستوجب جزای نقدی درجه ۶ خواهد بود.»
📱 فحاشی پیامکی چه جرمی دارد؟ (توهین، قذف، افترا، تهدید)
فحاشی پیامکی ممکن است شامل یکی یا چند مورد از این جرایم باشد:
- توهین (فحاشی ساده): ارسال کلمات زشت، رکیک و تحقیرآمیز (مثل “بیشعور”، “حرامزاده”) که جنبه اهانت دارد.
- قذف: نسبت دادن زنا یا لواط به دیگری، مثل اینکه در پیامک بنویسید «تو با فلانی رابطه داشتی»؛ این شدیدترین نوع فحاشی محسوب میشود.
- افترا: اگر به طرف مقابل نسبت جرم بدهید بدون اینکه بتوانید آن را اثبات کنید (مثلاً بگویید “تو دزدی”)، جرم افترا اتفاق افتاده است.
- تهدید: اگر در پیامک، طرف را به ضرب و جرح، قتل یا افشای اسرار تهدید کنید، مشمول ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی خواهید بود.
📌 نکته: بسیاری از کاربران هنگام شکایت، فقط عنوان “توهین” را ذکر میکنند، در حالی که ممکن است پیامک مزبور حاوی چند عنوان کیفری باشد. بهتر است هر سه مورد توهین، افترا و تهدید را بهصورت مجزا در شکواییه مطرح کنید.
🔍 انواع فحاشی پیامکی؛ از فحش معمولی تا فحاشی ناموسی
فحاشی در پیامک به دو دسته کلی تقسیم میشود:
- فحاشی غیرقذف (توهین ساده): ناسزاهایی که بار جنسی یا ناموسی ندارند. مثل: احمق، بیشعور، بیسروپا…
- فحاشی قذف (نسبتهای جنسی): نسبت دادن زنا یا لواط، حتی اگر تلویحی یا با الفاظ عامیانه باشد. مثل: فلانفلانشده، بیناموس، هرزه…
اگر فحش حاوی نسبت زنا یا لواط باشد، جرم قذف محسوب شده و مجازات آن شلاق حدی (۸۰ ضربه) خواهد بود. اگر فقط ناسزا یا تحقیر باشد، توهین ساده است که مجازات آن جزای نقدی است.
مجازات فحاشی پیامکی طبق قانون جدید
در سالهای اخیر، قوانین جزایی ایران بهویژه با تصویب قانون «کاهش مجازات حبس تعزیری» تغییراتی داشتهاند که بر نحوه مجازات توهین و فحاشی پیامکی نیز اثرگذار بوده است. نوع فحاشی، شدت توهین، سابقه متهم و نحوه بیان (خصوصی یا عمومی) از عوامل مهم در تعیین مجازات هستند.
✅ مجازات فحاشی پیامکی غیرناموسی (توهین ساده)
اگر پیامک حاوی فحشهای عمومی و الفاظ رکیک بدون نسبتهای ناموسی باشد، مشمول ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی است. در این حالت، مرتکب به مجازات زیر محکوم میشود:
-
حذف شلاق یا حبس در نتیجه اجرای قانون کاهش مجازات حبس تعزیری ۱۳۹۹
-
امکان تبدیل مجازات به خدمات عمومی یا تذکر کتبی در صورت صلاحدید قاضی
📌 نکته مهم: در فحاشیهای ساده، قاضی ممکن است در صورت رضایت شاکی یا فقدان سابقه کیفری، مجازات را کاهش دهد یا اجرای آن را تعلیق کند.
⚖️ مجازات فحاشی ناموسی و قذف در پیامک
اگر در پیامک به طرف مقابل نسبت زنا یا لواط داده شود، عنوان مجرمانه قذف موضوع ماده ۲۵۰ قانون مجازات اسلامی برقرار میشود:
- ۸۰ ضربه شلاق حدی
- غیرقابل تخفیف یا تبدیل
- حتی در صورت گذشت شاکی، ممکن است با درخواست دادستان پیگیری شود (جرم حدی)
💡 مثالی از قذف: اگر در پیامک به کسی بگویید: «تو با فلانی خوابیدی»، این جمله مستقیماً قذف محسوب میشود؛ حتی اگر در ظاهر توهینآمیز یا طنزآلود نوشته شده باشد.
