امکان ابطال تقسیم‌نامه ارث به دلیل اجبار و حذف بعضی اموال
ما ۴ برادر و ۵ خواهریم که سهم یکی از خواهران قبلاً داده شده بود و بقیه اموال از قبیل زمین کشاورزی خانه مسکونی و ادوات کشاورزی تقسیم نشده بود و بعد از مدتها تصمیم گرفتیم همه چیز را تقسیم کنیم ولی سهم من که خانه ای است که الان در آن زندگی میکنم را در تقسیم نامه ذکر نکردند.
خانه ای که در حال حاضر کن در آن زندگی میکنم به وسیله وام مسکن ساخته شده و وام چون به نام برادرم است ادعا میکند که خانه مال خودشه و هر وقت بخواهد مرا بیرون میکند ادوات کشاورزی و یک هکتار زمین کشاورزی را که زمانی که من با برادرم بودم و با هم کار میکردیم به نام خودش زده و هیچکدام از اینها هم در تقسیم نامه ذکر نشده و حتی زمان نوشتن تقسیم نامه به من خبر ندادند و بعد از نوشتن تقسیم نامه به اجبار آن را امضا کردم. آیا میتوانم دادخواست ابطال تقسیم نامه را بدهم؟
پاسخ حقوقی ایران لگال:
درود؛
اگر تقسیم‌نامه‌ای را که امضا کرده‌اید بدون اعتراض رها کنید، ممکن است برادرتان آن را رضایت کامل شما به تقسیم ترکه بداند و بعد برای تخلیه خانه اقدام کند. اما حذف اموال از تقسیم‌نامه و امضای ناشی از اکراه می‌تواند راه اعتراض را باز کند؛ فقط عنوان دادخواست باید درست انتخاب شود که در ادامه عرض می نمایم.
برای شما امکان اعتراض به تقسیم‌نامه وجود دارد، اما صرف اینکه هنگام تنظیم آن حضور نداشته‌اید یا سهم مورد انتظار شما در آن نوشته نشده، همیشه برای ابطال کل تقسیم‌نامه کافی نیست؛ چون بعداً آن را امضا کرده‌اید و برادرانتان احتمالاً امضای شما را نشانه پذیرش تقسیم معرفی خواهند کرد.
اگر امضا بر اثر تهدید جدی، اجبار یا ترسی بوده که اختیار واقعی تصمیم‌گیری را از شما گرفته است، می‌توانید تقاضای اعلام بی‌اعتباری یا عدم نفوذ تقسیم‌نامه به علت اکراه را مطرح کنید. باید دقیقاً توضیح دهید چه کسی، با چه تهدیدی، در چه زمانی و در حضور چه افرادی شما را مجبور به امضا کرده است. فشار خانوادگی یا ناراحتی به‌تنهایی معمولاً اکراه قانونی محسوب نمی‌شود.
نکته مهم این است که ذکرنشدن برخی اموال در تقسیم‌نامه لزوماً باعث ابطال تمام آن نمی‌شود. اگر خانه، زمین و ادوات کشاورزی اصلاً در تقسیم وارد نشده باشند، ممکن است دادگاه آن اموال را همچنان تقسیم‌نشده و مشاع میان وراث بداند و اجازه دهد درباره همان اموال دادخواست جداگانه تقسیم ترکه مطرح شود.
اما اگر در تقسیم‌نامه نوشته شده باشد که تمام ترکه تقسیم شده و شما هیچ ادعای دیگری ندارید، امضای شما خطر بیشتری ایجاد میکند. در این حالت باید ثابت کنید آن عبارت برخلاف واقع، بر اثر اکراه، فریب یا اشتباه اساسی امضا شده است.
اینکه وام مسکن به نام برادرتان بوده، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند تمام خانه متعلق به اوست. مالکیت زمین، نام مندرج در سند، پروانه ساخت، قرارداد وام، پرداخت اقساط، هزینه ساخت و توافق خانوادگی باید بررسی شود. اگر خانه روی زمین موروثی ساخته شده باشد، برادرتان صرفاً با ارائه وام نمی‌تواند مالکیت کامل را ثابت کند؛ هرچند ممکن است بابت هزینه ساخت یا اقساطی که پرداخته حقی داشته باشد.
از طرف دیگر، سکونت شما در خانه نیز به‌تنهایی مالکیت ایجاد نمی‌کند. باید مشخص شود خانه در زمان تقسیم، جزو ترکه بوده یا قبلاً به شما واگذار شده و چه مدرکی برای این واگذاری وجود دارد. شهادت وراث، پیام‌ها، نوشته‌ها، قبض‌ها، مدارک وام و سابقه تصرف شما می‌تواند مؤثر باشد.
درباره یک هکتار زمین و ادوات کشاورزی نیز زمان و نحوه انتقال بسیار مهم است. اگر این اموال متعلق به پدر یا مادر متوفی بوده و برادرتان پس از فوت بدون رضایت همه وراث به نام خود منتقل کرده، امکان مطالبه سهم و اعتراض به انتقال وجود دارد. اما اگر اموال در زمان حیات مالک به او منتقل شده باشد، ابتدا باید دلیل بی‌اعتباری همان انتقال اثبات شود.
اگر ادعا می‌کنید زمین و ادوات با درآمد مشترک شما و برادرتان خریداری شده، باید شراکت و میزان آورده خود را با رسید پرداخت، گردش حساب، شاهد، اسناد خرید، درآمد محصولات و سایر مدارک ثابت کنید. صرف اینکه مدتی با هم کشاورزی کرده‌اید، برای اثبات مالکیت نصف اموال کافی نیست.
برادرتان نیز نمی‌تواند بدون حکم قانونی شما را با زور از خانه بیرون کند یا قفل‌ها را عوض کند. حتی اگر خود را مالک بداند، باید از طریق دادگاه اقدام کند. بااین‌حال، بهتر است پیش از انتقال یا فروش احتمالی اموال، وضعیت ثبتی خانه و زمین را استعلام و مدارک مربوط به مالکیت و تقسیم ترکه را جمع‌آوری کنید.
دادخواست احتمالی شما ممکن است حسب متن تقسیم‌نامه شامل «اعلام عدم نفوذ و ابطال تقسیم‌نامه به علت اکراه»، «تقسیم اموال باقی‌مانده از ترکه»، «ابطال انتقال نسبت به سهم‌الارث» یا «اثبات مالکیت و شراکت» باشد. طرح‌کردن همه موضوعات فقط با عنوان کلی ابطال تقسیم‌نامه ممکن است باعث رد بخشی از خواسته‌ها شود.
اگر تصویر کامل تقسیم‌نامه، وضعیت سند خانه و تاریخ انتقال زمین و ادوات را بدون مشخصات شخصی بفرستید، میتوانم مشخص کنم دعوای مناسب شما ابطال تقسیم‌نامه است یا باید برای اموال حذف‌شده دادخواست تقسیم ترکه و اعتراض به انتقال بدهید. (سوال تکمیلی را مطرح کنید و بنویسید که درخواست ارسال مدارک دارید)