قمهکشی یکی از جرایم خشن و تهدیدآمیز در حقوق ایران است که میتواند به حبس، شلاق یا حتی مجازاتهای شدیدتری مانند محاربه منجر شود. قانونگذار این رفتار را بهعنوان اقدامی مخل نظم عمومی شناخته و برای آن، مجازاتهای مشخصی در نظر گرفته است.
حتی صرف حمل قمه بدون استفاده هم اگر با قصد درگیری باشد، جرم محسوب میشود. در این مقاله، مجازات قمهکشی، جرم قمه داشتن و مجازات دعوا با قمه را بهطور کامل بررسی میکنیم.
مجازات قمهکشی در قانون ایران
قمهکشی از مصادیق بارز قدرتنمایی با سلاح سرد محسوب میشود؛ رفتاری که بهدلیل ایجاد ترس عمومی و اخلال در امنیت جامعه، در قانون مجازات اسلامی جرمانگاری شده است. قانونگذار با هدف بازدارندگی، این عمل را حتی بدون استفاده فیزیکی از سلاح نیز قابل مجازات دانسته است.
📌 ماده ۶۱۷ قانون مجازات اسلامی؛ محور اصلی جرم قمهکشی
ماده ۶۱۷ قانون تعزیرات صراحت دارد:
«هر کس به وسیله چاقو یا هر نوع اسلحه دیگر، تظاهر به قدرتنمایی کند، یا آن را وسیله مزاحمت اشخاص یا تهدید یا اخاذی قرار دهد یا با کسی گلاویز شود، در صورتی که محارب شناخته نشود، به حبس از شش ماه تا دو سال و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم میگردد.»
قمه نیز یکی از مصادیق «سلاح سرد» در این ماده به شمار میرود و مشمول همین مجازات است.
📌 تبصره ۱ ماده ۶۱۷؛ جرم حمل قمه با نیت درگیری
بر اساس تبصره ۱ این ماده:
«حمل قمه، شمشیر، قداره و پنجه بوکس در صورتی که صرفاً بهمنظور درگیری فیزیکی و ضرب و جرح باشد، جرم بوده و مرتکب به حداقل مجازات ماده ۶۱۷ محکوم میشود.»
یعنی حتی اگر از قمه استفاده نشده باشد، حمل قمه به عنوان صلاح سرد جرم است و اثبات قصد درگیری برای تحقق جرم کفایت میکند.
⚠️ تبصره ۲؛ موارد مجاز حمل قمه
تنها استثنای قانونی، حمل این سلاحها برای اهداف ورزشی، نمایشی، آموزشی یا شغلی است، آن هم با مجوز رسمی. در غیر این صورت، قانون با شدت با فرد برخورد خواهد کرد.
جرم قمهکشی چه رفتارهایی را شامل میشود؟
قمهکشی صرفاً به معنای استفاده فیزیکی از قمه برای آسیب زدن نیست. در قانون، همین که فردی با قمه، رفتار تهدیدآمیز یا قدرتنمایانه انجام دهد حتی بدون ضربه جرم محسوب میشود. به عبارت دیگر، نمایش قمه برای ترساندن دیگران، تهدید، اخاذی، یا نزاع، در صورتی که قصد اخلال در نظم یا ایجاد رعب عمومی داشته باشد، از مصادیق صریح جرم قمهکشی است.
✅ ارکان تحقق جرم قمهکشی
برای اینکه قمهکشی بهعنوان جرم در دادگاه پذیرفته شود، سه رکن اصلی باید وجود داشته باشد:
📌 رکن قانونی
ماده ۶۱۷ قانون مجازات اسلامی و تبصرههای آن، مبنای قانونی جرم قمهکشی را تشکیل میدهند.
📌 رکن مادی
رفتار فیزیکی متهم، مانند:
- کشیدن قمه در خیابان یا محله؛
- نشان دادن قمه به قصد ارعاب؛
- گلاویز شدن با سلاح سرد؛
- همراه داشتن قمه هنگام نزاع.
اینها اعمالی هستند که جرم را از حالت بالقوه به بالفعل تبدیل میکنند.
📌 رکن روانی
فرد باید سوء نیت عام (یعنی قصد انجام قمهکشی) و در برخی موارد سوء نیت خاص (مثل قصد ترساندن، قدرتنمایی یا ضربه زدن) داشته باشد. صرف حمل قمه بدون هدف مشخص، جرم نیست؛ ولی اگر حمل قمه با قصد تهدید یا درگیری باشد، رکن روانی جرم محقق میشود.
جرم قمه داشتن و حمل قمه بدون استفاده
برخلاف تصور عمومی، در قانون ایران صرف «داشتن قمه» همیشه جرم نیست؛ بلکه شرط تحقق جرم حمل قمه، وابسته به قصد و نیت شخص در حمل آن است. اگر اثبات شود که فرد، قمه را برای دفاع شخصی، تزئین یا جابهجایی عادی نگهداری میکرده، معمولاً جرم محسوب نمیشود. اما اگر هدف از حمل قمه، درگیری یا تهدید یا مزاحمت برای دیگران باشد، حتی بدون استفاده از آن، جرم بهطور کامل محقق میشود.
