طلاق به عنوان یکی از مهمترین موضوعات در حقوق خانواده، شرایط و اشکال مختلفی دارد که هرکدام آثار و الزامات خاص خود را به دنبال دارند. یکی از حالتهای خاص طلاق، زمانی است که یکی از زوجین در جلسات دادرسی حاضر نمیشود یا امکان ابلاغ واقعی دادخواست به او وجود ندارد؛ در چنین مواردی، دادگاه میتواند رأی غیابی صادر کند. «طلاق غیابی از طرف مرد» حالتی است که در آن شوهر به دلایل قانونی درخواست طلاق میدهد، اما زن در فرایند دادرسی شرکت نمیکند یا از ارسال دفاعیه خودداری میورزد.
در این مقاله بهصورت کامل و دقیق، موضوع طلاق غیابی از طرف مرد را بررسی میکنیم. ابتدا با تعریف رأی غیابی آشنا میشویم، سپس به شرایط قانونی صدور طلاق غیابی، مدارک لازم برای آن، مدت زمان تقریبی رسیدگی، حقوق مالی زوجه، و مراحل قانونی تا ثبت طلاق در دفترخانه خواهیم پرداخت.
طلاق غیابی از طرف مرد یعنی چه؟
طلاق غیابی از طرف مرد، به حالتی گفته میشود که شوهر با مراجعه به دادگاه خانواده، درخواست طلاق از همسرش را مطرح میکند اما زوجه (زن) در جلسات دادرسی حضور پیدا نمیکند و یا لایحهای هم ارائه نمیدهد. در این وضعیت، اگر ابلاغ دادخواست و وقت رسیدگی به زن بهصورت واقعی انجام نشده باشد، حکم صادره از سوی دادگاه بهعنوان «رأی غیابی» شناخته میشود. این نوع طلاق با وجود غیبت زن در جلسات، از لحاظ حقوقی معتبر است اما زوجه میتواند در مهلت مقرر به آن اعتراض کند.
🔍 تعریف رأی غیابی در دعاوی خانوادگی
بر اساس ماده ۶۸ قانون آیین دادرسی مدنی، اگر ابلاغ وقت رسیدگی به خوانده (در اینجا زوجه) بهصورت واقعی انجام نشده باشد و او در جلسه رسیدگی حاضر نشود و لایحهای هم به دادگاه ارائه ندهد، دادگاه میتواند به صورت یکطرفه رأی صادر کند. چنین رأیی، حکم غیابی محسوب میشود و ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ، قابل واخواهی در همان شعبه صادرکننده است.
در خصوص دعوای طلاق نیز، این قاعده قابل اعمال است. یعنی اگر مرد دادخواست طلاق داده باشد و زن بدون اطلاع واقعی در دادگاه حضور پیدا نکند، حکم طلاق صادرشده برای او غیابی خواهد بود. البته طلاق، تنها دعوایی نیست که امکان صدور رأی غیابی در آن وجود دارد، اما به دلیل آثار شخصی و مالی آن، حساسیت بیشتری در صدور و اجرای آن وجود دارد.
