ترک انفاق یکی از رایجترین دعاوی خانوادگی در ایران است که در قالب شکایت کیفری یا دادخواست حقوقی مطرح میشود. بسیاری از زنانی که از سوی شوهرشان نفقه دریافت نمیکنند، در تلاشاند تا از طریق دادگاه حق قانونی خود را مطالبه کنند. اما پرسشهای زیادی پیش از ورود به دادگاه ذهن آنها را درگیر میکند این است که در دادگاه ترک انفاق چه بگوییم و چه سوالاتی در دادگاه مطرح می شود.
این مقاله با تمرکز بر مهمترین سوالات شکایت کیفری ترک انفاق و نحوه دفاع در دادگاه، راهنمای جامعی برای زوجه و زوج ارائه میدهد تا با آگاهی کامل وارد فرآیند رسیدگی شوند و بهترین نتیجه ممکن را کسب کنند.
شکایت کیفری ترک انفاق چیست و چه تفاوتی با مطالبه حقوقی نفقه دارد؟
بر اساس ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده، اگر مردی با وجود توانایی مالی، از پرداخت نفقه به همسر تمکینکنندهاش خودداری کند، مرتکب جرم ترک انفاق شده است. در این صورت، زن میتواند علیه او شکایت کیفری مطرح کرده و در صورت اثبات موضوع، مرد به حبس تعزیری درجه شش (از ۹۱ روز تا ۲ سال) محکوم خواهد شد.
نکته مهم این است که شکایت کیفری ترک انفاق، نیاز به شرایط خاصی دارد که به شرح زیر است:
- استطاعت مالی زوج (داشتن درآمد، دارایی یا امکان کسب درآمد)
- تمکین زوجه (اعم از تمکین عام و خاص یا وجود حکم قانونی برای عدم تمکین)
- عدم پرداخت نفقه حال حاضر (نفقه جاریه)
🔍 مطالبه نفقه از طریق دادخواست حقوقی
در مقابل، زن میتواند بدون ورود به دعوای کیفری، تنها از مسیر حقوقی اقدام کند. در این حالت، با ثبت دادخواست مطالبه نفقه در دادگاه خانواده، میتوان حکم الزام زوج به پرداخت نفقههای معوقه و جاری را گرفت. در این مسیر، هدف گرفتن حکم مالی است نه مجازات.
تفاوت مهم دیگر این است که نفقه معوقه (نفقه ایام گذشته) فقط از طریق حقوقی قابل مطالبه است و شکایت کیفری تنها درباره نفقه حال کاربرد دارد.
سوالات قاضی در دادگاه شکایت ترک انفاق
یکی از مهمترین بخشهای دادرسی در پروندههای نفقه، پرسشهایی است که قاضی برای کشف حقیقت از زوجه و زوج میپرسد. آمادگی برای پاسخگویی صحیح، دقیق و مستند به این سوالات میتواند منجر به اثبات پرداخت یا عدم پرداخت نفقه شده و سرنوشت پرونده را تغییر دهد.
🔍 سوالات رایج قاضی از زوجه (شاکی)
زنی که مدعی ترک انفاق است، باید بتواند با شفافیت کامل به این سوالات قاضی پاسخ دهد:
-
چه مدت است که نفقهای دریافت نکردهاید؟
– تاریخ دقیق یا حدودی مشخص شود. -
در این مدت چگونه مخارج زندگی خود را تأمین کردهاید؟
– کمک خانواده؟ قرض؟ درآمد شخصی؟ -
آیا در حال حاضر در منزل مشترک زندگی میکنید؟
– سکونت در خانه شوهر یا ترک منزل موضوع مهمی است. -
آیا شوهرتان توان مالی پرداخت نفقه دارد؟
– شغل، درآمد، داراییها یا دارا بودن حساب بانکی. -
آیا تاکنون دادخواست نفقه یا شکایت دیگری مطرح کردهاید؟
– سابقه حقوقی در این زمینه. -
آیا شوهرتان تاکنون مبلغی ولو کم بابت نفقه پرداخت کرده است؟
– حتی پرداختهای جزئی باید ذکر شود. -
آیا شما تمکین کردهاید؟ حکم نشوز دارید یا خیر؟
– وضعیت تمکین تعیینکننده است.
🔍 سوالات رایج قاضی از زوج (متهم)
زوج باید با مدارک و مستندات معتبر آماده پاسخگویی به پرسشهای زیر باشد:
-
آیا تاکنون نفقهای پرداخت کردهاید؟ چگونه و چقدر؟
– فیش، واریز بانکی، رسید یا حتی شهادت شهود. -
در حال حاضر چه شغلی دارید؟ درآمدتان چقدر است؟
– اثبات تمکن یا عدم آن، از طریق مدارک مالی. -
آیا همسرتان از شما تمکین کرده است؟
– آیا زوجه منزل را ترک کرده؟ آیا الزام به تمکین خواستهاید؟ -
چرا نفقه را پرداخت نکردهاید؟ آیا مشکلی در کار یا زندگی بوده؟
– ادعای ناتوانی باید مستند باشد. -
آیا حاضر به پرداخت نفقه هستید؟
– قاضی از مرد میپرسد که آیا قصد جبران دارد یا نه.
