توقیف سهم‌الارث شوهر از خانه پدری برای مهریه

اگر زوجه گواهی انحصار وراثت پدرشوهر را ندارد، لازم نیست حتماً آن را از خانواده شوهر بگیرد. چون برای وصول مهریه نسبت به سهم‌الارث شوهر ذی‌نفع است، می‌تواند در پرونده مهریه از مرجع اجرا بخواهد مشخصات وراث و سهم زوج استعلام و گواهی انحصار وراثت اخذ شود. اگر گواهی قبلاً صادر شده باشد، معمولاً همان گواهی قبلی ملاک است و نیازی به صدور مجدد نیست.

اگر اصلاً انحصار وراثت انجام نشده باشد، طبق مقررات فعلی صدور گواهی انحصار وراثت از مرداد ۱۴۰۴ به سازمان ثبت احوال منتقل شده و درخواست‌ها از طریق سامانه «سهیم» ثبت احوال انجام می‌شود. قانون نیز علاوه بر وراث، به «اشخاص ذی‌نفع» اجازه درخواست گواهی انحصار وراثت داده است؛ زوجه‌ای که برای توقیف سهم‌الارث شوهر بابت مهریه اقدام می‌کند می‌تواند ذی‌نفع بودن خود را مطرح کند.

از نظر عملی، برای این پرونده بهتر است ابتدا در اجرای مهریه درخواست کتبی «استعلام انحصار وراثت متوفی و احراز سهم‌الارث زوج» بدهید؛ چون این مسیر برای توقیف ملک مستقیم‌تر است و لازم نیست زوجه شخصاً دنبال همکاری سایر وراث برود.

اگر زوجه گواهی انحصار وراثت را به دست آورد، قدم بعدی این است که مشخصات دقیق ملک، پلاک ثبتی و مالکیت رسمی پدرشوهر را نیز احراز کند و بعد سهم‌الارث شوهر را به عنوان مال قابل توقیف معرفی کند.
در این پرونده، چون مهریه در سند رسمی ازدواج است و یک مال مشخص هم برای توقیف سراغ دارید، به نظر من شروع از اجرای ثبت عملی‌تر است. زوجه مهریه را به اجرا می‌گذارد و سپس گواهی انحصار وراثت و مشخصات ملک را ارائه می‌دهد و صریحاً تقاضای توقیف «سهم‌الارث مشاع زوج از پلاک ثبتی متعلق به پدر متوفی» را می‌کند. مزیت این مسیر این است که برای اصل مهریه لازم نیست ابتدا منتظر صدور حکم دادگاه بماند.
فقط یک نکته مهم وجود دارد: اگر سند ملک هنوز به نام پدرشوهر باشد، ممکن است اجرای ثبت برای تعیین دقیق سهم زوج نیاز به استعلام ثبتی و بررسی انحصار وراثت داشته باشد. اگر در این مرحله به علت ثبت نشدن سهم به نام زوج، اختلاف در مالکیت، بدهی‌های ترکه یا مسائل دیگری اجرای ثبت از توقیف خودداری کند، آن وقت مسیر قضایی باید بررسی شود.
بنابراین با اطلاعات فعلی، من اول اجرای ثبت و معرفی فوری همین سهم‌الارث را پیشنهاد می‌کنم؛ نه اینکه ابتدا یک پرونده مهریه در دادگاه باز شود. ضمن اینکه قبل از اقدام، سهم دقیق شوهر را از روی گواهی انحصار وراثت محاسبه کنید؛ چون ممکن است آن «حدود یک دانگ» که گفته شده با سهم قانونی واقعی متفاوت باشد.

