نحوه قانونی ورود وراث به منزل متوفی و صورت‌برداری از اموال
سلام . اخیرا برادر زاده من فوت کرده . وارث طبقه اول و دوم ندارد . طبقه سوم شامل اعمام و اخوال است . ( ۴ عمو ۲ عمه ۲ دایی ) .
منزل مسکونی متوفی اپارتمانی است در تهران که گوشی موبایل مرحومه ، سند منزل ، کلید صندوق امانات و احتمالا زیورآلات قیمتی در این خانه است . اخوال حاضر نیستند همراه با اعمام وارد منزل شوند و میگویند ما مشکلی نداریم و شما وارد شوید . سوال : اعمام چگونه وارد خانه شوند که بعدها گرفتاری حقوقی کیفری برایشان ایجاد نشود و گرفتاری ایجاد نشود ؟ ایا گرفتن رضایت نامه محضری از اخوال کمکی میکند ؟ متن آن چه باشد ؟ تشکر
پاسخ حقوقی ایران لگال:
درود فراوان؛
ورود چند وارث به خانه و جابه‌جایی حتی یک تلفن یا قطعه طلا، بدون صورت‌برداری رسمی، ممکن است بعدها به ادعای سرقت، خیانت در امانت یا پنهان‌کردن ترکه منتهی شود؛ حتی اگر دیگران شفاهی اجازه داده باشند. با این حال، به طریقی که می گویم می‌توان ورود و تحویل اموال را کاملاً قانونی و کم‌خطر انجام داد.
مطمئن‌ترین راه این است که یکی از وراث از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی، از دادگاه صلح محل آخرین اقامتگاه متوفی درخواست «مهر و موم و تحریر ترکه» کند. درخواست یک نفر از وراث کافی است و حاضر نشدن سایر وراث پس از ابلاغ، مانع صورت‌برداری رسمی از اموال نخواهد بود. نماینده مرجع قضایی وارد منزل می‌شود، اموال و اسناد را صورت‌جلسه میکند و درباره نگهداری یا مهر و موم آنها تصمیم می‌گیرد.
پیش از ورود باید گواهی انحصار وراثت بررسی شود تا مشخص شود تمام وراث چه کسانی هستند. برای فوت‌های ثبت‌شده پس از سوم مرداد ۱۴۰۴، این گواهی اصولاً توسط ثبت احوال و ظرف حدود بیست روز صادر می‌شود. اگر متوفی همسر داشته باشد، همسر نیز جدا از طبقات ارث، وارث محسوب می‌شود و نباید نادیده گرفته شود.
رضایت‌نامه محضری اخوال می‌تواند ثابت کند ورود اعمام با اجازه آنان بوده است، اما به‌تنهایی مانع ادعای بعدی درباره مفقودشدن طلا، پول یا اسناد نمی‌شود. رضایت‌نامه باید از تمام وراثی که در ورود حضور ندارند گرفته شود و حدود اجازه، نشانی منزل، اسامی واردشوندگان، شیوه صورت‌برداری و محل نگهداری اموال را دقیقاً مشخص کند.
حتی با وجود رضایت‌نامه، ورود باید با حضور مدیر ساختمان و دو شاهد بی‌طرف، فیلم‌برداری پیوسته و تنظیم فهرست کامل انجام شود. تمام حاضران باید همه صفحات صورت‌جلسه و فهرست اموال را امضا کنند. طلا، پول، تلفن همراه، اسناد و کلیدها نیز باید در پاکت یا جعبه شماره‌گذاری‌شده قرار گرفته، پلمب و به شخص امین مورد توافق تحویل داده شود.
تلفن همراه مرحومه را روشن، رمزگشایی یا بررسی نکنید و اطلاعات آن را کپی ننمایید. کلید صندوق امانات نیز فقط صورت‌جلسه و نگهداری شود؛ مراجعه به بانک و بازکردن صندوق باید با گواهی وراثت و تشریفات قانونی بانک یا دستور قضایی انجام شود. اگر کلید منزل موجود نیست، شکستن قفل بدون دستور قضایی یا اجازه صریح تمام وراث توصیه نمی‌شود.
متن پیشنهادی رضایت‌نامه محضری می‌تواند به این صورت باشد:
«اینجانبان ............ فرزند ............ به شماره ملی ............ و ............ فرزند ............ به شماره ملی ............، به‌عنوان وراث مرحومه ............ به شماره ملی ............ و براساس گواهی انحصار وراثت شماره ............، با اطلاع کامل و بدون اکراه، صرفاً به آقایان ............ و ............ اذن می‌دهیم در تاریخ ............ با حضور مدیر ساختمان و دو شاهد بی‌طرف وارد آپارتمان واقع در ............ شوند و فقط نسبت به مشاهده، تصویربرداری و تنظیم فهرست کامل اموال، اسناد و اشیای متعلق به متوفی اقدام کنند.
این اجازه شامل فروش، تقسیم، تملک، استفاده، انتقال یا خارج‌کردن انفرادی هیچ‌یک از اموال نیست. تلفن همراه، اسناد مالکیت، وجوه نقد، زیورآلات، کلیدها و سایر اشیای قیمتی باید در بسته‌های شماره‌گذاری‌شده قرار گرفته، پس از امضای تمام حاضران پلمب و تا تعیین تکلیف قانونی به آقای/خانم ............ به‌عنوان امین تحویل شود. نسخه‌ای از فیلم، صورت‌جلسه و فهرست اموال نیز به تمام وراث تحویل خواهد شد.
این اذن شامل بازکردن صندوق امانات بانکی، رمزگشایی یا مشاهده اطلاعات تلفن همراه، برداشت از حساب‌ها و صندوق‌ها یا اسقاط حقوق ارثی هیچ‌یک از امضاکنندگان نیست و اقدامات خارج از حدود این اجازه مورد رضایت نخواهد بود.»
با وجود این رضایت‌نامه، به علت احتمال وجود زیورآلات و اسناد مهم، اقدام از طریق مهر و موم و تحریر رسمی ترکه بسیار مطمئن‌تر است و خطر شکایت‌های بعدی را به حداقل می‌رساند.