در دادگاه ترک انفاق چه بگوییم؟ (راهنمای زوجه)
حضور در دادگاه و روبهرو شدن با قاضی میتواند برای بسیاری از زنان اضطرابآور باشد، بهویژه اگر بار اولشان باشد. اما اگر بدانید چه بگویید و چگونه صحبت کنید، بخش بزرگی از مسیر را درست رفتهاید. در این بخش، نکات مهم برای زوجه در جلسه دادگاه بررسی میشود.
۱. معرفی و تشریح رابطه زوجیت
در ابتدای دفاع یا ارائه توضیحات، بهتر است زن ابتدا با صدای آرام و اطمیناندار، موارد زیر را بیان کند:
- نام کامل خود و شوهر
- تاریخ عقد رسمی
- مدت زندگی مشترک
- وضعیت فعلی زندگی (با هم زندگی میکنید یا جدا شدید)
- فرزند مشترک دارید یا خیر
مثال:
«اینجانب نرگس حسینی، همسر قانونی آقای محمدمهدی قربانی هستم. ازدواج ما در سال ۱۳۹۰ ثبت شده و حدود ۱۳ سال است که در عقد دائم ایشان هستم. اکنون به دلیل مشکلات مالی و ترک انفاق، چند ماهیست که زندگیمان دچار مشکل شده…»
۲. بیان دقیق مدت و نحوه ترک انفاق
قاضی بهطور دقیق میخواهد بداند از چه زمانی نفقه پرداخت نشده و مخارج زندگی چگونه تأمین شده است.
✅ بهتر است از جملاتی مثل این استفاده کنید:
- «از شهریور ۱۴۰۲ تا امروز هیچ پرداختی از سوی همسرم نداشتهام.»
- «در این مدت تمام هزینهها را با کمک خانوادهام پرداخت کردهام.»
- «هزینههای دارو و درمانم را شخصاً پرداختهام و مستندات آن را ضمیمه کردهام.»
📌 اگر همسر قبلاً مقداری پول داده، نگویید «هیچچیزی نداده»؛ بلکه شفاف بگویید:
«به جز یک مورد ۳۰۰ هزار تومان، پرداختی نداشتهاند.»
۳. درباره وضعیت تمکین خود چه بگوییم؟
یکی از پرسشهای مهم قاضی بررسی تمکین زوجه است. شما باید ثابت کنید:
- در حال تمکین هستید (در خانه همسر زندگی میکنید و وظایف زناشویی را انجام میدهید)
- یا اگر نیستید، بهطور قانونی حق عدم تمکین دارید (مثلاً به دلیل استفاده از حق حبس، خشونت شوهر، حکم طلاق و…)
✅ در دادگاه بهتر است بگویید:
«من از همسرم تمکین کردهام و تاکنون حکمی درباره نشوز علیه من صادر نشده است.»
یا
«به دلیل عدم پرداخت مهریه، طبق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی، از حق حبس استفاده کردهام.»
۴. درباره استطاعت مالی شوهر چه بگوییم؟
قاضی از شما میپرسد که آیا همسرتان توان مالی پرداخت نفقه را دارد یا خیر. باید شفاف و دقیق توضیح دهید:
✅ مثال:
«همسرم دارای فروشگاه لوازم خانگی در مشهد است. ماهیانه درآمد بالایی دارد و مالک یک آپارتمان شخصی است. این موضوع توسط کارشناس رسمی دادگستری تأیید شده و مستندات آن تقدیم دادگاه شده است.»
📌 اگر از شغل، درآمد، دارایی یا حتی سبک زندگی او اطلاعات دارید، بیان کنید. این موارد به قاضی نشان میدهد که شوهر عذر موجهی برای نپرداختن نفقه ندارد.
۵. چه لحنی داشته باشیم؟ چه جملاتی بکار ببریم؟
✅ نکات طلایی هنگام صحبت در دادگاه:
- مؤدب، مختصر، بدون حاشیه
- بر مدارک تکیه کنید، نه احساسات
- دروغ نگویید؛ دروغ کوچک، کل پرونده را زیر سوال میبرد
- اگر قاضی پرسشی پرسید که پاسخش را نمیدانستید، بگویید:
«در این مورد اطلاع ندارم، ولی در صورت نیاز میتوانم بررسی و مدرک ارائه دهم.»
📌 اگر مدارکی دارید مثل:
- پیامک،
- فیش واریزی،
- استشهادیه محلی،
- نسخه پزشک،
- صورتجلسه کلانتری،
در زمان مناسب و طبق روال رسمی آنها را به قاضی تحویل دهید.
