طلاق، اگرچه آخرین راه برای پایان دادن به یک زندگی مشترک است، اما در بسیاری از موارد، تنها گزینهی باقیمانده برای زنان گرفتار در شرایط طاقتفرسا محسوب میشود. یکی از روشهای خاص درخواست جدایی، طلاق غیابی از طرف زن است؛ راهکاری قانونی که در مواقع غیبت یا عدم حضور شوهر در فرآیند دادرسی، به زن اجازه میدهد مسیر طلاق را بدون همکاری یا حضور مستقیم همسر طی کند.
در این مقاله بهصورت دقیق و مرحلهبهمرحله، به بررسی همهجانبه این موضوع میپردازیم: از شرایط قانونی طلاق غیابی، مدارک مورد نیاز، مراحل ثبت دادخواست، تا اینکه طلاق غیابی از طرف زن چقدر طول میکشد و چه حقوقی مانند مهریه، نفقه و اجرتالمثل در این نوع طلاق به زن تعلق میگیرد. اگر درگیر چنین پروندهای هستید یا به دنبال شناخت حقوقی دقیق این مسیر هستید، با ما تا پایان این راهنمای جامع همراه باشید.
طلاق غیابی از طرف زن چیست و چه زمانی مطرح میشود؟
طلاق غیابی از طرف زن، یکی از شیوههای قانونی پایان دادن به رابطهی زناشویی در موارد خاص است که در آن، مرد در هیچیک از مراحل رسیدگی به دادخواست طلاق حاضر نمیشود و یا دفاعی از خود ارائه نمیدهد. این نوع طلاق زمانی مطرح میشود که زن با استناد به دلایل قانونی مانند عسر و حرج، ترک انفاق یا غیبت طولانی شوهر، تقاضای جدایی میکند ولی مرد از حضور در دادگاه یا پاسخ به ابلاغیهها امتناع میورزد. در چنین حالتی، دادگاه پس از طی تشریفات قانونی و بررسی ادله، میتواند حکم طلاق غیابی را صادر کند.
✅ تعریف طلاق غیابی از طرف زن
طبق ماده ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی، حکم غیابی حکمی است که علیه فردی صادر میشود که:
- در جلسات دادگاه حاضر نشده باشد،
- وکیل یا نمایندهای برای دفاع معرفی نکرده باشد،
- و هیچ لایحه یا پاسخ مکتوبی به دادگاه ارسال نکرده باشد.
بنابراین اگر زن، دادخواست طلاق را ارائه دهد و شوهر با وجود ابلاغ قانونی در فرآیند دادرسی شرکت نکند، حکم صادره از سوی دادگاه، «غیابی» تلقی شده و قابلیت واخواهی دارد.
✅ تفاوت طلاق غیابی با طلاق توافقی و طلاق حضوری
| نوع طلاق | تعریف و روند کلی | حضور طرفین در دادگاه | وضعیت حقوق مالی و حضانت | نکات کلیدی فرآیند |
|---|---|---|---|---|
| طلاق توافقی | با توافق دوجانبه زن و مرد انجام میشود و درخواست مشترک به دادگاه ارائه میشود. | هر دو طرف حاضر هستند | قبل از دادخواست تعیین میشود | سادهترین و سریعترین نوع طلاق؛ بدون درگیریهای حقوقی گسترده |
| طلاق حضوری | هر یک از طرفین دادخواست میدهد و طرف دیگر نیز در جلسه دادگاه شرکت میکند. | هر دو طرف حاضر هستند | توسط قاضی بر اساس مدارک بررسی میشود | مستلزم دفاع از موضع حقوقی؛ روند عادی دادرسی خانواده |
| طلاق غیابی از طرف زن | زن دادخواست میدهد ولی شوهر در دادگاه حضور ندارد یا پاسخ نمیدهد. | فقط زن یا وکیل او حاضر است | بررسی حقوق مالی با درخواست زن انجام میشود | شوهر ممکن است مجهولالمکان باشد یا ابلاغها را نادیده بگیرد؛ رأی غیابی صادر میشود |
شرایط طلاق غیابی از طرف زن بر اساس قانون مدنی
برخلاف مرد که بر اساس ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی، اختیار طلاق را در هر زمان دارد، زن تنها در صورت وجود شرایط قانونی و اثبات دلایل موجه میتواند تقاضای طلاق کند. اگر در این مسیر، زن می تواند بدون حضور شوهر طلاق بگیرد. در ادامه، مهمترین شرایط قانونی این نوع طلاق را بررسی میکنیم.