📱 ارتباط فحاشی پیامکی با جرم مزاحمت تلفنی و تهدید
فحاشی پیامکی گاهی با عناوین کیفری دیگری همراه میشود:
- مزاحمت تلفنی (ماده ۶۴۱ قانون تعزیرات): اگر فحاشی تکراری و مزاحمتآمیز باشد، فرد میتواند به حبس از ۱ تا ۶ ماه محکوم شود.
- تهدید (ماده ۶۶۹): اگر پیامک حاوی تهدید به ضربوجرح، قتل یا افشای مسائل شخصی باشد، مجازات حبس از ۱ ماه تا ۱ سال یا تا ۷۴ ضربه شلاق در انتظار متهم خواهد بود.
نکته: اگر یک پیامک شامل فحاشی، تهدید و مزاحمت باشد، ممکن است دادسرا هر سه عنوان مجرمانه را بررسی و مجازات جداگانهای برای هرکدام در نظر بگیرد.
یا فحاشی پیامکی زندان هم دارد؟
در برخی پروندهها، فحاشی پیامکی میتواند به حبس یا شلاق نیز منتهی شود. مواردی که مجازات سنگینتر دارند عبارتاند از:
- قذف پیامکی (نسبت زنا یا لواط): ۸۰ ضربه شلاق حدی، طبق ماده ۲۵۰ قانون مجازات اسلامی
- مزاحمت تلفنی: در صورت ارسال مکرر پیامهای توهینآمیز، ممکن است قاضی عمل را مشمول ماده ۶۴۱ بداند و به ۱ تا ۶ ماه حبس حکم دهد.
- تهدید:اگر پیامک حاوی تهدید به قتل، ضربوجرح، آبروریزی یا افشای اطلاعات باشد، طبق ماده ۶۶۹، مجازات حبس تا ۱ سال یا شلاق تا ۷۴ ضربه خواهد بود.
نکته: ترکیب عناوین مجرمانه در یک پیامک، باعث تشدید مجازات و افزایش احتمال صدور حکم حبس میشود.
📍 نقش سوابق کیفری و تکرار فحاشی در تشدید مجازات
قاضی در تعیین مجازات نهایی، عواملی مانند سابقه کیفری متهم، شدت فحاشی، تعداد دفعات ارتکاب، تأثیر روانی جرم بر شاکی و عدم رضایت او را نیز در نظر میگیرد. تکرار فحاشی یا تداوم آن از طریق چندین پیام، باعث تشدید مجازات خواهد شد.
اگر متهم سابقه کیفری داشته باشد یا قبلاً بابت همین موضوع تعهد داده و مجدداً مرتکب شده باشد، احتمال صدور حکم حبس قطعی بیشتر میشود.
مدت زمان شکایت فحاشی پیامکی چقدر است؟
یکی از نکات بسیار مهم در پیگیری قانونی فحاشی پیامکی، رعایت زمان قانونی برای طرح شکایت از فحاشی است. بسیاری از افراد بهدلیل بیاطلاعی از مهلتهای قانونی، فرصت پیگیری قضایی را از دست میدهند. در این بخش، بهطور دقیق مشخص میکنیم تا چه زمانی میتوان از فردی که پیامک توهینآمیز ارسال کرده شکایت کرد و استثناهای آن چیست.
⏳ فحاشی پیامکی و جرایم قابل گذشت؛ مهلت یکساله شکایت
طبق ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی، جرم توهین (از جمله فحاشی پیامکی ساده) از جرایم قابل گذشت محسوب میشود. این به این معناست که:
- اگر شاکی ظرف یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم شکایت نکند، حق پیگیری کیفری او ساقط میشود.
- در این صورت، دادسرا به استناد این ماده، قرار موقوفی تعقیب صادر میکند و پرونده بسته میشود.
توجه: منظور از «اطلاع از وقوع جرم»، زمانی است که شاکی پیامک را دریافت و مطالعه کرده است، نه زمان ارسال توسط متهم.
🔄 شروع محاسبه مهلت شکایت از چه تاریخی است؟
مهلت یکساله از تاریخ آگاهی شاکی از توهین آغاز میشود، نه از تاریخ ارسال پیامک توسط متهم. یعنی اگر پیامک چند روز در گوشی شاکی مانده و او آن را دیرتر دیده، زمان شکایت از روز مشاهده پیامک محاسبه خواهد شد.
