پرونده سازی علیه دیگران یکی از جرایم است که ممکن است موجب آسیبهای جبرانناپذیری به حقوق فردی و اجتماعی شود. در این جرم، فردی به عمد و با نیت متهم ساختن دیگری، اقداماتی انجام میدهد که به موجب آن، شخص بیگناه در معرض پیگرد قانونی قرار میگیرد. این جرم میتواند با انگیزههای مختلفی از جمله انتقامجویی، خصومتهای شخصی یا سیاسی به وقوع بپیوندد.
در بسیاری از موارد، افراد در معرض اتهامهای نادرست و بیاساس قرار میگیرند، به طوری که اگر نتوانند بیگناهی خود را ثابت کنند، مجازاتهای سنگینی را تحمل خواهند کرد. در این مقاله به بررسی جرم پرونده سازی، ارکان آن، مجازاتهای مربوط به آن، نحوه شکایت از این جرم و نحوه رسیدگی به آن پرداخته خواهد شد.
پرونده سازی علیه دیگران چیست؟
پرونده سازی علیه دیگران به معنای انجام اقداماتی عمدی برای متهم کردن شخصی بیگناه به ارتکاب جرم است. در این جرم، فرد مرتکب با قرار دادن اشیای مجرمانه یا مدارکی که دال بر وقوع جرم توسط دیگری هستند، بدون اطلاع او، بهطور غیرقانونی زمینهای برای تعقیب کیفری او فراهم میکند. این عمل، که گاهی تحت عنوان «پاپوش» یا «افترای عملی» شناخته میشود، معمولاً با نیت متهم ساختن فرد دیگری انجام میشود و ممکن است به دلایلی چون انتقامجویی شخصی، سیاسی یا اجتماعی صورت گیرد.
پرونده سازی علیه دیگری اغلب بهطور عمد و با نیت متهم کردن او صورت میگیرد. در بسیاری از موارد، فردی که بهطور نادرست به جرم متهم میشود، از آنجا که نمیتواند بیگناهی خود را اثبات کند، ممکن است مجازاتهای سنگینی را تحمل کند. این جرم میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای افراد مختلف داشته باشد، از جمله آسیب به آبرو، موقعیت اجتماعی یا حتی زندان.
🔍انگیزه های پرونده سازی دروغین
پرونده سازی دروغین معمولاً از انگیزههای مختلفی مانند انتقامجویی، کینهتوزی یا رقابتهای سیاسی و اجتماعی ناشی میشود. این نوع پروندهسازی میتواند به راحتی زندگی فردی را تحت تأثیر قرار دهد و موجب تهدید به موقعیت اجتماعی، شغلی یا حتی آزادی فرد شود. قانونگذار در راستای جلوگیری از این اقدامات، جرم جعل و گزارش خلاف واقع را بهطور دقیق و با مجازاتهای سنگین پیشبینی کرده است.
📌ارکان جرم پرونده سازی
بر اساس ماده 699 قانون مجازات اسلامی، جرم پرونده سازی زمانی محقق میشود که سه عنصر اصلی وجود داشته باشد:
- عمد و قصد متهم کردن: مرتکب باید با نیت واضح و آگاهانه دست به این اقدام زده باشد.
- ایجاد زمینه برای متهم شدن فرد دیگر: اشیای مجرمانه یا مدارک که دال بر وقوع جرم هستند، باید بدون اطلاع فرد مورد نظر در محل زندگی یا محل کار او قرار داده شود.
- تعقیب کیفری فرد بیگناه: عمل مرتکب باید موجب شروع پیگرد قانونی علیه فردی شود که علیه او پروندهسازی شده است.
با توجه به این ارکان، زمانی که فرد بیگناه در اثر این اقدامها به دادگاه فراخوانده میشود و در نهایت بیگناهی او اثبات میشود، میتواند از مرتکب پرونده سازی شکایت کند.
مجازات جرم پرونده سازی
طبق ماده 699 قانون مجازات اسلامی، هر فردی که به عمد و با قصد متهم کردن دیگری، اشیای مجرمانه یا مدارک جعلی را در محل زندگی یا محل کار شخص دیگری قرار دهد و سبب شروع پیگرد قانونی علیه او گردد، به حبس از سه ماه تا یک سال و شش ماه و یا تا 74 ضربه شلاق محکوم میشود.