برای اطمینان رسمی از اینکه ملک هنوز به نام پدرشوهر است یا به نام وراث منتقل شده، زوجه معمولاً به عنوان شخص ثالث نمی‌تواند آزادانه از اداره ثبت استعلام مالکیت بگیرد؛ مطمئن‌ترین راه این است که بعد از شروع اجرای مهریه، از اجرای ثبت بخواهد نسبت به پلاک ثبتی ملک استعلام رسمی بگیرد. اگر پلاک ثبتی یا مشخصات دقیق ملک را داشته باشید، کار خیلی ساده‌تر می‌شود.
اگر معلوم شود سند هنوز به نام پدرشوهر متوفی است، این موضوع به خودی خود مانع توقیف سهم شوهر نیست؛ چون با فوت، حقوق مالی متوفی به وراث منتقل می‌شود، هرچند هنوز سند رسمی به نام آنها صادر نشده باشد. در این حالت باید گواهی انحصار وراثت ارائه شود تا سهم دقیق شوهر مشخص شود و سپس همان سهم‌الارث او از ملک معرفی و برای توقیف اقدام شود. اگر وراث هنوز انتقال رسمی را انجام نداده باشند، اجرای ثبت ممکن است برای احراز و ثبت سهم، استعلام و مدارک تکمیلی بخواهد.
اگر برعکس، ملک قبلاً بین وراث منتقل شده و سهم شوهر به نام خودش سند خورده باشد، کار توقیف ساده‌تر است و مستقیم همان سهم ثبت‌شده توقیف می‌شود.
بنابراین قبل از هر اقدامی، اگر شماره پلاک ثبتی ملک یا تصویر سند قدیمی پدرشوهر را دارید، ارزش دارد اول همین اطلاعات را کامل کنید؛ چون بدون پلاک ثبتی ممکن است پیدا کردن ملک در مرحله اجرا سخت‌تر شود. اگر بفرمایید سند ملک تک‌برگ است یا قدیمی و آیا شماره پلاک ثبتی را دارید یا نه، می‌شود گفت از چه مسیر سریع‌تری می‌توان ملک را شناسایی کرد.

خوب با توجه به اینکه پلاک ثبتی دارید هم یک کار دیگر را می توانید امتحان کنید. قبل از هر اقدام قضایی یک بار به اداره ثبت اسناد محل وقوع ملک مراجعه کنید و وضعیت همان پلاک را پیگیری کنید. برای استعلام آنلاین معمولاً اطلاعاتی مثل شناسه یکتا یا رمز تصدیق سند لازم است که شما ندارید، بنابراین مسیر حضوری می‌تواند برای بررسی اولیه مفید باشد و به احتمال زیاد در اداره به شما کمک خواهند نمود.
البته چون زوجه مالک ملک نیست، ممکن است اداره ثبت اطلاعات کامل مالک فعلی را مستقیماً در اختیار ایشان قرار ندهد اما شاید با توجه به شرایط شما بگویند که به نام شخص مد نظر هست یا نیست، اگر نتیجه نداد، بهترین راه این است که مهریه را به اجرا بگذارد و همان پلاک ثبتی را به اجرای ثبت معرفی کند تا مرجع اجرا مستقیماً استعلام رسمی بگیرد و مشخص شود ملک هنوز به نام پدرشوهر متوفی است یا به وراث منتقل شده و سهم شوهر چه وضعیتی دارد.
پس فعلاً نداشتن تصویر سند مانع کار نیست؛ مهم‌تر این است که پلاک اصلی، فرعی و بخش ثبتی را دقیق داشته باشید. اگر این مشخصات کامل است، مرحله بعدی عملاً قابل انجام است.

برای شروع اجرای مهریه، معمولاً زوجه مستقیماً با یک درخواست دستی به اداره اجرای ثبت مراجعه نمی‌کند. ابتدا باید به دفتر ازدواجی که سند نکاحیه در آن تنظیم شده مراجعه کند و تقاضای صدور اجراییه مهریه بدهد؛ اگر آن دفتر تعطیل یا سردفتر تغییر کرده باشد، از طریق کفیل یا دفتر جانشین آن اقدام می‌شود. پس از صدور اجراییه، پرونده به‌صورت سیستمی به اجرای ثبت ارسال می‌شود و مراحل بعدی از همان پرونده اجرایی پیگیری خواهد شد.
در مورد تعداد سکه‌ها، لازم نیست مهریه را فقط به اندازه ارزش همین ملک به اجرا بگذارد. اگر مهریه ۲۰۰ سکه است، می‌تواند کل ۲۰۰ سکه را مطالبه کند و این سهم‌الارث را به عنوان یکی از اموال زوج معرفی کند. اگر ارزش سهم شوهر از ملک مثلاً معادل ۴۰ سکه باشد، از محل آن تا همان میزان وصول می‌شود و نسبت به باقی مهریه، حق زوجه از بین نمی‌رود و می‌تواند اموال دیگری معرفی یا ادامه وصول را پیگیری کند.
البته امکان درخواست اجرای بخشی از مهریه هم وجود دارد، ولی وقتی هدف وصول مهریه است و یک مال مشخص هم شناسایی شده، معمولاً دلیلی ندارد صرفاً به اندازه همان ملک درخواست شود؛ مگر اینکه زوجه به دلیل خاصی بخواهد فعلاً فقط بخشی از مهریه را اجرا بگذارد.
یک نکته مهم این است که بعد از تشکیل پرونده، در معرفی مال بهتر است دقیقاً «سهم‌الارث زوج از پلاک ثبتی...» ذکر شود و گواهی انحصار وراثت هم ارائه گردد. اگر بفرمایید حدوداً ارزش کل آن خانه چقدر است و سهم دقیق شوهر طبق انحصار وراثت چه میزان درآمده، می‌شود بررسی کرد این ملک تقریباً چه مقدار از مهریه را پوشش می‌دهد.

