یکی از پرتکرارترین سوالات کاربران این است که آیا میتوان قبل از پرداخت مهریه، طلاق گرفت؟ این سوال بهویژه زمانی مطرح میشود که مرد قصد دارد از همسرش جدا شود، اما هنوز مهریه پرداخت نشده یا حتی حکم قطعی آن صادر نشده است.
از طرفی هم برخی زنان میپرسند که آیا میتوانند ابتدا طلاق بگیرند و سپس سراغ مهریه بروند. در این مقاله، قصد داریم تمام روشها و استثناهایی که قانون برای طلاق بدون پرداخت کامل مهریه پیشبینی کرده را بررسی کنیم. چه طلاق از سوی مرد باشد، چه از سوی زن یا بهصورت توافقی؛ راهکارهایی قانونی وجود دارد که بتوان در آنها طلاق را بدون پرداخت کامل مهریه جلو برد. با ما همراه باشید تا قدمبهقدم این مسیر حقوقی را با مثالهای واقعی، رویه قضایی و قوانین مربوطه تحلیل کنیم.
طلاق قبل از پرداخت مهریه؛ دقیقاً درباره چه وضعیتی صحبت میکنیم؟
موضوعی که تحت عنوان «طلاق قبل از پرداخت مهریه» مطرح میشود، معمولاً به وضعیتهایی اشاره دارد که در آن مرد هنوز مهریه زن را پرداخت نکرده ولی قصد دارد از او جدا شود. در ظاهر، ممکن است این تصور ایجاد شود که طلاق بدون پرداخت مهریه ممکن نیست؛ اما واقعیت این است که قانون بهصورت کامل و دقیق، نحوه برخورد با چنین شرایطی را مشخص کرده است.
✅ مرد متقاضی طلاق است اما مهریه را نداده
در این وضعیت، طبق ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی، مرد حق دارد هر زمان بخواهد بدون دلیل همسرش را طلاق بدهد. اما این حق، محدود به برخی الزامات قانونی است. طبق ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده، مرد موظف است قبل از ثبت طلاق، تکلیف حقوق مالی زن از جمله مهریه، نفقه، اجرتالمثل و… را مشخص و پرداخت کند. به بیان سادهتر:
- مرد میتواند دادخواست طلاق بدهد و حتی رأی طلاق (گواهی عدم امکان سازش) را دریافت کند،
- اما برای ثبت رسمی طلاق در دفترخانه و جاری شدن صیغه، باید مهریه را بهصورت کامل یا مطابق حکم دادگاه (مثلاً تقسیط یا رضایت زن) پرداخت کرده باشد.
✅ زن متقاضی طلاق است و مهریهاش را نگرفته
در این حالت، مسیر حقوقی کمی متفاوت است. اگر زن دلایل قانونی مثل عسر و حرج، ترک انفاق یا سوءرفتار داشته باشد، میتواند دادخواست طلاق بدهد. در چنین مواردی، صدور و اجرای حکم طلاق لزوماً منوط به پرداخت یا دریافت مهریه نیست. زن میتواند بعد از طلاق هم برای مطالبه مهریه اقدام کند؛ زیرا مهریه یک حق مالی مستقل است که در هر زمانی قابل پیگیری است.
✅ طلاق توافقی یا خلع؛ طلاق با گذشت از مهریه
در طلاق توافقی، زن و شوهر میتوانند در خصوص مهریه و سایر حقوق مالی با یکدیگر توافق کنند. زن ممکن است بخشی از مهریه یا تمام آن را ببخشد تا طلاق سریعتر انجام شود. این وضعیتها در عمل به این معناست که طلاق بدون پرداخت مهریه (یا پرداخت اندک) اتفاق میافتد، اما با رضایت کامل زن.
✅نقش نشوز و عدم تمکین در طلاق قبل از پرداخت مهریه
نشوز و عدم تمکین زن تنها باعث قطع نفقه میشود و تأثیری بر مهریه ندارد. مرد حتی با وجود حکم عدم تمکین، موظف به پرداخت مهریه در زمان طلاق است، مگر اینکه زن خودش آن را ببخشد یا اعسار مرد پذیرفته شود.
آیا مرد میتواند بدون پرداخت مهریه دادخواست طلاق بدهد؟
یکی از رایجترین سوالاتی که در دعاوی خانوادگی مطرح میشود این است که: «آیا مرد میتواند قبل از پرداخت مهریه، زن خود را طلاق بدهد؟» پاسخ این سوال از دید قانون مثبت است، اما با محدودیتهایی همراه است که نباید نادیده گرفته شوند.
✅ ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی؛ مبنای اختیار مرد برای طلاق
طبق ماده ۲۹، دادگاه موظف است در زمان رسیدگی به دعوای طلاق، درباره کلیه حقوق مالی زن در طلاق مانند مهریه، نفقه، اجرتالمثل، نحله، جهیزیه و نفقه فرزند تصمیمگیری کند. همچنین، ثبت طلاق بدون پرداخت این حقوق مالی، یا رضایت زن، یا صدور حکم قطعی اعسار ممنوع است بنابراین:
- مرد میتواند دادخواست طلاق بدهد و حتی رأی طلاق بگیرد؛
- اما بدون تعیینتکلیف مهریه و سایر حقوق مالی زن، دفترخانه اجازه ثبت طلاق را ندارد.