نحوه دفاع در برابر شکایت ترک انفاق (راهنمای زوج)
اگر مردی به اتهام ترک انفاق به دادگاه احضار شود، باید بتواند به صورت مستند و دقیق از خود دفاع کند. دفاع مؤثر میتواند مانع صدور حکم حبس شده و حتی منجر به رد شکایت شود. در این بخش به راهکارهای اصلی دفاع در برابر شکایت ترک انفاق میپردازیم.
۱. اثبات پرداخت نفقه با مدارک مالی
قویترین راه دفاع این است که مرد ثابت کند نفقه پرداخت شده است. برای این کار، مدارک زیر بسیار مؤثرند:
- فیشهای واریز بانکی به حساب همسر
- رسیدهای کارت به کارت
- فاکتور خرید مایحتاج منزل
- پرداخت اجاره یا قبضها
اگر چنین مدارکی وجود دارد، زوج باید با اطمینان بگوید:
«در طول این مدت هر ماه فلان مبلغ به حساب همسرم واریز کردهام. رسیدها ضمیمه شدهاند.»
❗ نکته: اگر پرداخت نقدی انجام شده ولی رسید ندارید، سعی کنید از شهود یا استشهادیه محلی استفاده کنید.
۲. اثبات عدم تمکین زوجه
در صورتیکه زن بدون عذر موجه از تمکین خودداری کرده باشد، نفقهای به او تعلق نمیگیرد. برای اثبات این موضوع، زوج باید:
- دادخواست الزام به تمکین داده باشد؛
- حکم نشوز یا گزارش کلانتری درباره ترک منزل ارائه دهد؛
- یا استشهادیه محلی درباره عدم حضور زن در منزل داشته باشد.
البته توجه داشته باشید که حتی در صورت اثبات این موضوع، نفقه تا پیش از حکم عدم تمکین باید پرداخت شود.
✅ مثال:
«همسرم از ۲۰ فروردین ۱۴۰۳ بدون اطلاع و بدون دلیل منزل را ترک کرده است. پرونده الزام به تمکین در شعبه ۱۲ دادگاه خانواده در حال رسیدگی است.»
۳. اثبات عدم استطاعت مالی واقعی
یکی از مهمترین دفاعها در ترک انفاق این است که مرد واقعاً توان مالی پرداخت نفقه را نداشته باشد. اما این ادعا باید مستند و ثابتشده باشد:
مدارک قابل ارائه:
- مدارک بیکاری یا فسخ قرارداد کاری
- عدم داشتن شغل رسمی یا درآمد ثابت
- استعلام داراییها و اثبات نداشتن املاک یا خودرو
- پرونده اعسار یا حکم ورشکستگی
✅ در دادگاه بگویید:
«بنده مدتیست بیکار شدهام. این نامه شرکت سابقم گواه این موضوع است. درآمدی ندارم و در حال حاضر تحت پوشش خانوادهام هستم. اگر فرصتی داده شود، درخواست تقسیط نفقه یا مساعدت مالی خواهم داد.»
صرف ادعای نداشتن پول، بدون ارائه مدرک قابل قبول، از نظر قاضی کافی نیست.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون سوالات قاضی در دادگاه ترک انفاق کیفری مطرح شده است:
❓ من احضاریه گرفتم برای شکایت ترک انفاق، قاضی چی میپرسه؟ باید چی بگم؟
✅ قاضی معمولاً میپرسه از کی نفقه نگرفتی، دلیلش چی بوده، شوهرت درآمد داره یا نه، و اینکه توی خونه باهاش زندگی میکنی یا نه. بهتره از قبل تاریخ تقریبی و هزینههایی که خودت دادی رو یادت باشه. با اطمینان و بدون حاشیه جواب بده، مدارک هم همراهت باشه.
❓ اگه قاضی ازم بپرسه چرا از خونه رفتم بیرون، چی باید بگم که نفقهم رو ازم نگیرن؟
✅ باید خیلی واضح و مؤدب بگی که دلیل رفتنت چی بوده. مثلاً بگی بهخاطر رفتار بد، تهدید یا بیاحترامی مجبور به ترک منزل شدی. اگه مدرک یا گزارش کلانتری داری، حتماً ارائه بده. نگفتن دلیل یا گفتن اینکه “خسته شدم و رفتم” ممکنه باعث بشه بگن تمکین نکردی.
❓ من نمیدونم دقیقاً شوهرم چقدر پول درمیاره، اگه قاضی بپرسه درآمدش چقدره چی بگم؟
✅ نیازی نیست مبلغ دقیق بگی. همونقدری که میدونی توضیح بده. مثلاً بگو مغازه داره، ماشین داره، خریدای گرون میکنه. اینا نشونهی توان مالیه. اگه بخوای میتونی از دادگاه درخواست بدی کارشناس تمکن مالی بررسی کنه.