آیا شریک چاه می‌تواند مانع انتقال سهم آب شود؟

صرف اینکه برای رساندن آب به زمینتان راه دیگری ندارید، به‌تنهایی به شما حق عبور لوله از ملک ایشان نمی‌دهد؛ ماده ۱۵۴ قانون مدنی صریحاً می‌گوید حتی در صورت نبود راه دیگر، بردن آب از ملک غیر بدون اذن مالک ممکن نیست. اما اگر عبور فعلی لوله از قبل برقرار بوده و بتوانید ثابت کنید برای زمین شما «حق مجرا» ایجاد شده، خرید جدید ملک توسط ایشان این حق را از بین نمی‌برد. مواد ۹۷ و ۱۰۲ قانون مدنی حق قدیمی مجرای آب را به رسمیت شناخته و انتقال مالکیت ملک را هم اصولاً موجب از بین رفتن حق ارتفاق نمی‌داند.

بنابراین اولین کار این است که وضعیت همین مسیر فعلی را مستند کنید؛ عکس و فیلم از لوله، محل عبور، سابقه استفاده و هر توافق یا شاهدی که نشان دهد عبور آب با اجازه یا به‌عنوان یک حق برقرار بوده حفظ شود. اگر احتمال می‌دهید طرف مقابل لوله را قطع کند، حتی می‌توانید قبل از دعوا «تأمین دلیل» بگیرید تا وضعیت موجود توسط کارشناس ثبت شود. اگر حق مجرای قبلی قابل اثبات باشد و ایشان مانع شود، امکان طرح دعوای «رفع ممانعت از حق» وجود دارد.

ولی اگر این مسیر کاملاً جدید و صرفاً موقت بوده و مالک قبلی فقط اجازه داده بوده، این اجازه لزوماً حق دائمی ایجاد نمی‌کند و مالک می‌تواند از اذن خود برگردد. در چنین حالتی راه مطمئن این است که برای عبور لوله با مالک توافق کتبی ـ و ترجیحاً رسمی ـ درباره «حق مجرا» تنظیم کنید و محل دقیق مسیر، نحوه تعمیر و مسئولیت خسارات مشخص شود.

درباره لوله ایشان که از سال ۱۳۹۵ زیر زمین شماست نیز توصیه نمی‌کنم در پاسخ به ممانعت او، خودتان لوله را ببندید یا قطع کنید. اگر برای آن لوله حق مجرا یا توافقی وجود داشته باشد، اقدام شما می‌تواند خودش ممانعت از حق محسوب شود. حتی اگر معتقدید عبور لوله صرفاً با اجازه شما بوده، بهتر است ابتدا با اظهارنامه اعلام کنید که مبنای عبور را روشن کند و اگر اختلاف باقی ماند از دادگاه تعیین تکلیف بخواهید، نه اینکه رأساً مسیر آب او را قطع کنید.

پس مسئله اصلی شما الان این است که ثابت شود لوله فعلی شما از زمین او «حق مجرا» دارد یا فقط با اجازه موقت عبور کرده است. اگر بتوانید ثابت کنید این حق پیش از خرید یک‌ماه اخیر او وجود داشته، خرید ملک اصولاً حق شما را از بین نمی‌برد؛ ولی اگر هیچ سابقه یا توافقی ندارید، صرف ناچار بودن شما برای ایجاد حق جدید کافی نیست.