مثال: اگر پیامک توهینآمیز در تاریخ ۱۰ آذر ارسال شده اما شما آن را در ۱۵ آذر دیدهاید، مهلت قانونی شکایت تا ۱۵ آذر سال بعد ادامه دارد.
⚠️ موارد استثنایی؛ وقتی شاکی موقتاً نمیتواند شکایت کند
در مواردی خاص، مثل زمانی که:
- شاکی در کنترل یا سلطه متهم باشد (مثلاً در روابط خانوادگی ناسالم)
- شاکی در بیمارستان یا بازداشت باشد یا به دلایل قهری نتواند شکایت کند
- یا متهم هویت واقعی خود را پنهان کرده باشد
در این شرایط، مطابق تبصرههای فقهی و رویه عملی دادسراها، مهلت یکساله از زمان رفع مانع محاسبه میشود. با این حال، برای اثبات وجود مانع، نیاز به ارائه دلیل و قانعکردن قاضی دارید.
اگر شاکی ظرف مهلت قانونی شکایت کرده باشد، حتی اگر رسیدگی طول بکشد، مشکلی پیش نمیآید. مهم این است که ابتدای فرآیند شکایت در موعد قانونی آغاز شود.
نحوه شکایت از فحاشی پیامکی و مراحل رسیدگی
برای شکایت از فحاشی پیامکی لازم نیست حتماً اطلاعات حقوقی پیچیدهای داشته باشید. کافی است مدارک کافی داشته باشید و مراحل قانونی را بهدرستی طی کنید. در این بخش، فرآیند کامل شکایت از دریافت پیامکهای توهینآمیز، از مرحله تنظیم شکواییه تا صدور حکم نهایی را بررسی میکنیم.
📝 آمادهسازی شکواییه و جمعآوری اسناد
اولین مرحله، تهیه یک شکواییه (دادخواست کیفری) است که باید شامل موارد زیر باشد:
- مشخصات شاکی و مشتکیعنه (در صورت امکان)
- تاریخ، ساعت و متن دقیق پیامک یا پیامکهای توهینآمیز
- مدارک پیوست شامل: اسکرینشات، پرینت پیامک، یا استعلام از مخابرات
- درخواست رسمی برای تعقیب کیفری به استناد ماده ۶۰۸ یا ۲۵۰ قانون مجازات اسلامی
اگر شماره ارسالکننده ناشناس است، همان شماره تلفن برای پیگیری کافی است و دادسرا از طریق اپراتورها هویت او را استعلام میگیرد.
🖥 ثبت شکایت فحاشی پیامکی در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
بعد از آمادهسازی شکواییه، باید به دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و شکایت را ثبت کنید. برای این کار:
- باید در سامانه ثنا ثبتنام کرده باشید (در همان دفتر قابل انجام است)
- هزینه دادرسی اندکی پرداخت میکنید
- کد رهگیری برای پیگیری پرونده به شما داده میشود
حوزه قضایی صالح برای رسیدگی معمولاً محل دریافت پیامک است نه محل اقامت فرستنده.
👨⚖️ تحقیقات دادسرا، احضار متهم و صدور کیفرخواست
پرونده ابتدا در دادسرا بررسی میشود:
- بازپرس یا دادیار پرونده را دریافت و مدارک را ارزیابی میکند.
- اگر دلایل کافی باشد، دستور احضار متهم از طریق سامانه ثنا صادر میشود.
- متهم در صورت حضور میتواند دفاعیات خود را ارائه دهد.
- در صورت احراز وقوع جرم و انتساب آن به متهم، قرار مجرمیت صادر و پرونده برای محاکمه به دادگاه کیفری ارسال میشود.
در بسیاری از موارد، متهم سعی میکند ادعا کند که پیامک را نفرستاده یا گوشیاش در اختیار دیگری بوده؛ بازپرس میتواند با استعلام از مخابرات و دکلهای مخابراتی محل ارسال، صحت این ادعا را بررسی کند.
