در سالهای اخیر، تعیین سه دانگ از یک خانه به عنوان مهریه یا سه دانگ خانه پشت قباله در عقدنامهها به یکی از روشهای رایج و معتبر تبدیل شده است. این نوع مهریه نهتنها ارزش اقتصادی بالایی دارد، بلکه نوعی تضمین حقوق مالی زن در ازدواج محسوب میشود.
اما آیا واگذاری سه دانگ خانه در زمان عقد، از نظر قانونی قابلقبول است؟ چه شرایطی برای صحت چنین مهریهای لازم است؟ در این مقاله، تمام زوایای حقوقی این موضوع را بررسی میکنیم.
آیا زن میتواند سه دانگ خانه را به عنوان مهریه بگیرد؟
پاسخ این سؤال در بسیاری از موارد مثبت است. اگر مرد، مالک رسمی سه دانگ از یک ملک مشخص باشد، میتواند همان سهم را بهعنوان مهریه در عقدنامه ثبت کند یا با تنظیم سند رسمی، آن را به همسرش انتقال دهد. اما برای قانونی بودن این اقدام، چند شرط کلیدی باید رعایت شود.
✅ مالکیت رسمی مرد
اگر مرد مالک رسمی سه دانگ یک خانه باشد (و نه فقط قولنامهای یا شراکتی نامشخص)، میتواند این سهم را بهصورت کامل، به زن منتقل یا در عقدنامه مهریه کند. در غیر این صورت، تعهد او از نظر قانونی معتبر نیست یا در اجرا دچار مشکل میشود.
✅ ثبت رسمی و دقیق در عقدنامه
برای اینکه سه دانگ خانه بتواند مهریه محسوب شود، باید مشخصات دقیق ملک (پلاک ثبتی، آدرس، موقعیت و سهم دقیق) در عقدنامه ذکر شود. عباراتی مثل «سه دانگ خانهای در تهران» بدون ذکر مشخصات کامل، باعث اشکال در اجرا میشود.
✅ امکان توقیف و اجرای مهریه
در صورتی که زن بخواهد مهریه خود را مطالبه کند، میتواند با استناد به سند ازدواج یا اسناد رسمی دیگر، سهم سه دانگ خانه را توقیف کند. حتی اگر خانه سه دانگ سه دانگ میان زوجین تقسیم شده باشد، زن حق دارد سهم شوهر را بابت مهریه توقیف کند.
✅ امکان تعیین سه دانگ خانه در آینده
در برخی موارد، در شروط ضمن عقد قید میشود که مرد متعهد است در آینده خانهای تهیه کرده و سه دانگ آن را به همسرش منتقل کند. این شرط نیز در صورتی معتبر است که:
- مشخصات ملک مورد نظر معلوم باشد؛
- مهلت انجام تعهد درج شده باشد؛
- عبارت «به صورت مجانی» در شرط آمده باشد.
در غیر این صورت، این شرط ممکن است از نظر حقوقی قابل اجرا نباشد.
روشهای قانونی انتقال سه دانگ خانه برای مهریه
برای اینکه سه دانگ از یک ملک بهعنوان مهریه به زن منتقل شود، راهکارهای مختلفی در قانون پیشبینی شده است. هر یک از این روشها مزایا، معایب و ضمانتهای اجرایی متفاوتی دارند. در ادامه، مهمترین روشهای قانونی را بررسی میکنیم:
🔍 شرط ضمن عقد در عقدنامه ازدواج
این روش رایجترین و سادهترین حالت برای انتقال سه دانگ خانه بهعنوان مهریه است.
نکات مهم:
- باید مشخصات دقیق ملک (پلاک ثبتی، نشانی، متراژ، سهم انتقالی) در سند ازدواج ذکر شود.
- عبارت «سه دانگ از خانهای بهصورت مجانی به زن تملیک شود» باید قید شود.
- نیاز به استعلام از ثبت و پرداخت مالیات ندارد.
- زن در صورت مطالبه مهریه، میتواند مستقیماً از طریق عقدنامه، تقاضای اجرای این شرط را داشته باشد.
🔍 انتقال رسمی سه دانگ از طریق سند در دفترخانه
در این روش، مرد بهطور رسمی در دفتر اسناد رسمی، مالکیت سه دانگ خانه را به زن انتقال میدهد. مراحل انجام این کار مراجعه به دفترخانه، ارائه سند رسمی ملک، استعلامات لازم از ثبت و شهرداری و تنظیم و امضای سند انتقال سه دانگ به نام زن است.
مزایا:
- مالکیت رسمی و قانونی زن
- امکان دریافت سند تکبرگ مستقل برای سهم زن
- قابل استناد در تمام محاکم
🔍 تنظیم صلحنامه یا هبهنامه رسمی
اگر مرد بخواهد بدون شرط عقد و بهصورت جداگانه سه دانگ ملک را منتقل کند، میتواند از صلحنامه یا هبهنامه استفاده کند.