⚖️ تفاوت طلاق غیابی با طلاق حضوری و توافقی
در ادامه، جدول خلاصه مقایسهای بین انواع طلاق از نظر حضور طرفین در دادگاه را مشاهده میکنید:
| نوع طلاق | وضعیت حضور طرفین در دادگاه | ویژگیها و روند رسیدگی |
|---|---|---|
| طلاق حضوری | هر دو طرف (زن و مرد) در جلسات دادگاه حاضر میشوند | قاضی بر اساس دفاعیات و مستندات هر دو طرف تصمیمگیری میکند. |
| طلاق توافقی | زن و مرد به صورت مشترک خواهان طلاق هستند | با توافق کتبی یا شفاهی، روند رسیدگی ساده و سریعتر انجام میشود. |
| طلاق غیابی از طرف مرد | فقط مرد در جلسات حاضر است یا زن ابلاغ واقعی دریافت نکرده است | زن هیچ لایحه یا دفاعیهای ارائه نمیدهد، رأی دادگاه بر مبنای ادله مرد صادر میشود؛ پرداخت حقوق مالی زوجه یا اثبات اعسار شرط لازم است. |
شرایط صدور حکم طلاق غیابی از طرف مرد
اگرچه مطابق ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی، مرد برای طلاق از همسر خود نیاز به ارائه دلیل خاصی ندارد، اما زمانی که زوجه در جلسات دادرسی شرکت نمیکند، پرونده وارد فرآیند طلاق غیابی میشود. در این نوع طلاق، صدور حکم منوط به تحقق شرایطی است که قانون آیین دادرسی مدنی و رویه قضایی تعیین کردهاند. برای اینکه دادگاه بتواند رأی طلاق را بهصورت غیابی صادر کند، باید پیشنیازهای خاصی فراهم باشد.
✅ چه زمانی طلاق از طرف مرد بهصورت غیابی محسوب میشود؟
برای اینکه طلاق از طرف مرد «غیابی» تلقی شود، شرایط زیر باید وجود داشته باشد:
- زوجه (زن) ابلاغ واقعی برای جلسه دادگاه دریافت نکرده باشد؛
- زوجه در هیچیک از جلسات دادگاه حاضر نشود؛
- هیچگونه لایحه دفاعی هم در ماهیت دعوا ارائه نداده باشد.
در چنین وضعیتی، اگر دادگاه حکم طلاق صادر کند، آن حکم «غیابی» است. این نوع حکم با احکام حضوری تفاوت دارد و زن میتواند ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ آن، در همان شعبه صادرکننده، تقاضای واخواهی نماید در غیر اینصورت مرد می تواند اقدام به ثبت طلاق به صورت غیابی نماید.
📌 نقش ابلاغ واقعی و ابلاغ قانونی در غیابی شدن رأی
در قانون آیین دادرسی مدنی، ابلاغ به خوانده (در اینجا زوجه) به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
| نوع ابلاغ | تعریف قانونی | نتیجه در فرآیند دادرسی |
|---|---|---|
| ابلاغ واقعی | زمانی که ابلاغ بهصورت مستقیم به خود شخص تحویل داده شود | اگر زن با وجود ابلاغ واقعی در دادگاه حاضر نشود، حکم صادره حضوری است. |
| ابلاغ قانونی | وقتی ابلاغ به خادم، بستگان، یا از طریق الصاق صورت گیرد | اگر زن دفاعی نکند، حکم غیابی محسوب میشود و قابل واخواهی است. |
اگر زن بهطور واقعی از دادرسی مطلع نباشد و در هیچ مرحلهای دفاع نکند، دادگاه بدون حضور او و صرفاً بر مبنای دلایل مرد، حکم طلاق صادر میکند.
⚠️ امکان واخواهی زوجه نسبت به حکم طلاق غیابی
یکی از ویژگیهای مهم رأی غیابی، قابلیت واخواهی آن است. بر اساس قانون، زوجه میتواند در مهلت قانونی (۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی)، با مراجعه به همان شعبه دادگاه و ارائه دلایل موجه، درخواست رسیدگی مجدد کند.
در صورت پذیرش واخواهی، دادگاه دوباره پرونده را بررسی خواهد کرد و امکان تغییر یا ابطال حکم وجود دارد. اگر زن در مهلت قانونی اعتراض نکند، حکم طلاق قطعی و غیرقابل تغییر میشود و مرد میتواند آن را در دفترخانه به ثبت برساند.