این مجازاتها تنها زمانی اعمال میشود که شخصی که علیه او پروندهسازی شده، بتواند بیگناهی خود را اثبات کند. در صورتی که فرد متهم توانست ثابت کند که پروندهسازی علیه او صورت گرفته است و قرار منع تعقیب یا حکم برائت برای او صادر شد، میتواند از مرتکب پرونده سازی شکایت کرده و درخواست صدور حکم مجازات برای او را نماید.
⚖️مجازات در قانون مبارزه با مواد مخدر
در ماده 26 قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر نیز به مجازات جرم پرونده سازی در خصوص جاسازی مواد مخدر یا ابزار استعمال آن در مکانهای مرتبط با شخص اشاره شده است. طبق این ماده، اگر فردی با نیت متهم کردن دیگری، مواد مخدر یا ابزار استفاده از آن را در محل شخص دیگری قرار دهد، به حداکثر مجازات همان جرم که به آن شخص نسبت داده شده، محکوم میشود. به عبارت دیگر، مجازات فردی که پروندهسازی در زمینه مواد مخدر انجام دهد، معادل مجازات همان جرم است که به فرد دیگر نسبت داده شده است.
⚖️تأثیر ماده 11 قانون کاهش مجازات حبس تعزیری
ماده 11 قانون کاهش مجازات حبس تعزیری که در اصلاح ماده 104 قانون مجازات اسلامی آمده، بهطور خاص در مجازاتهایی که تحت عنوان جرایم قابل گذشت قرار دارند، تأثیرگذار است. طبق این ماده، مجازاتها برای جرایم قابل گذشت میتواند نصف شود. بنابراین، در صورت پذیرش تقلیل مجازات، میزان حبس یا شلاق ممکن است کاهش یابد.
تهدید به پرونده سازی: آیا جرم است؟
تهدید به پرونده سازی به معنای تهدید فردی است که در آن، شخص مرتکب به دیگری میگوید که در صورت عدم انجام خواستهها یا موافقت با شرایط خاص، برای او پروندهای دروغین تشکیل خواهد داد یا او را به زندان خواهد انداخت. این نوع تهدید ممکن است بهطور مستقیم و بهعنوان یک فشار روانی برای اخاذی، انتقام یا ایجاد ترس برای فرد مورد تهدید استفاده شود.
⚖️آیا تهدید به پرونده سازی خود جرم است؟
تهدید به پرونده سازی خود بهطور مستقیم در قانون به عنوان یک جرم مستقل تعریف نشده است. صرف تهدید به تشکیل پرونده دروغین، از نظر قانونی، بهتنهایی جرم نمیباشد. مگر اینکه این تهدید همراه با اقداماتی مانند افترای عملی یا گزارش خلاف واقع باشد، که در آن صورت میتواند تبدیل به یک جرم کیفری شود. بهطور مثال، اگر شخصی به دیگری بگوید که «اگر این کار را نکنی، شکایت دروغین علیه تو تنظیم میکنم و به زندان میفرستم»، و پس از آن اقدام به شکایت دروغین کند، این عمل میتواند بهعنوان افترای عملی پیگیری شود.
⚖️زمانی که تهدید به پرونده سازی به جرم تبدیل میشود:
تهدید به پرونده سازی زمانی جرم میشود که تهدیدکننده اقدام به اجرای تهدید خود کند، یعنی در نهایت شکایت یا پروندهای علیه فرد تهدیدشده تشکیل دهد که اساساً بیپایه و دروغین است. در این صورت، فرد تهدیدکننده ممکن است تحت عنوان افترای عملی یا گزارش خلاف واقع به مجازات قانونی محکوم شود.
نحوه شکایت از پرونده سازی
اگر شما بهعنوان فردی که علیهتان پروندهسازی شده است، قادر به اثبات بیگناهی خود در دادگاه باشید و قرار منع تعقیب یا حکم برائت برای شما صادر شود، میتوانید از فردی که علیه شما پروندهسازی کرده است، شکایت کنید. در این بخش، مراحل شکایت از جرم پرونده سازی را توضیح خواهیم داد تا شما بتوانید بهدرستی اقدام قانونی کنید.
1. تشکیل حساب کاربری سامانه ثنا
برای ثبت هر دادخواست یا شکواییهای، لازم است که شخص شاکی حساب کاربری سامانه ثنا را داشته باشد. این سامانه برای ارتباط طرفین با دادگاه و اطلاعرسانی آرای دادگاه و جلسات رسیدگی طراحی شده است. در صورتی که شخص شاکی هنوز حساب کاربری ثنا نداشته باشد، باید به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده یا به سایت sana.adliran.ir برای تشکیل حساب کاربری اقدام کند.