ویژگیها:
- صلح نامه قابل رجوع نیست (در صورتی که غیرقابل رجوع درج شود)
- هبه ممکن است باطل یا رجوعپذیر باشد مگر اینکه زن تصرف کامل کرده باشد
- حتماً باید در دفترخانه اسناد رسمی ثبت شود
🔍 تنظیم تعهدنامه محضری برای انتقال آتی
در صورتی که هنوز ملک آماده نیست یا سند نهایی ندارد، مرد میتواند در دفترخانه یک تعهدنامه رسمی مبنی بر انتقال سه دانگ خانه در آینده تنظیم کند.
ویژگیها:
- سند تعهدی است نه مالکیتی
- زن فقط در صورت تخلف میتواند الزام به انجام تعهد را از دادگاه بخواهد
- مناسب برای املاکی که هنوز مراحل ساخت یا تفکیک را طی میکنند
🔍 توافقنامه خصوصی یا دستنویس
گاهی زوجین بدون ثبت رسمی، توافقی بین خود برای مهریه سه دانگ خانه امضا میکنند. این روش بیشترین ریسک را دارد.
نکات مهم:
- فقط با امضا، اثر قانونی محدود دارد
- باید همراه با سایر مدارک مانند رسید، اقرارنامه یا فیش بانکی باشد
- در مراجع قضایی ممکن است پذیرفته نشود مگر با قرائن قوی
دیگر شرایط لازم برای تعیین سه دانگ خانه برای مهریه
برای آنکه سه دانگ از یک ملک بهدرستی بهعنوان مهریه تعیین و قابل مطالبه باشد، باید شرایط خاصی فراهم باشد. نبود هرکدام از این شرایط میتواند اجرای مهریه را با مشکل مواجه کند.
✅ وجود سند رسمی ملک
اولین و مهمترین شرط، داشتن سند رسمی و معتبر برای ملکی است که سه دانگ آن به عنوان مهریه تعیین میشود. سند باید تکبرگ یا منگولهدار رسمی باشد و در اداره ثبت اسناد و املاک کشور ثبت شده باشد.
✳️ املاکی با قولنامه، مبایعهنامه یا وکالتنامه، اعتبار کافی برای تعیین بهعنوان مهریه ندارند.
✅ قابلیت توقیف و افراز ملک
ملک باید قابل افراز یا فروش باشد. اگر ملک کوچک یا غیرقابل تقسیم باشد، اجرای مهریه معمولاً بهصورت فروش کل ملک انجام میشود و سهم زن بهصورت نقدی پرداخت خواهد شد.
✳️ در این شرایط، دادگاه دستور فروش ملک را صادر میکند و پس از مزایده، سهم مهریه زن (معادل سه دانگ) از مبلغ فروش پرداخت میشود.
✅ عدم وجود رهن، بدهی یا بازداشت
ملک نباید در رهن بانک، بازداشت قضایی یا دارای بدهی به شهرداری یا دارایی باشد. در این صورت، توقیف آن برای مهریه تا رفع مانع، غیرممکن یا بسیار پیچیده میشود.
✅ ثبت دقیق مشخصات ملک
در عقدنامه یا سند رسمی، باید مشخصات کامل ملک قید شود:
- شماره پلاک ثبتی
- نشانی دقیق
- نوع ملک (مسکونی، تجاری و…)
- سهم انتقالی (سه دانگ از شش دانگ)
عبارات کلی مانند «سه دانگ از خانهای در تهران» بدون ذکر جزئیات ثبتی، میتواند در اجرای مهریه مشکلاتی ایجاد کند.
✅ اطلاع از وضعیت مشاع یا مفروز بودن
اگر ملک بهصورت مشاع باشد (یعنی چند مالک دارد)، زن باید در جریان این موضوع باشد و رضایت دهد. زیرا امکان استفاده مستقل از سه دانگ مشاع وجود ندارد، مگر با فروش یا افراز ملک مشاعی.
✅ قابلیت انتقال قانونی
اگر ملک هنوز به نام مرد ثبت نشده باشد یا مرد مالک قانونی نباشد (مثلاً ارثی یا به وکالت باشد)، امکان تعیین آن به عنوان مهریه وجود ندارد. در این صورت تعهد او فاقد ضمانت اجرا خواهد بود.
مزایا و معایب سه دانگ خانه در مهریه
تعیین سه دانگ از یک ملک بهعنوان مهریه، یکی از روشهای رایج برای تضمین حقوق مالی زن در زمان عقد ازدواج است. این روش با وجود جذابیتهای فراوان، بدون چالش نیست. بررسی مزایا و معایب آن میتواند به زوجین در تصمیمگیری دقیقتر کمک کند.