⚖️ عسر و حرج زن و مصادیق آن
یکی از مهمترین دلایل قانونی طلاق از سوی زن، عسر و حرج است؛ یعنی وضعیت سخت و غیرقابل تحملی که ادامه زندگی مشترک را برای زن ممکن نمیسازد. طبق ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، زن میتواند با ارائه ادله کافی، از دادگاه درخواست طلاق کند. برخی از مصادیق عسر و حرج عبارتاند از:
- ترک زندگی خانوادگی توسط مرد برای مدت طولانی
- اعتیاد شوهر به مواد مخدر یا مشروبات الکلی
- ضرب و شتم یا سوءرفتار مستمر و غیرقابل تحمل
- ابتلا به بیماریهای صعبالعلاج یا روانی
- محکومیت قطعی شوهر به حبس طولانیمدت
- ازدواج مجدد مرد بدون رضایت زن
در صورتی که زن بتواند مصداقی از عسر و حرج را اثبات کند و شوهر نیز در دادگاه حاضر نشود یا دفاعی ارائه نکند، دادگاه میتواند حکم طلاق غیابی را صادر نماید.
⚖️ غیبت طولانی یا مفقودالاثر بودن شوهر
طبق ماده ۱۰۲۹ قانون مدنی، اگر مرد چهار سال متوالی غایب مفقودالاثر باشد و از حیات یا ممات او خبری در دست نباشد، زن میتواند با مراجعه به دادگاه تقاضای طلاق کند. در این حالت:
- دادگاه باید سه نوبت آگهی در روزنامه کثیرالانتشار منتشر کند.
- اگر یک سال از تاریخ اولین آگهی بگذرد و خبری از شوهر نرسد، دادگاه میتواند رأی به طلاق زن دهد.
- این رأی نیز در صورت عدم حضور مرد در دادگاه، به صورت غیابی صادر خواهد شد.
⚖️ عدم پرداخت نفقه و عدم تمکین مالی
بر اساس ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی، اگر شوهر نفقه زن را پرداخت نکند و این امر برای مدتی طولانی (مثلاً شش ماه) ادامه یابد، زن میتواند برای طلاق اقدام کند. فرآیند به این شکل است:
- زن ابتدا از دادگاه درخواست الزام به پرداخت نفقه میدهد.
- اگر شوهر به حکم دادگاه توجه نکند یا به دلیل اعسار و ناتوانی مالی قادر به پرداخت نباشد،
- زن میتواند به استناد همین امر، تقاضای طلاق کند.
در صورت غیبت شوهر در دادرسی، حکم طلاق بهصورت غیابی صادر میشود.
⚖️ نقش شروط ضمن عقد و وکالت در طلاق
در سند ازدواج، برخی زنان دارای وکالت در طلاق یا سایر شروط ضمن عقد هستند. مثلاً:
- شرط وکالت در طلاق به زن داده شده باشد.
- شرط ممنوعیت ازدواج مجدد بدون رضایت زن در عقدنامه آمده باشد.
- شرط گرفتن طلاق در صورت محکومیت کیفری مرد یا عدم تهیه مسکن مستقل.
در صورتی که زن به این شروط استناد کند و مرد در جلسه دادگاه حاضر نشود، شرط محققشده میتواند مبنای صدور حکم طلاق غیابی باشد.
مراحل طلاق غیابی از طرف زن؛ از ثبت دادخواست تا صدور حکم
برای اینکه زن بتواند از طریق دادگاه، طلاق غیابی بگیرد، باید مراحل قانونی مشخصی را بهصورت منظم طی کند. هر مرحله شامل تشریفات خاصی است که اگر بهدرستی انجام نشوند، ممکن است کل روند با تأخیر یا مشکل مواجه شود. در این بخش، این مراحل را بهصورت گامبهگام بررسی میکنیم:
📝 مرحله اول: ثبتنام در سامانه ثنا و تنظیم دادخواست طلاق
اولین قدم برای شروع فرآیند طلاق، ثبتنام در سامانه ثنا قوه قضاییه و سپس تنظیم دادخواست طلاق در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی است. در دادخواست باید موارد زیر بهصورت دقیق درج شود:
- مشخصات کامل خواهان (زن) و خوانده (شوهر)
- نوع طلاق درخواستی (طلاق از نوع غیابی)
- دلایل طلاق (عسر و حرج، نپرداختن نفقه، غیبت، و… )
- پیوست مدارک و مستندات (عقدنامه، شناسنامه، کارت ملی، دلایل اثباتی و…)
نکته: در صورتی که زن آدرس دقیق شوهر را نداند، باید در ستون مربوط به آدرس خوانده، قید «مجهولالمکان» را درج کند.
