سرقت مسلحانه یکی از شدیدترین انواع سرقت در نظام حقوقی ایران است که به دلیل ایجاد رعب، تهدید امنیت عمومی و به خطر انداختن جان و مال شهروندان، با مجازاتهای سنگینی روبهرو میشود. بر اساس قانون مجازات اسلامی، استفاده از سلاح گرم یا سرد هنگام ربودن مال غیر، این جرم را در زمره سرقت تعزیری مشدد قرار میدهد و برای آن حبسهای طولانیمدت و شلاق پیشبینی شده است.
در برخی شرایط خاص، ممکن است رفتار مرتکب عنوان محاربه پیدا کند که مجازات آن حتی اعدام خواهد بود. در این مقاله به طور دقیق بررسی میکنیم که مجازات سرقت مسلحانه در سال ۱۴۰۳ چیست، تفاوت آن با محاربه کدام است، حکم سرقت از منزل، بانک و طلافروشی چگونه تعیین میشود و رضایت شاکی چه تأثیری بر کاهش مجازات دارد.
تعریف قانونی سرقت مسلحانه در قانون مجازات اسلامی
بر اساس مواد ۶۵۱، ۶۵۲ و ۶۵۴ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، هرگاه سرقت با حمل یا استفاده از سلاح همراه باشد، یا مقرون به آزار و تهدید اشخاص صورت گیرد، جرم از حالت ساده خارج شده و مشمول عنوان سرقت مسلحانه یا سرقت تعزیری مشدد میشود. منظور از «سلاح» طبق تبصره ماده ۶۵۱:
- انواع اسلحه گرم مانند تفنگ و نارنجک
- سلاح سرد مانند قمه، چاقو، کارد، شمشیر، پنجهبوکس
- سلاحهای شکاری یا جنگی نظیر تفنگ ساچمهزنی و سرنیزه
بنابراین حتی استفاده از چاقو در جریان سرقت خودرو یا منزل نیز میتواند عنوان سرقت مسلحانه را محقق کند.
📌تفاوت سرقت حدی و سرقت تعزیری
سرقت در حقوق به دو دسته حدی و تعزیری تقسیم میشود:
🔹 سرقت حدی: در صورتی که شرایط مقرر در ماده ۲۶۸ قانون مجازات اسلامی وجود داشته باشد، مجازات آن «حد» است؛ مانند قطع دست در مرتبه اول. قاضی در این نوع جرم اختیار کاهش یا افزایش مجازات ندارد.
🔹 سرقت تعزیری: اگر هر یک از شرایط حد وجود نداشته باشد، سرقت از نوع تعزیری خواهد بود و مجازات آن بر اساس قانون و با نظر قاضی تعیین میشود.
نکته مهم این است که سرقت مسلحانه از نوع سرقت تعزیری مشدد است؛ یعنی قانونگذار به دلیل وجود سلاح یا تهدید، مجازات شدیدتری نسبت به سرقت ساده پیشبینی کرده است.
مجازات سرقت مسلحانه طبق ماده ۶۵۱، ۶۵۲ و ۶۵۴ قانون مجازات اسلامی
قانونگذار در بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی، برای سرقت مسلحانه بسته به نحوه ارتکاب، شرایط وقوع جرم و میزان تهدید ایجادشده، مجازاتهای متفاوتی پیشبینی کرده است. سه ماده ۶۵۱، ۶۵۲ و ۶۵۴ مهمترین مستندات قانونی در تعیین حکم سرقت مسلحانه هستند که هرکدام شرایط خاص خود را دارند.
📌آیا سرقت مسلحانه اعدام دارد؟
خیر، در همه موارد سرقت مسلحانه مجازات اعدام ندارد. مجازات اصلی سرقت مسلحانه طبق قانون مجازات اسلامی معمولاً حبس طولانیمدت (از ۳ ماه تا ۲۰ سال) و تا ۷۴ ضربه شلاق است. اما اگر سرقت مسلحانه به گونهای انجام شود که موجب ایجاد رعب و وحشت گسترده و اخلال در امنیت عمومی شود، ممکن است عنوان «محاربه» بر آن صدق کند. در این صورت، مجازات میتواند اعدام یا یکی از مجازاتهای چهارگانه محاربه باشد.
