انتقال سهم‌الارث به نوه‌ ها با محدودیت فروش

بله، اصل این ساختار شدنی است، اما نه با یک تعهد ساده برای نفروختن. با فوت فرزند، وکالت بلاعزل او به مادر نسبت به سهم خودش از بین رفته و سهم به ورثه منتقل شده؛ اگر سند جدید درست تنظیم نشود، ممکن است محدودیت فروش بعداً محل اختلاف شود.

پس می‌توان پس از انجام تشریفات ارث، سهم یک‌ونیم دانگ متوفی را به نام ورثه او ثبت کرد. اگر نوه‌ها همگی بالغ و رشید باشند، می‌توانند همزمان در دفتر اسناد رسمی حقوق مادربزرگ را نسبت به این سهم تثبیت کنند.

برای حفظ منافع مادربزرگ، راه مطمئن‌ این است که در سند رسمی برای او «حق انتفاع عمری» نسبت به سهم نوه‌ها برقرار شود؛ یعنی تا پایان عمر حق استفاده از ملک یا منافع آن را داشته باشد. مواد ۴۰ و ۴۱ قانون مدنی چنین حقی را به رسمیت شناخته‌اند و اگر موضوع سکونت باشد، حق سکنی عمری هم قابل تنظیم است.

درباره ممنوعیت فروش نیز بهتر است به جای یک اقرارنامه جداگانه با عبارت کلی «حق فروش و صلح و هبه را از خود ساقط کردم»، محدودیت به‌صورت شرط صریح در یک سند رسمی و برای مدت معین، مثلاً «تا زمان حیات مادربزرگ»، درج شود. سلب کلی و دائمی حقوق مدنی محل اشکال است، اما محدودیت مشخص و موقت قابل دفاع است. حتی اداره حقوقی قوه قضاییه در مورد ملکی که انتقال‌گیرندگان تا زمان حیات انتقال‌دهنده حق فروش نداشته‌اند، این شرط را معتبر دانسته و آن را نسبت به ورثه نیز قابل تسری دانسته است.

اگر هدف اصلی شما این است که مادربزرگ تا پایان عمر از ملک و اجاره آن محروم نشود، من بیشتر روی «حق انتفاع عمری رسمی» تکیه می‌کنم تا صرف ممنوعیت فروش. حتی اگر مالکیت عین بعداً محل نقل‌وانتقال قرار گیرد، وجود حق انتفاع رسمی مادربزرگ وضعیت او را بسیار محکم‌تر می‌کند.

فقط اگر یکی از نوه‌ها صغیر یا از نظر امور مالی فاقد اهلیت باشد، موضوع متفاوت می‌شود و نمی‌توان مانند یک مالک بالغ از او تعهد محضری گرفت یا حقوق مالی‌اش را محدود کرد؛ در آن حالت باید وضعیت ولی یا قیم و مصلحت صغیر جداگانه بررسی شود.

بنابراین اگر همه نوه‌ها بالغ و رشیدند، پیشنهاد من این است که سند مالکیت سهم ارثی به نام آنها صادر شود و همزمان در دفترخانه، حق انتفاع مادام‌العمر مادربزرگ و شرط رسمی عدم انتقال تا زمان حیات او در همان مجموعه اسناد تنظیم شود؛ نه اینکه صرفاً یک تعهدنامه دست‌نویس یا اقرارنامه کلی گرفته شود.