صلح عمری خانه به دختران و جلوگیری از ادعای برادران در آینده
سلام مادر م در خانه ارثیه پدرم زندگی میکندوخودش یک خانه دارد که میخواهد به ۵دختر ش صلح عمر کندچون دخترا دارن به مادر رسیدگی مکنن و به پسران ندهد برای اینکه پسرا بعد مادر نتوانند برگردانند در صلح نامه که در دفتر خانه تنظیم میشود چه چیزهایی باید قید شود؟
پاسخ حقوقی ایران لگال:
با سلام؛
اگر صلح‌نامه مبهم تنظیم شود یا شبیه وصیت برای بعد از فوت نوشته شود، پسرها بعداً می‌توانند با استناد به ایراداتی مثل وصیت بیش از ثلث، عدم اهلیت مادر یا صوری‌بودن انتقال، دعوا مطرح کنند. اما اگر خانه واقعاً ملک شخصی مادر باشد و در زمان حیات او با سند رسمی به صورت «صلح قطعی با حفظ حق انتفاع عمری» به پنج دختر منتقل شود، اصولاً آن ملک هنگام فوت دیگر جزء ترکه مادر نیست که پسرها از آن ارث ببرند؛ مالک هم طبق ماده ۳۰ قانون مدنی حق تصرف در مال خودش را دارد و عقد صلح نیز اصولاً لازم است.
برای محکم‌تر شدن سند راهکار شما این است که از دفترخانه بخواهید دقیقاً قید شود که شش‌دانگ ملک با مشخصات کامل ثبتی در زمان حیات مادر به پنج دختر، مثلاً هرکدام به میزان یک‌پنجم، «به طور قطعی» صلح شد؛ مالکیت عین از همان زمان به دختران منتقل میشود؛ مادر تا پایان عمر حق سکونت و انتفاع از تمام ملک را برای خودش حفظ می‌کند؛ بعد از فوت مادر این حق انتفاع خودبه‌خود پایان می‌یابد؛ صلح بلاعوض یا با عوض مشخص است؛ حق فسخ یا رجوع برای مادر پیش‌بینی نشده مگر اینکه خودش عمداً بخواهد چنین حقی داشته باشد؛ و در صورت تمایل، اسقاط خیارات و غیرقابل‌فسخ‌بودن صلح نیز صریحاً ذکر شود. قانون صلح بلاعوض را پذیرفته و صلح را عقد لازم دانسته است.
همچنین بهتر است در سند تصریح شود مادر با سلامت اراده، آگاهی کامل از مفاد سند و بدون اکراه اقدام کرده است. اگر سن مادر بالاست یا احتمال می‌دهید پسرها بعداً ادعای زوال عقل یا عدم اهلیت کنند، گرفتن گواهی پزشکی معتبر نزدیک به زمان تنظیم سند و حضور مستقیم خود مادر در دفترخانه می‌تواند از نظر اثباتی بسیار مهم باشد؛ چون ماده ۷۵۳ قانون مدنی برای صحت صلح، اهلیت طرفین را لازم دانسته است.
نکته مهم این است که در سند ننویسند «ملک بعد از فوت مادر متعلق به دختران باشد»؛ چنین عبارتی ممکن است ماهیت وصیت پیدا کند و وصیت بیش از یک‌سوم بدون اجازه وراث مشکل ایجاد می‌کند. صلح باید انتقال مالکیت «الان» باشد و فقط استفاده از ملک تا پایان عمر برای مادر باقی بماند. محدودیت یک‌سوم مربوط به وصیت است، نه انتقال قطعی در زمان حیات.
البته پسرها بعداً همچنان می‌توانند دادخواست بدهند، اما صرف اینکه از این انتقال ناراضی‌اند یا سهمی به آنها نرسیده، برای باطل‌کردن صلح رسمی کافی نیست؛ باید دلیل حقوقی مثل فقدان اهلیت، اجبار، جعل یا بطلان خود معامله را اثبات کنند.
اگر مادر میخواهد علاوه بر حق سکونت، اختیار اجاره‌دادن ملک و گرفتن تمام اجاره‌بها را هم تا آخر عمر برای خودش نگه دارد، این را هم بفرمایید؛ چون بهتر است «حدود حق انتفاع مادر» دقیقاً در همان سند رسمی نوشته شود.