📌 شرایط تحقق مجازات ۵ تا ۲۰ سال حبس (ماده ۶۵۱)
بر اساس ماده ۶۵۱ قانون مجازات اسلامی، اگر سرقت «حدی» نباشد اما پنج شرط زیر همزمان وجود داشته باشد، مرتکب به ۵ تا ۲۰ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم میشود:
1️⃣ سرقت در شب واقع شده باشد.
2️⃣ سارقان دو نفر یا بیشتر باشند.
3️⃣ یک یا چند نفر از آنها حامل سلاح ظاهر یا مخفی باشند.
4️⃣ از دیوار بالا رفته، حرز را شکسته، کلید ساختگی استفاده کرده یا خود را مأمور دولت معرفی کرده باشند یا سرقت در محل سکونت انجام شده باشد.
5️⃣ در ضمن سرقت، کسی را آزار یا تهدید کرده باشند.
اجتماع این پنج شرط، سرقت را در شدیدترین حالت تعزیری قرار میدهد.
📌 سرقت مقرون به آزار یا با سلاح (ماده ۶۵۲)
ماده ۶۵۲ قانون مجازات اسلامی مقرر میکند اگر سرقت مقرون به آزار باشد یا سارق مسلح باشد، مرتکب به ۳ ماه تا ۱۰ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم میشود.
🔎 نکته مهم: اگر در جریان سرقت، ضرب و جرح نیز رخ دهد، سارق علاوه بر مجازات جرح (قصاص یا دیه)، به حداکثر مجازات این ماده نیز محکوم خواهد شد.
به عنوان مثال، اگر فردی با چاقو رانندهای را تهدید کرده و خودرو را برباید، حتی در صورت رضایت شاکی، عنوان «سرقت مسلحانه مقرون به آزار» میتواند برای او حبس طولانی در پی داشته باشد.
📌 سرقت شبانه گروهی با حمل سلاح (ماده ۶۵۴)
طبق ماده ۶۵۴، اگر سرقت:
- در شب انجام شود،
- سارقان دو نفر یا بیشتر باشند،
- و حداقل یکی از آنها سلاح حمل کند،
در صورتی که عنوان محاربه بر آنان صدق نکند، مجازات آن ۵ تا ۱۵ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق خواهد بود. تفاوت این ماده با ماده ۶۵۱ در این است که در ماده ۶۵۴ لزومی به وجود همه پنج شرط نیست؛ بلکه سه شرط اصلی کفایت میکند.
📌 تعریف قانونی سلاح گرم و سرد در سرقت
طبق تبصره ماده ۶۵۱، منظور از سلاح شامل موارد زیر است:
- اسلحه گرم مانند تفنگ، نارنجک
- سلاح سرد مانند قمه، چاقو، شمشیر، کارد، پنجه بوکس
- سلاحهای شکاری مانند تفنگ ساچمهزنی
- سلاحهای جنگی نظیر سرنیزه یا کارد سنگری
بنابراین حتی اگر سلاح مورد استفاده، شلیک نکند یا صرفاً برای تهدید باشد، حمل آن در جریان سرقت میتواند موجب تحقق عنوان سرقت مسلحانه شود.
📌 رد مال و جبران خسارت (ماده ۶۶۷)
در تمامی موارد سرقت، دادگاه علاوه بر مجازات حبس و شلاق، مرتکب را به رد عین مال مسروقه محکوم میکند. اگر عین مال موجود نباشد، سارق باید مثل یا قیمت آن را بپردازد و در صورت امتناع، اموال وی توقیف خواهد شد.
حکم سرقت مسلحانه از منزل چیست؟
سرقت مسلحانه از منزل از شدیدترین مصادیق این جرم در حقوق کیفری ایران است؛ زیرا علاوه بر ربودن مال، امنیت جانی، حیثیتی و روانی ساکنان خانه را نیز تهدید میکند. به همین دلیل قانونگذار در «قانون تشدید مجازات سارقین مسلح که وارد منزل یا مسکن اشخاص شوند» برخوردی بسیار سختگیرانه پیشبینی کرده است.