سه‌دانگی که از ابتدا متعلق به مادرشوهر است اصلاً ارتباطی با مهریه ندارد و قابل توقیف بابت بدهی شوهر نیست. موضوع شما فقط همان سه‌دانگی است که مالک آن پدرشوهر بوده و پس از فوت، حقوق آن بین وراث تقسیم می‌شود.
قبل از اینکه روی عدد «حدود پنج میلیارد تومان» حساب کنید، باید سهم دقیق شوهر از همین سه‌دانگ مشخص شود و این کار بدون دانستن وراث و گواهی انحصار وراثت دقیق نیست. اگر گواهی قبلاً صادر شده، باید نسخه آن تهیه شود؛ اگر صادر نشده، برای صدور آن اقدام شود یا پس از تشکیل پرونده مهریه از اجرای ثبت درخواست شود وضعیت وراث و سهم زوج را رسماً استعلام کند.
پس از مشخص شدن سهم، همان سهم‌الارث شوهر از سه‌دانگ پدر متوفی را با ذکر پلاک ثبتی ملک به اجرای مهریه معرفی می‌کنید. لازم نیست مادرشوهر یا سایر وراث رضایت بدهند؛ توقیف فقط نسبت به حق شوهر انجام می‌شود و سهم دیگران دست‌نخورده باقی می‌ماند.
اگر ارزش واقعی سهم شوهر حدود پنج میلیارد باشد، تا همان میزان می‌تواند بابت مهریه مورد استفاده قرار گیرد و اگر تمام مهریه را پوشش ندهد، زوجه نسبت به باقیمانده همچنان طلبکار خواهد بود.
اگر بفرمایید هنگام فوت پدرشوهر چه کسانی وارث او بوده‌اند؛ مثلاً همسر، چند پسر و چند دختر، می‌شود همین‌جا سهم دقیق شوهر از آن سه‌دانگ را محاسبه کرد و مشخص شود واقعاً تقریباً چند دانگ یا چه کسری از ملک قابل توقیف است.

بهتر است بعد از تشکیل پرونده اجرایی مهریه یک درخواست کتبی در همان پرونده ثبت کنید و توجه داشته باشید که باید صریحاً بخواهید که «وضعیت وراث مرحوم، وجود یا عدم وجود گواهی انحصار وراثت و سهم‌الارث زوج» استعلام شود. این درخواست لزوماً به معنی نوشتن یک نامه دستی خارج از سیستم نیست؛ معمولاً درخواست در پرونده اجرایی ثبت می‌شود و اجرای ثبت بر اساس آن مکاتبه یا استعلام لازم را انجام می‌دهد.
در متن درخواست بهتر است مشخصات کامل پدرشوهر متوفی، نام زوج، پلاک ثبتی ملک و این توضیح ذکر شود که هدف، شناسایی و توقیف سهم‌الارث زوج بابت مهریه است. اگر گواهی انحصار وراثت از قبل صادر شده باشد، اجرای ثبت می‌تواند نتیجه آن را ملاک قرار دهد؛ اگر هم صادر نشده باشد، ممکن است از شما بخواهد ابتدا گواهی تهیه شود یا مدارک تکمیلی ارائه کنید.
بنابراین توصیه می‌کنم بعد از ارجاع پرونده به شعبه اجرای ثبت، درخواست را همان‌جا رسماً در پرونده ثبت کنید و به درخواست شفاهی اکتفا نکنید؛ چون بعداً قابل پیگیری است.