مدارک لازم برای طلاق غیابی از طرف مرد
یکی از اولین اقداماتی که مرد باید برای شروع فرآیند طلاق غیابی انجام دهد، ارائه مدارک مورد نیاز به دادگاه خانواده است. این مدارک هم در مرحله ثبت دادخواست و هم در صدور حکم و ثبت نهایی طلاق در دفترخانه اهمیت دارند. نکته مهم این است که مدارک طلاق غیابی از طرف مرد تفاوت چندانی با مدارک طلاق حضوری یا توافقی ندارد، اما برخی موارد خاص در طلاق غیابی نقش کلیدی ایفا میکنند؛ از جمله نوع ابلاغ، مدارک هویتی و گواهیهای رسمی.
📝 مدارک هویتی زوج (شناسنامه و کارت ملی)
برای ثبت دادخواست طلاق، ارائه مدارک شناسایی مرد الزامی است:
- اصل و کپی شناسنامه
- اصل و کپی کارت ملی
این مدارک برای احراز هویت زوج، تنظیم دادخواست و تشکیل پرونده الزامی هستند. اگر طلاق توسط وکیل زوج پیگیری شود، باید علاوه بر اینها، وکالتنامه رسمی وکیل نیز ارائه شود.
📜 سند ازدواج یا رونوشت عقدنامه در صورت مفقود شدن اصل
دادگاه برای بررسی رابطه زوجیت و صلاحیت رسیدگی، به اصل عقدنامه یا رونوشت رسمی سند ازدواج نیاز دارد. در صورتی که سند ازدواج مفقود شده باشد:
- زوج میتواند با مراجعه به دفترخانه ازدواج، رونوشت رسمی المثنی دریافت کند.
- بدون ارائه سند ازدواج یا رونوشت آن، دادگاه امکان صدور حکم طلاق ندارد.
🧾 مدارک پرداخت یا تعیین تکلیف حقوق مالی زوجه
دادگاه قبل از صدور حکم طلاق، تکلیف حقوق مالی زن را مشخص میکند. مرد باید یکی از این اقدامات را انجام داده باشد:
- پرداخت کامل مهریه، نفقه، اجرتالمثل، نحله و…
- ارائه مدارک و مستندات پرداخت این حقوق (رسید، رضایتنامه رسمی زن و…)
- در صورت ناتوانی مالی، ثبت دادخواست اعسار از پرداخت مهریه برای تقسیط بدهیها
در صورتی که زن، خواستهای مانند نفقه معوقه یا اجرتالمثل مطرح نکرده باشد، دادگاه صرفاً در مورد مهریه تصمیمگیری خواهد کرد.
🩺 گواهی عدم بارداری و گواهی شرکت در جلسات مشاوره اجباری
در مرحله ثبت طلاق در دفترخانه، گواهی عدم بارداری زوجه الزامی است؛ حتی اگر زن در مراحل دادرسی شرکت نکرده باشد. این گواهی معمولاً از پزشکی قانونی اخذ میشود.
همچنین، شرکت در جلسات مشاوره اجباری خانواده برای صدور گواهی عدم امکان سازش لازم است و ارائه برگه پایان جلسات مشاوره به دادگاه، از مراحل ضروری پرونده محسوب میشود.
⚖️ حکم طلاق یا گواهی عدم امکان سازش برای ثبت در دفترخانه
پس از صدور رأی طلاق غیابی و قطعیت آن (در صورت عدم واخواهی یا تجدیدنظر)، مرد باید برای ثبت طلاق در دفترخانه، مدارک زیر را ارائه دهد:
- رأی قطعی طلاق یا گواهی عدم امکان سازش صادرشده توسط دادگاه
- سند ازدواج یا رونوشت آن
- مدارک هویتی زوجین (حداقل اطلاعات زن برای ثبت لازم است)
- گواهی عدم بارداری زوجه
- حضور دو شاهد در دفترخانه (طبق رویه بعضی دفاتر در طلاق غیابی)
حقوق مالی زن در طلاق غیابی
اگرچه مرد میتواند بهصورت یکطرفه برای طلاق اقدام کند، اما قانون بهگونهای طراحی شده است که از تضییع حقوق مالی زن جلوگیری کند. در طلاق از طرف مرد حتی اگر غیابی باشد دادگاه تنها زمانی حکم را صادر میکند که وضعیت حقوق مالی زوجه روشن شده باشد. بنابراین، مرد موظف است یا این حقوق را بپردازد یا نسبت به آنها تعیین تکلیف قضایی کند.