⚖️ حمل قمه برای درگیری = جرم مستقل
طبق تبصره ۱ ماده ۶۱۷ قانون مجازات اسلامی، حمل قمه در صورتی که با قصد درگیری فیزیکی و ضرب و جرح باشد، خود بهتنهایی جرم تعزیری محسوب شده و مرتکب به حداقل مجازات ماده ۶۱۷ یعنی شش ماه حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد.
📌 تفاوت حمل ساده با حمل مجرمانه
| وضعیت حمل قمه | مجازات | توضیح |
|---|---|---|
| حمل قمه بدون قصد درگیری (مثلاً در خودرو یا منزل) | جرم نیست (در اغلب موارد) | در صورت نبود سوءنیت |
| حمل قمه بهقصد درگیری، قدرتنمایی یا تهدید | جرم تعزیری (ماده ۶۱۷) | حتی بدون استفاده در نزاع |
| حمل قمه با مجوز رسمی برای ورزش یا دفاع | جرم نیست | مشروط به وجود مجوز از نیروی انتظامی یا مراجع ذیربط |
🔍 نکته مهم: اختلاف نظر در تفسیر «قصد درگیری»
در رویه قضایی، دو دیدگاه وجود دارد:
- دیدگاه سختگیرانه: قمه ذاتاً ابزار درگیری است؛ پس صرف حمل آن در مکان عمومی یا خودرو بدون توجیه، قرینه قصد درگیری است.
- دیدگاه منعطف: برای تحقق جرم باید حتماً سوءنیت اثبات شود؛ مثلاً شواهدی مثل زمان وقوع، محل، وضعیت ظاهری فرد و… ملاک تشخیص است.
مجازات دعوا با قمهکشی و نزاع مسلحانه
وقتی شخصی در جریان یک نزاع یا درگیری فیزیکی فردی، از قمه استفاده کند یا با آن به دیگران حمله کند، موضوع وارد مرحلهای جدیتر از «حمل صرف» قمه میشود. در این حالت، هم استفاده از سلاح سرد اتفاق افتاده و هم عنصر درگیری و خشونت بدنی وجود دارد. به همین دلیل، قانونگذار مجازات سنگینتری را نسبت به حمل ساده قمه در نظر گرفته است و همچنین مجازات نزاع دسته جمعی نیز شدید تر خواهد بود.
📌 ماده ۶۱۷؛ دعوا با قمه اگر محاربه نباشد
اگر در دعوا با قمه، عمل مرتکب مصداق محاربه نباشد، ماده ۶۱۷ قانون مجازات اسلامی اعمال میشود:
«حبس از ۶ ماه تا ۲ سال و تا ۷۴ ضربه شلاق» برای کسی که با چاقو یا قمه قدرتنمایی، مزاحمت، تهدید یا گلاویزی کرده باشد.
در پروندههای دعوا با قمه، اغلب رفتار فرد با همه این موارد همراه است؛ یعنی نمایش سلاح، درگیری و ایجاد ترس همزمان اتفاق میافتد.
⚠️ دعوا همراه با جراحت؛ اعمال ماده ۶۱۴
در صورتی که قمهکشی همراه با ضرب و جرح عمدی باشد، ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی نیز قابل اجراست:
«اگر عمل مرتکب باعث نقص عضو، شکستگی، از کار افتادن عضو یا صدمه جدی شود و قصاص امکانپذیر نباشد، مرتکب به حبس از دو تا پنج سال محکوم میشود.»
اگر جراحت خفیفتر باشد، تبصره این ماده اجازه میدهد ۳ ماه تا ۱ سال حبس برای استفاده از قمه به عنوان آلت جرم در نظر گرفته شود.
📌 دیه و قصاص هم مطرح است
در کنار مجازاتهای تعزیری، اگر در نتیجه دعوای قمهکشی، فردی صدمه جسمی جدی یا فوت کرده باشد، بر اساس میزان آسیب دیه عضو یا جراحت یا در صورت عمدی بودن و شرایط خاص، قصاص عضو یا قصاص نفس هم قابل اعمال است.
قمهکشی منجر به مرگ
قمهکشی اگر از مرحله تهدید یا قدرتنمایی فراتر رفته و منجر به ضرب و جرح یا قتل شود، تبعات کیفری بسیار سنگینتری به دنبال دارد. در این حالت، مجازات صرفاً محدود به ماده ۶۱۷ یا ۶۱۴ نیست، بلکه ممکن است فرد به قصاص نفس، دیه یا حتی حبسهای بلندمدت محکوم گردد. در مواردی که فرد با قمه مرتکب قتل شود، نوع مجازات بستگی به عمدی یا غیرعمدی بودن قتل دارد:
✅ قتل عمد
بر اساس ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی، اگر فرد با علم به کشنده بودن قمه و آگاهی از شرایط قربانی، ضربهای وارد کند که منجر به فوت شود، قتل عمد محسوب میشود و در صورت عدم گذشت اولیای دم، قصاص نفس اجرا خواهد شد.