📝 مرحله دوم: ابلاغ دادخواست و نشر آگهی قانونی
پس از ثبت دادخواست و ارجاع آن به دادگاه خانواده، اخطاریهای برای خوانده (شوهر) صادر میشود. اگر نشانی شوهر مشخص باشد، ابلاغ به صورت قانونی یا واقعی انجام خواهد شد.
در صورتی که نشانی دقیق در دست نباشد یا ابلاغ واقعی ممکن نباشد:
- دادگاه دستور نشر آگهی در روزنامه کثیرالانتشار را صادر میکند.
- این آگهیها معمولاً در سه نوبت با فاصله زمانی یک ماه منتشر میشوند.
- اگر مرد همچنان به دادگاه مراجعه نکند، دادگاه وارد رسیدگی میشود.
📝 مرحله سوم: تشکیل جلسه دادگاه و بررسی دلایل زن
در این مرحله ضمن حضور در جلسه دادگاه، زن باید دلایل محکمه پسند خود را برای طلاق ارائه دهد. این دلایل بسته به نوع پرونده میتواند شامل موارد زیر باشد:
- گزارش پزشکی قانونی (در موارد ضرب و جرح یا بیماری همسر)
- شهادت شهود یا استشهادیه در مورد غیبت یا سوء رفتار مرد
- احکام قبلی دادگاه (مثلاً حکم نفقه، حکم کیفری علیه مرد)
- و سایر مستندات مانند گزارش کلانتری، نامههای بیپاسخ، مکاتبات حقوقی و…
اگر قاضی با بررسی این مستندات، دلایل زن را موجه بداند، وارد مرحله صدور حکم میشود.
📝 مرحله چهارم: صدور حکم طلاق غیابی و امکان واخواهی
در صورتی که مرد در هیچیک از مراحل حضور نداشته باشد و دفاعی نیز ارائه نکرده باشد، دادگاه رأی طلاق غیابی را صادر میکند. طبق قانون:
- مرد ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی فرصت دارد تا واخواهی کند.
- اگر در این مدت اعتراض نکند، رأی قطعی میشود.
- پس از قطعی شدن حکم، مراحل مربوط به ثبت طلاق غیابی در دفترخانه قابل انجام است.
برای مردان مقیم خارج از کشور، این مهلت معمولاً دو ماه در نظر گرفته میشود.
طلاق غیابی از طرف زن چقدر طول میکشد؟
مدت زمان طلاق غیابی از طرف زن بسته به شرایط پرونده متفاوت است. در پروندههای ساده با مدارک کامل و بدون اعتراض شوهر، این فرایند معمولاً بین ۳ تا ۶ ماه طول میکشد. اما اگر شوهر مجهول المکان باشد، ابلاغ از طریق آگهی انجام شود یا وی به حکم صادره اعتراض کند (واخواهی یا تجدیدنظر)، ممکن است مدت زمان رسیدگی به ۶ ماه تا ۱ سال یا بیشتر نیز برسد. داشتن وکیل متخصص و تنظیم صحیح دادخواست میتواند روند را تا حد زیادی تسریع کند.
⏱️ عوامل مؤثر بر مدت زمان رسیدگی
- نوع دلایل ارائه شده: اثبات عسر و حرج یا خشونت خانگی ممکن است سریعتر از پروندههایی باشد که نیاز به اثبات غیبت طولانی یا عدم پرداخت نفقه دارند.
- ابلاغ یا عدم ابلاغ واقعی: اگر آدرس شوهر دقیق باشد و ابلاغ بهصورت واقعی انجام شود، رسیدگی سریعتر پیش میرود. در صورت ناشناس بودن محل اقامت زوج، دادگاه باید آگهیهای متعددی در روزنامه منتشر کند که این فرآیند ممکن است چند ماه به طول انجامد.
- واخواهی یا اعتراض مرد: اگر مرد پس از صدور حکم طلاق غیابی، در مهلت ۲۰ روزه به رای غیابی اعتراض کند، پرونده مجدداً در دادگاه رسیدگی میشود و این باعث افزایش زمان پرونده خواهد شد.
- شلوغی دادگاه و تخصص قاضی: بار کاری دادگاه خانواده و تجربه قاضی نیز در تسریع یا طولانیشدن پرونده نقش دارد.
- داشتن یا نداشتن وکیل: در پروندههایی که با وکیل باتجربه پیش میروند، بهدلیل تنظیم صحیح دادخواست و مستندات، روند کار معمولاً سریع تر طی میشود.