💰 مهریه و امکان اعسار و تقسیط مهریه توسط زوج
مهریه مهمترین حق مالی زن است که باید در هنگام طلاق توسط مرد پرداخت شود. این پرداخت میتواند:
- بهصورت کامل نقداً انجام شود
- یا اگر مرد توان مالی نداشته باشد، دادخواست اعسار از پرداخت مهریه به دادگاه ارائه دهد.
در صورت اثبات اعسار، دادگاه مهریه را بهصورت اقساطی تعیین میکند. این روند معمولاً در همان شعبهای که طلاق را صادر کرده، بررسی میشود. توجه داشته باشید که حتی اگر زن در دادگاه حاضر نشود، مرد بدون اثبات پرداخت یا اعسار، نمیتواند طلاق را ثبت کند.
📌 اجرتالمثل ایام زوجیت و نحله در صورت تحقق شرایط
در برخی پروندهها، زوجه میتواند ادعای اجرتالمثل کند؛ یعنی مطالبه دستمزد کارهایی که در خانه شوهر و بدون قصد تبرع انجام داده است. شرایط دریافت اجرتالمثل:
- زن این درخواست را در دادگاه مطرح کند
- کارهایی انجام داده باشد که شرعاً وظیفهاش نبوده
- این اقدامات را بدون قصد بخشش انجام داده باشد
در صورتی که اجرتالمثل به زن تعلق نگیرد، ممکن است دادگاه نحله تعیین کند؛ مبلغی که بهعنوان هدیه از سوی مرد به زن داده میشود.
💰 نفقه معوقه و نفقه ایام عده در طلاق غیابی
زن در صورت داشتن استحقاق، میتواند نفقه ایام گذشته و نفقه ایام عده را مطالبه کند:
- نفقه معوقه مربوط به دوران قبل از طلاق است؛ مثلاً اگر مرد مدتی نفقه نداده باشد.
- نفقه ایام عده مربوط به دوره سهماهه پس از طلاق است که زن باید از نظر شرعی عده نگه دارد و مرد مکلف است هزینه زندگی او را در این مدت بپردازد.
دادگاه در زمان صدور رأی، این موارد را بررسی میکند. اگر زوجه درخواست نداده باشد یا شرایط دریافت نفقه فراهم نباشد، دادگاه صرفاً به مهریه اکتفا خواهد کرد.
⚖️ شرط تنصیف اموال و آثار آن در طلاق از طرف مرد
در بسیاری از عقدنامهها، شرطی تحت عنوان شرط تنصیف دارایی وجود دارد. بر اساس این شرط، اگر مرد درخواست طلاق دهد و تقصیری متوجه زن نباشد، نصف اموال خریداریشده بعد از عقد باید به زن منتقل شود.
اجرای این شرط منوط به وجود شرایط زیر است:
- مرد شرط را امضاء کرده باشد
- اموالی پس از ازدواج و در زمان زناشویی خریداری کرده باشد
- تقصیر یا سوءرفتاری از جانب زن ثابت نشده باشد
در طلاق غیابی نیز اگر این شرط در عقدنامه موجود باشد و شرایط تحقق یابد، دادگاه این موضوع را بررسی و در رأی طلاق لحاظ خواهد کرد.
طلاق غیابی از طرف مرد چقدر طول میکشد؟
مدت زمان طلاق غیابی از طرف مرد معمولاً بین ۲ تا ۶ ماه است. اگر زن اعتراضی به رأی نکند و مدارک کامل باشد، روند در حدود دو تا سه ماه انجام میشود. اما در صورت واخواهی، تجدیدنظر یا اختلاف مالی پیچیده، این زمان ممکن است تا ۶ ماه یا بیشتر نیز طول بکشد.