✅ قتل غیرعمد (شبهعمد یا خطای محض)
اگر ضربه بهگونهای وارد شود که نوعاً کشنده نباشد یا قصد قتل وجود نداشته اما مرگ اتفاق افتاده، ممکن است قتل شبه عمد یا خطای محض تلقی شود. در این حالت، مجازات شامل پرداخت دیه و حبس تعزیری خواهد بود.
📌 ماده ۶۱۲ قانون مجازات اسلامی
اگر به هر دلیل، مرتکب قصاص نشود (مثلاً اولیای دم رضایت دهند)، ولی رفتار وی موجب اخلال در نظم عمومی یا بیم تجری دیگران شود، طبق ماده ۶۱۲:
«دادگاه میتواند او را به حبس از سه تا ده سال محکوم کند.»
قمهکشی در ملأعام و اخلال در نظم و امنیت عمومی
یکی از مهمترین مصادیق جرم قمهکشی، زمانی است که این رفتار در ملأعام (مانند خیابان، بازار، محلههای مسکونی، نزدیک مدرسه و…) رخ دهد. در این شرایط، ابعاد عمومی جرم برجستهتر شده و قانون با شدت بیشتری واکنش نشان میدهد؛ چراکه امنیت روانی جامعه را بهطور مستقیم تهدید میکند.
📌 اخلال در نظم عمومی؛ فراتر از یک نزاع خیابانی
نمایش قمه یا استفاده از آن در مقابل مردم، حتی بدون ضربهزدن، میتواند موجب ترس، فرار، وحشت عمومی، یا بسته شدن مغازهها و تعطیلی محل کار افراد شود. این موارد در ادبیات حقوقی به عنوان «اخلال در نظم و امنیت عمومی» شناخته میشوند و باعث میشود که شکایت نیازی به شاکی خصوصی نداشته باشد.
⚖️ نقش دادستان در پیگیری جرم
جرم قمهکشی در ملأعام، حتی اگر شخص آسیبدیدهای هم وجود نداشته باشد، غیرقابل گذشت تلقی میشود. به همین دلیل، دادستان به عنوان مدعیالعموم وظیفه دارد به چنین رفتارهایی ورود کند و پرونده را پیگیری کند؛ زیرا موضوع صرفاً بین دو فرد نیست، بلکه به کل جامعه مربوط است.
📌 امکان تبدیل قمهکشی در ملأعام به محاربه
در شرایط خاص، اگر قمهکشی در ملأعام با قصد ایجاد رعب و وحشت عمومی، ناامنسازی محله، یا حمله به جان و مال مردم همراه باشد، ممکن است این رفتار، مشمول تعریف محاربه در ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی شود. در این صورت، مجازات فرد میتواند اعدام، صلب، قطع دست و پا یا نفی بلد باشد.
بنابراین، قمهکشی در فضای عمومی، حتی اگر تلفاتی نداشته باشد، میتواند مسیر کیفری بسیار جدیتری نسبت به یک درگیری ساده طی کند.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون مجازات قمه کشی مطرح شده است:
❓ من توی یه مهمونی خانوادگی بودم که یکی از مهمونها قمه بیرون کشید، ولی کسی رو نزد. فقط همه رو ترسوند. میتونم شکایت کنم؟
✅ بله. طبق ماده ۶۱۷ قانون مجازات اسلامی، نمایش قمه به قصد قدرتنمایی یا ترساندن دیگران جرم محسوب میشه، حتی اگر ضربهای هم وارد نشده باشه. شما میتونید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی با ارائه مشخصات فرد و شاهدان، شکایت ثبت کنید. این جرم غیرقابل گذشت هست و دادستان هم میتونه ورود کنه.
❓ پسر همسایهمون توی دعوا با قمه به دوستم زده، حالا میگه قصد کشتن نداشته. این میتونه باعث بشه مجازاتش کمتر بشه؟
✅ بستگی به نظر قاضی داره. اگر ضربه به نقطه حساس بدن خورده باشه و نوع ضربه طوری بوده که نوعاً کشنده تلقی بشه، قتل عمد محسوب میشه و مجازاتش ممکنه قصاص باشه. ولی اگر قاضی تشخیص بده که قصد کشتن نداشته و ضربه هم بهصورت مرگبار وارد نشده، ممکنه جرم شبه عمد تلقی بشه و فقط دیه و حبس تعزیری براش در نظر گرفته بشه.
❓ من یه قمه قدیمی توی صندوق ماشینم داشتم برای نمایش تعزیه، ولی پلیس توی بازرسی پیداش کرد. آیا اینم جرمه؟
✅ اگر مجوز حمل یا استفاده نمایشی یا ورزشی نداشته باشید، ممکنه طبق تبصره ۱ ماده ۶۱۷، حمل قمه با فرض درگیری یا نیت خشونتآمیز تلقی بشه و شما تحت تعقیب قرار بگیرید. بهتره هنگام حمل چنین ابزارهایی، مدارک فعالیت نمایشی یا شغلی به همراه داشته باشید یا برای نگهداری، مجوز بگیرید تا سوءتفاهم قضایی پیش نیاد.