مدارک لازم برای طلاق غیابی از طرف زن و ثبت آن در دفترخانه
یکی از مهمترین مراحل در طلاق غیابی، آمادهسازی کامل مدارک لازم برای ارائه به دادگاه و در نهایت، ثبت رسمی طلاق در دفترخانه است. مدارک مورد نیاز به دو دسته کلی تقسیم میشوند: مدارک مورد نیاز برای ثبت دادخواست طلاق و مدارک لازم برای ثبت طلاق در دفترخانه پس از صدور حکم. در ادامه به تفکیک این موارد را بررسی میکنیم.
📌 مدارک لازم برای ثبت دادخواست طلاق غیابی
برای شروع فرآیند دادرسی و ارائه دادخواست طلاق غیابی از طرف زن، مدارک زیر الزامی است:
| نوع مدرک | شرح |
|---|---|
| مدارک شناسایی زن | اصل و کپی شناسنامه و کارت ملی |
| سند ازدواج | اصل عقدنامه یا رونوشت رسمی آن از دفترخانه ازدواج |
| مدارک اثباتی مرتبط با دلیل طلاق | بسته به مورد: • گواهی پزشکی قانونی (در موارد ضرب و شتم یا بیماری) • حکم دادگاه نفقه • گزارش ترک منزل • شهادت شهود یا استشهادیه • پروندههای کیفری یا اعتیاد شوهر |
| مشخصات و آدرس شوهر | اگر در دسترس باشد؛ در غیر این صورت، اعلام مجهولالمکان بودن جهت انتشار آگهی |
| مدارک مربوط به شروط ضمن عقد (در صورت وجود) | مانند وکالتنامه در طلاق یا شروط خاص دیگر قید شده در عقدنامه |
در مواردی که زن به ماده ۱۱۳۰ (عسر و حرج)، ماده ۱۰۲۹ (غیبت شوهر)، یا ماده ۱۱۲۹ (عدم پرداخت نفقه) استناد میکند، باید دلایل مکتوب، مستند و دقیق ارائه شود. این مستندات نقش بسیار تعیینکنندهای در سرعت و موفقیت دادرسی دارند.
📌 مدارک لازم برای ثبت طلاق غیابی در دفترخانه ازدواج و طلاق
پس از صدور و قطعیت حکم طلاق غیابی، برای ثبت رسمی آن در دفترخانه، مدارک زیر مورد نیاز است:
| مدرک | شرح |
|---|---|
| حکم قطعی طلاق غیابی یا گواهی عدم امکان سازش | صادرشده از سوی دادگاه خانواده |
| اصل عقدنامه یا رونوشت رسمی | جهت ثبت رسمی طلاق در دفاتر رسمی |
| شناسنامه و کارت ملی زن (و در صورت امکان شوهر) | برای درج مشخصات و ثبت در اسناد رسمی |
| گواهی عدم بارداری زن | معمولاً از پزشکی قانونی یا مراکز مورد تأیید دادگاه دریافت میشود |
| حضور دو شاهد عادل | برای جاری شدن صیغه طلاق، مگر اینکه دفترخانه خودش شاهد معرفی کند |
آثار حقوقی و مالی طلاق غیابی از طرف زن (مهریه، نفقه، اجرتالمثل و…)
طلاق غیابی از طرف زن، مانند سایر انواع طلاق، دارای تبعات حقوقی و مالی مشخصی است. از جمله مهمترین این آثار میتوان به تکلیف مهریه در طلاق غیابی، نفقه، اجرتالمثل، تنصیف دارایی و دیگر حقوق مالی زوجه اشاره کرد. در این بخش، بهصورت دقیق و طبقهبندی شده بررسی میکنیم که در طلاق غیابی از طرف زن، چه حقوقی به زن تعلق میگیرد و چه تفاوتهایی با سایر انواع طلاق دارد.
💰 وضعیت مهریه در طلاق غیابی از طرف زن
مهریه حق مسلم زن است و در هر نوع طلاق از جمله طلاق غیابی قابل مطالبه است. در طلاق غیابی از طرف زن نیز تمام مهریه به قوت خود باقی میماند، مگر اینکه زن پیشتر مهریه را بذل کرده باشد یا دادگاه، مستند به دلایل مشخص، بخشی از آن را مسترد یا تعدیل کرده باشد. اگر زن از مهریه خود صرفنظر نکرده باشد، دادگاه موظف است در رأی طلاق، تکلیف پرداخت مهریه را مشخص کند.
📌 نکته: در برخی موارد، زن ابتدا برای مهریه اقدام حقوقی میکند و سپس از همان پرونده به عنوان مستند دادخواست طلاق استفاده میشود.