⚖️ رأی دیوان عالی کشور در تأیید این الزام
در آرای متعددی از دیوان عالی کشور، به صراحت آمده است که درخواست طلاق مرد بدون پرداخت نقدی و یکجای مهریه (مگر در صورت اعسار یا رضایت زن) قابل ثبت نیست. حتی اگر زن، قبلاً از دادگاه، حکم محکومیت مرد به پرداخت مهریه را گرفته باشد، تا زمانی که اجرا نشده، مانع ثبت طلاق خواهد بود.
راهکار اول: طلاق قبل از پرداخت مهریه از طریق اعسار و تقسیط مهریه
یکی از رایجترین و قانونیترین روشهایی که به مرد اجازه میدهد طلاق را بدون پرداخت کامل مهریه اجرا کند، استفاده از نهاد اعسار و تقسیط مهریه است. در این راهکار، مرد ادعا میکند که توان پرداخت یکجای مهریه را ندارد و درخواست میکند که دادگاه، او را معسر بشناسد.
📌 اعسار از پرداخت مهریه یعنی چه؟
بر اساس قانون، هر شخصی که توانایی مالی برای پرداخت بدهی خود را نداشته باشد، میتواند از دادگاه درخواست اعسار کند. در این مورد، مرد بهعنوان بدهکار مهریه، با ارائه مدارک مالی و شهادت شهود، درخواست اعسار از پرداخت مهریه را به دادگاه ارائه میدهد.
📎 در صورتی که درخواست اعسار رد نشود، دو حالت ممکن است پیش بیاید:
- دادگاه حکم به تقسیط مهریه میدهد (مثلاً ماهیانه یک یا چند سکه).
- یا در موارد خاص، حکم به اعسار مطلق و تعویق پرداخت تا زمان توانایی میدهد.
⚖️ ثبت طلاق در صورت صدور حکم اعسار
بر اساس تبصره ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده، اگر مرد معسر شناخته شود و دادگاه حکم قطعی اعسار یا تقسیط صادر کند، ثبت طلاق مانعی نخواهد داشت؛ به شرطی که:
🔸 اقساط معوقه (تا تاریخ اجرای طلاق) پرداخت شود؛
🔸 تکلیف سایر حقوق مالی زن مثل نفقه و اجرتالمثل هم تعیین شده باشد.
یعنی مرد میتواند بدون پرداخت کل مهریه، ولی با پرداخت اقساط عقبافتاده و ارائه حکم اعسار، طلاق را ثبت کند.
📝 نکته مهم درباره زمانبندی
اگر مرد بهصورت همزمان با دادخواست طلاق، دعوی اعسار را مطرح کند، ممکن است روند پرونده طولانی شود. دادگاه معمولاً ابتدا تکلیف پرداخت مهریه را روشن میکند و سپس نسبت به طلاق تصمیم میگیرد. اما در عمل، وکلا توصیه میکنند:
✅ ابتدا مهریه را تقسیط کنید؛
✅ سپس طلاق را پیش ببرید.
این کار باعث میشود ثبت طلاق سریعتر و با مانع کمتری انجام شود.
راهکار دوم: طلاق قبل از پرداخت مهریه با رضایت زوجه و ثبت تعهدات مالی
یکی از راههای مؤثر برای ثبت طلاق بدون پرداخت فوری مهریه، رضایت زوجه به ثبت طلاق و دریافت مهریه در آینده است. این روش بیشتر در شرایطی اتفاق میافتد که زن، به دلایلی مانند تمایل به جدایی سریعتر، حاضر میشود مهریهاش را در همان لحظه طلاق نگیرد.
✅ رضایت زوجه؛ شرط قانونی برای ثبت طلاق بدون پرداخت کامل مهریه
بر اساس تبصره ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده، اگر زن رضایت دهد که طلاق ثبت شود و حقوق مالیاش را در آینده از طریق اجرا یا توافق دریافت کند، دفترخانه اجازه ثبت طلاق را دارد بهبیان ساده:
- زن میپذیرد که اکنون مهریه را نگیرد؛
- ولی از حق مطالبه آن صرفنظر نکرده و میتواند بعد از طلاق آن را از مرد مطالبه کند؛
- این رضایت معمولاً بهصورت لایحه رسمی یا صورتجلسه کتبی نزد دادگاه یا دفترخانه تنظیم میشود.
📝 این روش چه زمانی استفاده میشود؟
این راهکار در چند حالت رایجتر است:
🔸 وقتی زن میخواهد زودتر از زندگی مشترک خارج شود؛
🔸 وقتی مرد واقعاً توان مالی ندارد، ولی زن اعتماد دارد که بعداً پرداخت خواهد کرد؛
🔸 یا وقتی توافقی صورت میگیرد که بخشی از مهریه فعلاً پرداخت شود و مابقی بعداً.