⚖️ رسیدگی در دادگاه کیفری دو و صدور حکم
دادگاه کیفری دو به عنوان مرجع صالح، پس از دریافت پرونده:
- وقت رسیدگی تعیین و به طرفین ابلاغ میشود
- شاکی و متهم در جلسه دادگاه حضور یافته و ادله و دفاعیات خود را ارائه میدهند
- قاضی بر اساس مجموع مدارک و شواهد موجود و در نهایت با علم قاضی، اقدام به صدور حکم نهایی میکند
اگر جرم فقط توهین ساده باشد، معمولاً به پرداخت جریمه نقدی محکوم میشود؛ اما اگر فحاشی شدید، همراه با قذف، تهدید یا مزاحمت تلفنی باشد، ممکن است مجازاتهای سنگینتری اعمال گردد.
مدارک لازم برای اثبات فحاشی پیامکی
در جرایم مرتبط با فحاشی پیامکی، داشتن مدارک معتبر و مستندات دقیق نقشی کلیدی در اثبات ادعای شاکی دارد. دادسرا و دادگاه تنها در صورتی میتوانند فرد متهم را محکوم کنند که ادله کافی برای وقوع فحاشی و انتساب آن به او وجود داشته باشد. در ادامه، به مهمترین مدارکی که میتوانید برای اثبات این جرم ارائه دهید میپردازیم.
📲 اسکرینشات، پرینت پیامک و استعلام مخابرات
مهمترین مدارک اولیه عبارتاند از:
- اسکرینشات از پیامکهای توهینآمیز: بهتر است تمام صفحه مکالمه را ذخیره کرده و از آن عکس واضح تهیه کنید تا بتوانید با استناد به اسکرین شات در دادگاه از آن استفاده نمایید.
- ذکر دقیق تاریخ و ساعت دریافت پیامک: این اطلاعات در پایین پیام یا تنظیمات گوشی قابل مشاهده است.
- پرینت پیامک از مخابرات (در صورت نیاز): با دستور قضایی، شرکت مخابرات یا اپراتور تلفن همراه میتواند فهرست زماندار ارسال و دریافت پیامها را ارائه دهد (نه لزوماً محتوای آنها، چون ذخیره نمیشود).
- شماره ارسالکننده پیامک: حتی اگر فرستنده ناشناس باشد، از طریق شماره تلفن قابل پیگیری است.
اگر پیامکها را پاک کردهاید، فوراً این موضوع را در شکواییه ذکر کنید تا بازپرس دستور استعلام بدهد.
👥 نقش شهادت شهود، چتها و سایر پیامرسانها
اگر فرد دیگری نیز پیامک را دیده یا محتوای آن را شنیده باشد، میتواند به عنوان شاهد معرفی شود. البته در پروندههای فحاشی پیامکی، شاهد نقش فرعی دارد و مدارک دیجیتال اصلیترین ابزار اثبات هستند.
همچنین اگر فحاشی در اپهایی مثل واتساپ، تلگرام یا دایرکت اینستاگرام اتفاق افتاده، میتوانید اسکرینشات آن مکالمات را نیز ارائه دهید. هرچند در این مقاله تمرکز بر پیامک (SMS) است، اما رویه دادگاهها در تحلیل فحاشی دیجیتال، کموبیش یکسان است.
🔐 نکات مهم برای حفظ و نگهداری ادله دیجیتال
برای اینکه مدارک شما مورد پذیرش دادگاه قرار گیرد، این نکات را رعایت کنید:
- پیامها را به هیچوجه پاک نکنید
- اسکرینشاتها را با تاریخ و زمان واضح ذخیره کرده و حتی چاپ رنگی بگیرید
- در صورت امکان، پیامکها را از گوشی به کامپیوتر منتقل کرده و بکاپ بگیرید
- پیامها را به صورت فنی دستکاری نکنید؛ دستکاری یا فتوشاپکردن تصویر، ادله را بیاعتبار میکند
اگر پیامک حاوی تهدید جانی باشد، فوراً با پلیس ۱۱۰ تماس بگیرید و گزارش ثبت کنید.
مجازات فحاشی پیامکی برای افراد زیر ۱۸ سال
اگر فرد مرتکب فحاشی پیامکی زیر ۱۸ سال سن داشته باشد، روند رسیدگی و نوع مجازات او با بزرگسالان متفاوت خواهد بود. در قانون مجازات اسلامی، رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان با هدف تربیت و اصلاح آنان طراحی شده و بیشتر بر پایه اقدامات حمایتی و بازپرورانه است. در این بخش، به بررسی فرآیند قانونی و نوع مجازات این دسته از متهمان میپردازیم.