✅ مزایای سه دانگ خانه به عنوان مهریه
🔹 ارزش پایدار و بلندمدت
برخلاف سکه یا پول نقد، ملک معمولاً ارزش خود را حفظ کرده و حتی در طول زمان افزایش مییابد. در نتیجه، سه دانگ خانه یک پشتوانه مالی مطمئن برای زن محسوب میشود.
🔹 امکان ثبت رسمی و قانونی
اگر در عقدنامه یا سند جداگانه، سه دانگ خانه بهصورت دقیق و رسمی ذکر شود، زن میتواند بدون نیاز به دعوای حقوقی مالک آن شود.
🔹 تقویت اعتماد در آغاز زندگی مشترک
واگذاری سهمی از خانه، نشاندهنده حسن نیت و مسئولیتپذیری مرد است و میتواند بنیان زندگی مشترک را مستحکمتر کند.
🔹 قابلیت استفاده در آینده
در صورت نیاز (طلاق، فوت، یا اختلاف)، اگر نصف خانه به نام زن باشد میتواند از این سهم استفاده کند، آن را بفروشد یا اجاره دهد.
🔹 پرهیز از اختلافات مالی آینده
تعیین دقیق و شفاف مهریه بهصورت سهم ملکی، میتواند از بروز بسیاری از نزاعهای مالی در آینده جلوگیری کند. همچنین عدم قابلیت پس گرفتن خانه از همسر در این نوع انتقال از مزایای مهم آن به شمار می آید.
❌ معایب سه دانگ خانه به عنوان مهریه
🔸 نیاز به سند رسمی معتبر
اگر ملک فاقد سند رسمی یا در مراحل ساخت یا انتقال باشد، درج آن در عقدنامه بدون پیوست حقوقی، ممکن است در آینده بلااثر یا غیرقابل استناد شود.
🔸 پیچیدگی در اجرای مالکیت مشاع
سه دانگ از یک ملک معمولاً بهصورت مشاع است؛ در نتیجه استفاده، اجاره یا فروش آن ممکن است با موانع قانونی یا رضایت سایر مالکان مواجه شود.
🔸 هزینههای جانبی انتقال و ثبت
در صورت نیاز به انتقال رسمی، پرداخت هزینههایی چون مالیات، حقالثبت و استعلامات ممکن است زوجین را دچار چالش مالی کند.
🔸 محدودیت در اجرای شرط در آینده
اگر در عقدنامه شرط شده باشد که در آینده سه دانگ از ملکی خاص منتقل شود، اما مرد نتواند آن ملک را خریداری کند، اجرای شرط با مشکل مواجه خواهد شد.
🔸 لزوم تنظیم دقیق شرط ضمن عقد
عدم ذکر دقیق اطلاعات ملک (آدرس، پلاک ثبتی، موقعیت، ارزش تقریبی و عبارت “به صورت مجانی”) میتواند موجب بطلان شرط و از بین رفتن حق زن شود.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون 3 دانگ خانه به جای مهریه مطرح شده است:
❓ ما قصد داریم در عقدنامه سه دانگ از خانه پدری شوهر را به عنوان مهریه بنویسیم، ولی سند هنوز به اسم او منتقل نشده. آیا میتوان این کار را انجام داد؟
✅ اگر سند رسمی خانه هنوز به نام شوهر نیست، بهتر است از درج آن به عنوان مهریه در عقدنامه خودداری کنید. زیرا مرد در این حالت مالک قانونی ملک محسوب نمیشود و تعهد او ممکن است فاقد ضمانت اجرایی باشد. راهحل بهتر این است که پس از انتقال سند، از طریق دفترخانه اسناد رسمی سه دانگ را به نام زن منتقل کنند یا یک تعهدنامه محضری برای آینده تنظیم شود.
❓ در عقدنامه ما نوشته شده شوهر موظف است سه دانگ از خانهای را که در آینده میخرد به من بدهد. الان اختلاف داریم. آیا این شرط قانونی است؟
✅ اگر در عقدنامه، شرط واگذاری سه دانگ خانهای که در آینده خریداری میشود ذکر شده باشد، فقط در صورتی معتبر است که مشخصات آن ملک (محل، متراژ، قیمت، زمان خرید و عبارت “به صورت مجانی”) بهطور دقیق نوشته شده باشد. در غیر این صورت، شرط مبهم تلقی شده و ممکن است در مراجع قضایی قابل اجرا نباشد.
❓ اگر در زمان عقد، سه دانگ از یک خانه را به عنوان مهریه به من بدهند، آیا بلافاصله مالک آن میشوم؟
✅ اگر در عقدنامه یا سند رسمی، سه دانگ از خانه با مشخصات کامل به عنوان مهریه قید شده باشد و ملک در مالکیت رسمی شوهر باشد، بله، زن همان لحظه مالک قانونی آن سه دانگ میشود. در این حالت، حتی بدون نیاز به مراجعه به دادگاه، میتواند برای دریافت سند مالکیت رسمی از دفترخانه اقدام کند یا آن را در اداره ثبت پیگیری نماید.