💰 نفقه معوقه، نفقه ایام عده و شرایط دریافت آن
- نفقههای گذشتهای که شوهر پرداخت نکرده، قابل مطالبه در دادگاه است و در صورت اثبات، زن میتواند حکم محکومیت مالی مرد را نیز دریافت کند.
- در طلاق غیابی، اگر مرد غایب یا مجهولالمکان باشد، نفقه معوقه و نفقه ایام عده نیز باید توسط دادگاه تعیین و در رأی قید شود.
- زن میتواند این محکومیت مالی را از اموال مرد اجرا کند، حتی اگر طلاق صادر شده به صورت غیابی باشد.
💰 اجرتالمثل ایام زوجیت
- اجرتالمثل یعنی حقالزحمه زن بابت کارهایی که بهدرخواست شوهر در خانه انجام داده و بهصورت رایگان نبوده.
- در طلاق غیابی نیز مانند سایر طلاقها، اگر زن چنین درخواستی مطرح کند، دادگاه موضوع را به کارشناسی ارجاع داده و مبلغ اجرتالمثل را تعیین میکند.
- اگر امکان محاسبه دقیق نباشد، دادگاه میتواند به زن نحله (مبلغی بهصورت علیالحساب) پرداختی حکم دهد.
💰 تنصیف دارایی و شروط ضمن عقد
اگر در عقدنامه شرط شده باشد که در صورت درخواست طلاق از سوی مرد، نیمی از دارایی او به زن منتقل شود، این شرط در طلاق غیابی از طرف زن قابل استناد نیست؛ چرا که طلاق به درخواست زن مطرح شده است.
اما اگر زن در دادگاه ثابت کند که شرایط بهگونهای بوده که مرد مستحق نگهداری دارایی نبوده (مثلاً سوءرفتار شدید یا پنهانکاری مالی)، ممکن است راهکارهای حقوقی برای پیگیری اموال از مسیرهای دیگر باز باشد.
💰 سایر حقوق مالی زن پس از طلاق غیابی
- جهیزیه: اگر زن پس از طلاق هنوز جهیزیه را دریافت نکرده باشد، میتواند از طریق اجرای احکام، نسبت به استرداد آن اقدام کند.
- حق حضانت فرزندان: طلاق غیابی تأثیری بر حق حضانت نمیگذارد. حضانت فرزندان تابع سن، مصلحت طفل و توافق طرفین است.
- حق ملاقات: حتی در صورت غیبت مرد، اگر حضانت با زن باشد، مرد همچنان دارای حق ملاقات است (در صورت پیگیری قانونی).
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون طلاق غیابی از طرف زن مطرح شده است:
❓ من دو ساله شوهرم رفته خارج و دیگه هیچ خبری ازش ندارم. آیا میتونم طلاق غیابی بگیرم؟
✅ بله. اگر بیش از ۴ سال از غیبت شوهرت گذشته و هیچ خبری ازش در دست نیست، میتونی به استناد غیبت طولانی و مفقودالاثر بودن زوج طبق ماده ۱۰۲۹ قانون مدنی اقدام کنی. باید از دادگاه درخواست کنی تا آگهی رسمی منتشر بشه. اگر ظرف یک سال کسی خبری از اون نداد، دادگاه میتونه حکم طلاق غیابی رو صادر کنه.
❓ شوهرم هیچ نفقهای نمیده و اصلاً تو جلسات دادگاه نمیاد. منم دادخواست طلاق دادم. این میشه طلاق غیابی؟
✅ بله، دقیقاً. اگر شوهرت در هیچکدوم از جلسات دادگاه شرکت نکنه، لایحه هم نده و اخطاریهها هم به دست خودش نرسه (یعنی ابلاغ واقعی نشه)، و تو هم بتونی عدم پرداخت نفقه رو ثابت کنی، دادگاه میتونه حکم طلاق غیابی از طرف زن صادر کنه. البته باید تمام مراحل قانونی مثل ثبت دادخواست، ارائه دلایل و نشر آگهی طی بشه.
❓ طلاق غیابی از طرف من صادر شده، اما شوهرم گفته اعتراض میکنه. یعنی همه چی از اول شروع میشه؟
✅ اگر شوهرت ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی، درخواست واخواهی بده، دادگاه پرونده رو دوباره بررسی میکنه، ولی همه مراحل از صفر شروع نمیشن. فقط بخش دفاعیات او در نظر گرفته میشه و قاضی ممکنه حکم رو تأیید یا رد کنه. اگه باز هم رأی طلاق تأیید شد، قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه استان هست. اما اگر مهلت اعتراض بگذره، رأی قطعی و قابل اجراست.