⚖️ رسیدگی در دادگاه اطفال و نوجوانان
مطابق ماده ۸۸ قانون مجازات اسلامی، جرایم ارتکابی افراد زیر ۱۸ سال در دادگاه ویژه اطفال و نوجوانان بررسی میشود. در این دادگاهها:
- رسیدگی در دادگاه اطفال و نوجوانان بهصورت غیرعلنی انجام میشود
- قاضی مخصوص اطفال و نوجوانان، با رویکرد اصلاحی تصمیمگیری میکند
- برای فرد زیر ۱۸ سال، سوابق کیفری ثبت نمیشود مگر در جرایم بسیار سنگین
نکته: در این دادگاهها، تمرکز بر آموزش، تذکر، مشاوره و اصلاح رفتاری است؛ نه مجازات صرف.
❌ اقدامات تربیتی به جای حبس و شلاق
اگر نوجوانی مرتکب فحاشی پیامکی شود، در حالت عادی به جای شلاق یا حبس، به یکی از موارد زیر محکوم میشود:
- اخطار و تذکر کتبی به همراه اخذ تعهد
- معرفی به مشاور یا مددکار اجتماعی
- محکومیت به خدمات عمومی رایگان
- نگهداری موقت در کانون اصلاح و تربیت (در موارد شدید)
طبق ماده ۸۹ قانون مجازات اسلامی، شلاق به هیچوجه برای افراد زیر ۱۸ سال در جرایم تعزیری قابل اجرا نیست.
👨👩👧 نقش والدین و رضایت شاکی در تعیین سرنوشت پرونده
در بسیاری از پروندههای فحاشی پیامکی نوجوانان، با جلب رضایت شاکی و حضور والدین در فرآیند رسیدگی، پرونده به صورت مسالمتآمیز مختومه میشود.
- دادگاه ممکن است از والدین بخواهد نظارت دقیقتری بر فرزند داشته باشند
- در صورت اثبات ندامت و عدم تکرار رفتار، نوجوان فقط تعهد کتبی میدهد و سابقهای برای او درج نمیشود
در صورتی که نوجوان چند بار مرتکب این رفتار شده باشد یا پیامکها تهدیدآمیز باشند، قاضی میتواند تصمیم به نگهداری محدود در کانون اصلاح و تربیت بگیرد.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون فحاشی پیامکی مطرح شده است:
❓ اگر کسی در یک پیامک خصوصی به من فحش داده ولی هیچکس دیگری اون پیام رو ندیده، باز هم میتونم ازش شکایت کنم؟
✅ بله، حتی اگر پیام فقط برای شما ارسال شده و هیچ فرد دیگری آن را ندیده، باز هم فحاشی پیامکی جرم محسوب میشود. قانون شرط علنی بودن را برای جرم توهین لازم نمیداند؛ همین که پیامک حاوی الفاظ توهینآمیز بوده و به شما رسیده، برای پیگیری قضایی کافی است. حتماً پیام را ذخیره و با اسکرینشات یا پرینت آن اقدام به شکایت کنید.
❓ طرف توی یک پیامک فحش ناموسی داده ولی بعدش گفت شوخی کردم، باز هم میتونم پیگیری کنم؟
✅ بله، حتی اگر بعداً ادعا کند که «شوخی» کرده، قانون آن را به عنوان توهین یا حتی قذف (اگر فحش ناموسی باشد) تلقی میکند. انگیزه و لحن شخص، اهمیت دارد ولی اصل پیام توهینآمیز قابل پیگرد است. اگر پیام حاوی نسبت ناروا مثل زنا یا لواط باشد، موضوع خیلی جدیتر است و مجازات آن ۸۰ ضربه شلاق خواهد بود.
❓ من فقط اسکرینشات از پیام فحش دارم، ولی پیام اصلی توی گوشیم پاک شده؛ آیا باز هم میتونم شکایت کنم؟
✅ بله، اسکرینشات مدرک معتبری است، ولی بهتر بود پیام را پاک نمیکردید. با این حال، اگر شکایت شما ثبت شود، بازپرس میتواند از مخابرات یا اپراتور تلفن همراه استعلام بگیرد که آیا از آن شماره به شما پیام ارسال شده یا نه. در کنار اسکرینشات، اگر اطلاعات دقیق تاریخ، ساعت و شماره فرستنده را بدهید، امکان پیگیری هنوز وجود دارد.