2. تنظیم شکواییه
در مرحله بعد، شخص باید با کمک یک وکیل یا مشاور حقوقی، متن شکواییه خود را تنظیم کند. شکواییه باید شامل شرح دقیق جرم پرونده سازی، دلایل اثبات بیگناهی و مدارک مربوطه باشد. شخص شاکی میتواند از نمونه شکواییهها که بهصورت آنلاین یا از طریق مشاوران حقوقی در دسترس است استفاده کند.
3. ثبت شکواییه و ارسال آن به دادگاه
پس از تنظیم شکواییه، شاکی باید برای ثبت و ارسال شکواییه خود به دفاتر خدمات قضایی مراجعه کرده و شکواییه را به این دفاتر ارائه دهد. پس از ثبت شکواییه، پرونده تشکیل شده و تحقیقات مقدماتی آغاز میشود. این مراحل میتواند شامل جمعآوری ادله، شهادت شهود و بررسی مدارک باشد.
4. بررسی دادسرا و صدور قرار منع تعقیب یا جلب به دادرسی
دادسرا پس از بررسی شکواییه و ادله ارائهشده، اقدام به صدور قرار منع تعقیب یا قرار جلب به دادرسی خواهد کرد. اگر مدارک کافی برای اثبات پرونده سازی وجود داشته باشد، دادسرا فرد متهم را برای دادگاه احضار میکند.
5. رسیدگی در دادگاه
پس از صدور قرار جلب به دادرسی، پرونده به دادگاه کیفری دو ارسال میشود. در دادگاه، ادله موجود بررسی شده و حکم مربوط به مجازات فرد مرتکب پرونده سازی صادر خواهد شد. اگر دادگاه به نتیجه برسد که متهم اقدام به پرونده سازی دروغین کرده است، مجازاتهایی مانند حبس یا ضربات شلاق طبق ماده 699 قانون مجازات اسلامی برای او تعیین خواهد شد.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون جرم پرونده سازی مطرح شده است:
❓ من متهم به یک جرم شدهام که اصلاً مرتکب آن نبودهام. چگونه میتوانم اثبات کنم که علیه من پرونده سازی شده است؟
✅برای اثبات اینکه علیه شما پرونده سازی شده است، باید شواهد و مدارک قوی ارائه دهید که نشان دهد اسناد و اشیای کشف شده در محل زندگی یا کار شما بهطور عمدی توسط فردی دیگر قرار داده شدهاند. اولین گام این است که در دادگاه بیگناهی خود را ثابت کنید و از قرار منع تعقیب یا حکم برائت استفاده کنید. سپس میتوانید شکایت کیفری علیه فردی که این پرونده سازی را انجام داده است، تنظیم کرده و از دادگاه خواستار مجازات فرد مرتکب شوید.
❓اگر کسی علیه من تهدید کند که پروندهسازی میکند و من را به زندان میفرستد، آیا این تهدید جرم محسوب میشود؟
✅ تهدید به پرونده سازی بهتنهایی جرم نیست، مگر اینکه فرد تهدیدکننده اقدام به شکایت یا پروندهسازی دروغین کند. بهعبارت دیگر، تهدید کردن به تشکیل پرونده نادرست بهتنهایی جرم تلقی نمیشود، ولی اگر فرد تهدیدکننده اقدام به تشکیل پرونده دروغین علیه شما کند، این عمل تحت عنوان افترای عملی پیگرد قانونی خواهد داشت. در این صورت، شما میتوانید از فرد متهم شکایت کنید.
❓ آیا مجازات جرم پرونده سازی متفاوت است اگر شخصی به قصد انتقام از من این کار را انجام دهد؟
✅ مجازات جرم پرونده سازی به نیت فرد مرتکب بستگی ندارد و بر اساس قانون مجازات اسلامی مشخص شده است. در هر صورت، اگر فردی به قصد متهم ساختن شما اقدام به پرونده سازی کند، مجازاتهای قانونی از جمله حبس و شلاق در انتظار او خواهد بود. البته، نیت انتقامجویی ممکن است برای دادگاه به عنوان یکی از عوامل تشدید مجازات در نظر گرفته شود، اما نوع مجازات بستگی به شدت و ماهیت جرم دارد و تغییرات زیادی نخواهد داشت.