اجرای وصیت شفاهی پدر و مخالفت برخی از وراث

با سلام؛

 که اگر وصیت پدر فقط شفاهی بوده و دو نفر از ورثه آن را قبول ندارند، نمی‌شود صرفاً با استناد به حرف‌های خانوادگی جلوی تقسیم ارث را گرفت یا همه ورثه را مجبور کرد زمین بر خیابان را تبدیل به مغازه کنند. اما اگر بتوانید وصیت را با شاهد، اقرار بعضی ورثه، سابقه روضه‌خوانی پدر و قرائن خانوادگی ثابت کنید، امکان پیگیری آن تا حد مشخصی وجود دارد که در ادامه عرض می نمایم.

در نظر داشته باشید که وصیت متوفی فقط تا یک‌سوم کل اموال او بدون اجازه ورثه قابل اجراست. اگر وصیت پدر درباره نصف زمین بر خیابان یا ساخت چهار مغازه از نظر ارزش بیشتر از یک‌سوم کل ترکه باشد، نسبت به مازاد بر یک‌سوم، رضایت همه ورثه لازم است. بنابراین دو برادری که مخالف هستند را نمی‌شود مجبور کرد سهم خودشان را برای این کار بدهند، مگر اینکه ثابت شود وصیت در محدوده ثلث بوده یا خودشان قبلاً آن را قبول کرده‌اند.

اول باید کل اموال پدر ارزش‌گذاری شود؛ یعنی زمین ۳۸۰ متری بر خیابان، خانه ۷۰۰ متری، زمین قولنامه‌ای و هر مال دیگر. بعد مشخص شود یک‌سوم کل دارایی چقدر می‌شود. اگر هزینه اجرای وصیت، مثلاً نصف زمین یا ساخت مغازه، در همان یک‌سوم جا بگیرد، شما می‌توانید برای «تنفیذ وصیت شفاهی و اجرای وصیت تا ثلث ترکه» اقدام کنید. اگر بیشتر از ثلث باشد، فقط همان مقدار قانونی قابل مطالبه است و بقیه نیاز به توافق دارد.

در مورد روضه‌خوانی، چون پدر قبلاً خودش دهه اول محرم این کار را انجام می‌داده، این سابقه می‌تواند به عنوان قرینه کمک کند؛ اما باز هم بهتر است شاهدانی که وصیت را شنیده‌اند، مثل مادر، بعضی فرزندان، اقوام یا همسایه‌ها معرفی شوند. اگر فقط شما می‌گویید و دو برادر انکار می‌کنند، کار سخت‌تر می‌شود.

راه بهتر این است که قبل از دعوا، یک توافق‌نامه خانوادگی تنظیم کنید. مثلاً بنویسید خانه تا زمان حیات مادر تقسیم عملی یا فروش نشود و مادر حق سکونت داشته باشد؛ درباره زمین بر خیابان هم یا همه ورثه در ساخت مغازه شریک شوند، یا کسانی که موافق روضه هستند سهم خودشان را برای این کار اختصاص دهند و سهم مخالفان جداگانه محاسبه شود. این راه معمولاً از دعوای طولانی و فروش اجباری ملک بهتر است.

اگر توافق نشد، هر وارث حق دارد دادخواست تقسیم ترکه یا فروش مال مشاع بدهد. در مقابل، شما هم اگر وصیت را قابل اثبات می‌دانید، باید همزمان یا جداگانه دادخواست تنفیذ وصیت شفاهی تا میزان ثلث ترکه مطرح کنید تا قبل از تقسیم کامل، تکلیف وصیت روشن شود.

سهم مادر با وجود فرزند، از اصل ترکه یک‌هشتم است و بقیه بین فرزندان تقسیم می‌شود؛ پسرها دو برابر دختر سهم می‌برند. اما این تقسیم بعد از پرداخت بدهی‌های احتمالی پدر، هزینه‌های لازم، و اجرای وصیت معتبر تا یک‌سوم انجام می‌شود.

پس راهکار عملی این اس که اول انحصار وراثت بگیرید، اموال را دقیق فهرست و ارزش‌گذاری کنید، شاهدان وصیت شفاهی را مشخص کنید، سپس یا توافق‌نامه خانوادگی تنظیم کنید یا در صورت مخالفت، دادخواست تنفیذ وصیت شفاهی تا ثلث ترکه بدهید. اگر وصیت ثابت نشود یا بیش از ثلث باشد، مخالفان می‌توانند سهم‌الارث خود را مطالبه و درخواست تقسیم کنند.