عدم بازگشت به زندان بعد از مرخصی و گذشت ۴ سال

وقت بخیر؛

اگر قاضی واقعاً در پرونده اجرای احکام «اتمام حبس» یا مختومه شدن محکومیت را ثبت کرده باشد، آن سه ماه تنبیه انضباطی معمولاً سه ماه زندان جدید نیست. اما یک نکته قبل از رفتن به دادگاه حتماً باید روشن شود.

طبق آیین‌نامه فعلی سازمان زندان‌ها، یکی از تنبیه‌های ناشی از غیبت بعد از مرخصی، برای بار اول سه ماه محرومیت از مرخصی است. یعنی اگر چیزی که شما به آن «سه ماه تنبیه انضباطی» می‌گویید همین بوده، اصولاً معنایش این نیست که سه ماه به حبس شما اضافه شده باشد. همچنین تنبیهات انضباطی زندان شامل محرومیت از مرخصی تا سه ماه هم می‌شود.

اما مسئله مهم‌تر این است که آیا شما بعد از تمام شدن مهلت مرخصی، از نظر اجرای احکام موظف بوده‌اید به زندان برگردید یا نه. اگر قبل از موعد بازگشت، قاضی رسماً دستور داده باشد محکومیت شما خاتمه یافته، حبس تمام شده یا دیگر نیازی به بازگشت ندارید، وضعیت شما بسیار متفاوت و به نفع شماست.

در مقابل، اگر مهلت مرخصی تمام شده و شما موظف به بازگشت بوده‌اید ولی برنگشته‌اید، موضوع فقط یک تنبیه انضباطی نیست. طبق ماده ۵۴۷ قانون مجازات اسلامی، زندانی‌ای که از مرخصی در موعد مقرر و بدون عذر موجه برنگردد، ممکن است فراری محسوب شود و پرونده جداگانه برای او تشکیل شود. آیین‌نامه زندان‌ها نیز مقرر کرده در چنین حالتی موضوع برای دستگیری، ضبط تأمین و اعلام جرم گزارش شود.

بنابراین اینکه چهار سال گذشته و کسی سراغ شما نیامده، دلیل مطمئنی نیست که پرونده بسته شده باشد. حتی در مورد مرور زمان هم نمی‌توان صرفاً گفت «چهار سال گذشته پس تمام شده». ماده ۱۰۸ قانون مجازات اسلامی می‌گوید اگر قطع اجرای مجازات ناشی از رفتار عمدی محکوم باشد، مرور زمان اعمال نمی‌شود و اداره حقوقی قوه قضاییه نیز مشخصاً عدم بازگشت بدون عذر از مرخصی را از مصادیق همین وضعیت دانسته است.

به همین دلیل پیشنهاد من این است که برای کار جدیدتان بدون بررسی قبلی مستقیم وارد دادگاه نشوید. ابتدا با شماره پرونده و دادنامه قبلی، یک وکیل کیفری از شعبه اجرای احکام وضعیت پرونده را بررسی کند و مشخص شود آیا برای شما اتمام محکومیت ثبت شده، آیا سه ماه حبس باقی‌مانده وجود دارد، آیا پرونده غیبت از مرخصی تشکیل شده و آیا دستور جلب یا دستور ضبط وثیقه هنوز فعال است.

اگر سند یا برگه‌ای دارید که قاضی در آن نوشته محکومیت خاتمه یافته یا حبس شما تمام شده، همان مدرک می‌تواند تعیین‌کننده باشد. مخصوصاً تاریخ آن مهم است؛ باید دید این دستور قبل از موعد بازگشت شما از مرخصی صادر شده یا بعد از آن.

اگر فقط همان «سه ماه محرومیت از مرخصی» برای شما ثبت شده باشد و اصل محکومیت نیز واقعاً خاتمه یافته باشد، معمولاً نگرانی شما از بابت اینکه به خاطر همان تنبیه سه ماه دوباره زندانی شوید مبنای درستی ندارد. ولی اگر آن سه ماه در واقع باقی‌مانده حبس بوده و شما تصور کرده‌اید تنبیه انضباطی است، موضوع کاملاً فرق می‌کند؛ چون روزهای غیبت اصولاً جزء مدت محکومیت محسوب نمی‌شود.

پس قبل از مراجعه، مهم‌ترین کاری که باید انجام دهید این است که وضعیت اجرای احکام قبلی و وجود یا عدم وجود دستور جلب را قطعی کنید. با توضیحی که داده‌اید احتمال دارد مسئله بسیار ساده‌تر از چیزی باشد که چهار سال از آن ترسیده‌اید، اما بدون دیدن تصمیم قاضی درباره «تمام شدن حبس» نمی‌شود حضور مستقیم در دادگاه را بی‌خطر دانست.