⚠️ نکته مهم: رضایت با بذل (بخشش) فرق دارد
نباید اشتباه گرفت:
- رضایت به دریافت مهریه در آینده یعنی زن همچنان مهریهاش را میخواهد، فقط زمانش را به تعویق انداخته؛
- اما بذل مهریه یعنی زن از بخشی یا تمام آن برای همیشه میگذرد.
در نتیجه، اگر زن فقط رضایت دهد که فعلاً مهریهاش را نگیرد، طلاق قابل ثبت است؛ اما مرد همچنان متعهد به پرداخت آن در آینده است.
راهکار سوم: طلاق توافقی و طلاق خلع؛ وقتی زن در برابر طلاق از مهریه میگذرد
در بسیاری از موارد، زن و شوهر تصمیم میگیرند بدون درگیری و اختلاف، به زندگی مشترک پایان دهند. در چنین شرایطی، طلاق توافقی یا طلاق خلع دو راهکار قانونی هستند که بهویژه در آنها، امکان طلاق قبل از پرداخت مهریه یا حتی بدون پرداخت آن وجود دارد.
✅ طلاق توافقی؛ پایان مسالمتآمیز زندگی مشترک
در طلاق توافقی، زوجین درباره تمام مسائل مهم مثل:
- مهریه،
- نفقه،
- حضانت فرزند،
- اجرتالمثل،
- جهیزیه،
به توافق میرسند و این توافق را به دادگاه ارائه میدهند. در بسیاری از این موارد، زن برای اینکه سریعتر طلاق انجام شود یا اختلافی ایجاد نشود، بخشی یا تمام مهریه را میبخشد. این موضوع در صورتجلسه توافق ثبت میشود و طلاق بدون پرداخت کامل مهریه انجام میگیرد.
✅ طلاق خلع؛ زمانی که زن بیزار است و مالی در برابر طلاق میدهد
در طلاق خلع، زن به دلایل عاطفی یا روانی، راضی به ادامه زندگی نیست و حاضر است مالی را در برابر طلاق به شوهر ببخشد. این مال معمولاً مهریه است یا حتی بیشتر از آن. قانوناً اگر مرد این بخشش (بذل) را بپذیرد و طلاق واقع شود و زن بعد از طلاق به آنچه بخشیده رجوع نکند، دیگر حقی برای مطالبه مهریه ندارد.
⚖️ تفاوت مهم این دو با سایر راهکارها
- در طلاق توافقی یا خلع، مهریه عملاً یا کاهش مییابد یا حذف میشود با رضایت زن؛
- بنابراین، مرد نیازی به پرداخت مهریه در زمان اجرای صیغه طلاق ندارد؛ چون زن از آن گذشته است؛
- این مورد، تنها راه ۱۰۰٪ قانونی برای طلاق بدون پرداخت مهریه است که مشروط به رضایت کامل زن میباشد.
📝 آیا میتوان بعداً مهریه را مطالبه کرد؟
در طلاق توافقی، اگر زن صراحتاً فقط مهریه را به تعویق بیندازد (نه ببخشد)، حق مطالبه باقی است. اما در طلاق خلع، اگر زن پس از طلاق، رجوع نکند، دیگر نمیتواند مهریه را مطالبه کند.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون طلاق قبل از پرداخت مهریه مطرح شده است:
❓در صورتی که هنوز مهریه زوجه را به طور کامل پرداخت نکرده باشم، آیا امکان طلاق برایم وجود دارد؟
✅ بله، مطابق ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی، زوج میتواند هر زمان که بخواهد تقاضای طلاق دهد. با این حال، ثبت طلاق در دفترخانه منوط به تعیینتکلیف حقوق مالی زوجه از جمله مهریه است. در صورتی که مهریه پرداخت نشده باشد، زوج باید آن را نقداً پرداخت نماید، حکم اعسار و تقسیط ارائه دهد، یا رضایت زوجه نسبت به ثبت طلاق بدون دریافت فوری مهریه اخذ شود.
❓در صورت صدور حکم نشوز برای زوجه، آیا مهریه از وی ساقط میشود و طلاق بدون پرداخت آن امکانپذیر است؟
✅ خیر. نشوز تنها موجب سقوط نفقه خواهد بود و تأثیری بر حق زوجه نسبت به مهریه ندارد. حتی در صورت صدور حکم قطعی عدم تمکین، زوج موظف است در زمان اجرای صیغه طلاق، مهریه را پرداخت یا حکم اعسار اخذ نماید. صرف اثبات نشوز، موجب سقوط مهریه یا معافیت از پرداخت آن نمیگردد.
❓در صورتی که هنوز نزدیکی صورت نگرفته باشد و در دوران عقد باشیم، آیا پرداخت کامل مهریه در هنگام طلاق الزامی است؟
✅ مطابق ماده ۱۰۹۲ قانون مدنی، اگر طلاق پیش از وقوع نزدیکی واقع شود، زوجه فقط مستحق دریافت نصف مهریه خواهد بود. بنابراین در چنین شرایطی، زوج ملزم به پرداخت نیمی از مهریه تعیینشده است، مگر آنکه زوجه با رضایت خود از آن صرفنظر نماید یا در قالب طلاق توافقی یا خلع، آن را ببخشد.