حفظ اموال متوفی وقتی وراث سال‌ها مفقود هستند
سلام. من عمویم همسر صیغه ایی داشته. عموی من فوت کرده .و دو پسر از همسر اول داشته که حدود ۵۳ سال پیش ایران را ترک کردند .و دیگر با پدرشان ارتباط نگرفته اند .در حال حاضر همسر صیغه ایی عمویم مدارک املاک و شناسایی ایشان را مصادره کرده اند و تحویل نمیدهند .خواستم بپرسم ایا برادرزاده های عموی من میتوانیم قانونی درخواست کنیم که تا مشخص شدن ورثه که ایا زنده هستند یا مرده حافظ منافع عمویمان باشیم یا خیر
پاسخ حقوقی ایران لگال:
با سلام؛
اگر املاک و مدارک عمویتان مدت زیادی در اختیار همسر موقت او بماند و هیچ اقدام رسمی برای حفظ ترکه نشود، بعداً مشخص‌کردن وضعیت اموال و نقل‌وانتقال‌های احتمالی سخت‌تر می‌شود. اما شما مجبور نیستید تا پیدا شدن دو پسر عمویتان دست روی دست بگذارید؛ قانون برای همین وضعیت راه تعیین «مدیر ترکه» یا در صورت احراز غیبت وراث، «امین» را پیش‌بینی کرده است.
اول یک نکته مهم این است که اگر آن خانم صرفاً همسر موقت عمویتان بوده، اصل بر این است که از عمویتان ارث نمی‌برد؛ چون ماده ۹۴۰ قانون مدنی ارث زوجین را مربوط به ازدواج دائم دانسته است. البته ممکن است بابت مهریه، طلب یا وصیت حقی داشته باشد که موضوع جداگانه‌ای است. صرف در اختیار داشتن سندها نیز برای او مالکیت ایجاد نمی‌کند.
اگر اکنون معلوم نیست دو پسر عمویتان زنده‌اند یا فوت کرده‌اند و وارث دیگری هم فعلاً در دسترس نیست، طبق مواد ۳۲۷ و ۳۲۸ قانون امور حسبی، در صورت نامعلوم بودن وارث، دادستان یا اشخاص ذی‌نفع می‌توانند درخواست تعیین «مدیر ترکه» کنند تا اموال حفظ و اداره شود. دادستان نیز وظیفه دارد برای جلوگیری از تضییع ترکه اقدام کند.
اگر مشخص شود آن دو پسر زنده‌اند ولی به دلیل سال‌ها بی‌خبری مصداق غایب مفقودالاثر هستند، برای سهم آنها می‌توان درخواست تعیین امین کرد. قانون می‌گوید در صورت نداشتن نماینده برای غایب، دادگاه می‌تواند امین تعیین کند و دادستان یا شخص ذی‌نفع حق درخواست آن را دارد. در تقسیم ترکه نیز اگر یکی از ورثه غایب باشد، ابتدا باید برای او امین تعیین شود.
اما خود شما و سایر برادرزاده‌ها خودبه‌خود «حافظ منافع» یا مدیر ترکه نمی‌شوید. دادگاه باید شخص مناسب را تعیین کند. حتی از نظر ارث هم اگر آن دو پسر هنگام فوت پدرشان زنده بوده باشند، شما به عنوان برادرزاده در برابر فرزندان متوفی ارث نمی‌برید؛ فرزند در طبقه اول است و برادر و خواهر و فرزندان آنها در طبقه دوم قرار دارند.
بنابراین اقدام عملی شما این است که با گواهی فوت عمو، مدارک نسب خودتان، مشخصات دو پسر و هر مدرکی که نشان می‌دهد بیش از ۵۰ سال از آنها خبری نیست، موضوع را از طریق مرجع قضایی محل آخرین اقامت عمویتان و دادستان پیگیری کنید و صریحاً «حفظ ترکه و تعیین مدیر ترکه تا تعیین تکلیف وراث» را بخواهید. هم‌زمان می‌توانید اعلام کنید اسناد املاک در اختیار همسر موقت متوفی است تا در صورت لزوم درباره املاک و اسناد استعلام و اقدامات حفاظتی انجام شود.