⏱️ عوامل مؤثر بر مدت زمان طلاق غیابی
به صورت کلی مدت زمان طلاق از طرف مرد به موارد مختلفی بستگی دارد که مهمترین آنها عبارتند از:
- ترافیک کاری دادگاه خانواده: بعضی شعبات به دلیل حجم بالای پروندهها با تأخیر در زمانبندی جلسات مواجه هستند.
- داشتن یا نداشتن وکیل: حضور وکیل متخصص باعث میشود امور سریعتر و دقیقتر پیگیری شوند.
- میزان اختلافات مالی: اگر زن مهریه، نفقه یا اجرتالمثل مطالبه کرده باشد و پروندههای مالی جداگانهای در جریان باشد، فرآیند طولانیتر خواهد شد.
- عدم حضور زوجه و نوع ابلاغ: اگر زن کاملاً غایب باشد و نیاز به الصاق یا ابلاغ قانونی باشد، زمان ابلاغ طولانیتر میشود.
- احتمال اعتراض زن به حکم: اگر زن به رأی صادره واخواهی کند، روند دادرسی از نو آغاز خواهد شد و زمان بیشتری میبرد.
⚠️ تأثیر واخواهی، تجدیدنظر و فرجامخواهی بر زمان نهایی طلاق
حکم طلاق غیابی قابل واخواهی است. اگر زن ظرف ۲۰ روز پس از ابلاغ رأی اعتراض کند:
- دادگاه باید دوباره وقت رسیدگی تعیین کرده و دفاعیات زن را بشنود.
- در صورت رد واخواهی، زن میتواند در مرحله تجدیدنظر نیز اعتراض کند.
- در برخی موارد خاص، فرجامخواهی در دیوان عالی کشور هم قابل انجام است.
بنابراین در صورت بروز این مراحل، زمان نهایی طلاق ممکن است تا یک سال نیز طول بکشد. اما اگر هیچ اعتراضی نشود و مرد اسناد مالی موردنیاز را آماده داشته باشد، میتواند طلاق را در مدت نسبتاً کوتاهی (حدود ۲ تا ۳ ماه) به ثبت برساند.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون طلاق غیابی از طرف مرد مطرح شده است:
همسرم خارج از کشور زندگی میکنه و به هیچ شکلی پاسخگوی من نیست. میتونم بهصورت غیابی طلاقش بدم؟
✅ بله، اگر زن در دسترس نباشد و ابلاغهای دادگاه به او نرسد، میتوان طلاق را بهصورت غیابی پیگیری کرد. در این حالت، باید از نشانی ثبتشده استفاده شود و مراحل قانونی طی گردد. دادگاه با بررسی شرایط و در صورت عدم حضور زوجه، رأی طلاق غیابی صادر میکند.
❓ من حکم طلاق غیابی گرفتم ولی نمیتونم مهریه رو کامل بپردازم. چیکار باید بکنم؟
✅ در چنین شرایطی میتونی دادخواست اعسار از پرداخت مهریه به همان شعبهای که طلاق رو صادر کرده ارائه بدی. اگر اعسارت اثبات بشه، دادگاه مهریه رو به صورت اقساطی برات تعیین میکنه. بدون تعیین تکلیف درباره مهریه، ثبت طلاق در دفترخانه ممکن نیست.
❓ سند ازدواجم گم شده، ولی میخوام بهصورت غیابی از همسرم طلاق بگیرم. امکانش هست؟
✅ بله، اما بدون ارائه اصل یا رونوشت رسمی عقدنامه، دادگاه نمیتونه رأی طلاق صادر کنه. باید به دفترخانهای که ازدواج در اون ثبت شده مراجعه کنی و نسخه رسمی المثنی بگیری. فقط با اون سند، امکان ادامه روند طلاق وجود داره.