📌 قانون تشدید مجازات سارقین مسلح وارد شده به منزل
بر اساس قانون مصوب ۲۵ خرداد ۱۳۳۳ اگر یک یا چند نفر برای سرقت وارد منزل یا مسکن اشخاص شوند حتی اگر فقط یکی از آنها مسلح باشد یا در جریان سرقت در مقام هتک ناموس برآیند مرتکبین سرقت از منزل ممکن است به حبس ابد یا حتی اعدام محکوم شوند.
نکته مهم این است که شدت مجازات در این مورد ناشی از «ورود به حریم خصوصی افراد» و تهدید مستقیم جان و ناموس ساکنان است؛ نه صرفاً ربودن مال.
⚖️آیا مجازات سرقت مسلحانه از منزل اعدام است؟
در برخی شرایط بله. اگر سرقت مسلحانه از منزل به نحوی انجام شود که امنیت عمومی را مختل کند یا رفتار مرتکبین عنوان «محاربه» پیدا کند، مجازات میتواند اعدام باشد. همچنین اگر در جریان سرقت از منزل قتل رخ دهد یا شرایط خاص قانون تشدید محقق شود، دادگاه ممکن است حکم به اشد مجازات صادر کند. البته در بسیاری از پروندهها، بسته به شرایط، سابقه متهم و نحوه وقوع جرم، حکم حبس طولانیمدت (از ۵ تا ۲۰ سال یا بیشتر) صادر میشود.
📌 دفاع مشروع در برابر سارق مسلح
یکی از نکات بسیار مهم در سرقت مسلحانه از منزل، بحث دفاع مشروع است. طبق تبصره قانون تشدید مجازات سارقین مسلح اگر ساکنان منزل در مقام دفاع از جان، مال یا ناموس خود، باعث قتل یا جرح سارق شوند، از مجازات معاف خواهند بود. این موضوع از مصادیق دفاع مشروع محسوب میشود؛ مشروط بر اینکه:
- خطر فعلی و قریبالوقوع باشد،
- دفاع متناسب با حمله صورت گیرد،
- راه دیگری برای دفع خطر وجود نداشته باشد.
مجازات سرقت مسلحانه از بانک، طلافروشی و صرافی
از نظر قانونی، مجازات سرقت مسلحانه از بانک و طلافروشی تفاوت ماهوی ندارد و تحت مواد ۶۵۱، ۶۵۲ یا ۶۵۴ قانون مجازات اسلامی رسیدگی میشود. اما در عمل:
- احتمال استفاده از سلاح گرم در سرقت بانک بیشتر است.
- احتمال گروگانگیری، تیراندازی با سلاح جنگی یا قتل در بانکها بالاتر است.
- سرقت از طلافروشی نیز به دلیل ارزش بالای اموال، حساسیت قضایی ویژهای دارد.
بنابراین قاضی با توجه به شرایط، معمولاً حداکثر مجازات قانونی را برای چنین جرایمی در نظر میگیرد.
📌 حکم سرقت مسلحانه از طلافروشی چیست؟
اگر شرایط ماده ۶۵۱ محقق شود (سرقت شبانه، گروهی، مسلحانه، همراه با تهدید و شکستن حرز)، مجازات آن ۵ تا ۲۰ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق خواهد بود. در بسیاری از پروندههای سرقت مسلحانه از طلافروشی، به دلیل تهدید مستقیم فروشنده و ایجاد رعب عمومی، عنوان «مقرون به آزار» نیز مطرح میشود که میتواند موجب اعمال حداکثر مجازات گردد.
📌 سرقت مسلحانه از بانک؛ اگر قتل یا گروگانگیری رخ دهد چه میشود؟
در صورتی که در جریان سرقت مسلحانه از بانک:
- قتل اتفاق بیفتد → مرتکب علاوه بر مجازات سرقت، به قصاص نفس یا اعدام محکوم میشود.
- گروگانگیری انجام شود → مجازات جرم آدمربایی نیز جداگانه اعمال خواهد شد.
- تیراندازی و ایجاد ناامنی گسترده صورت گیرد → ممکن است عنوان «محاربه» بر رفتار مرتکب صدق کند.
در صورت صدق عنوان محاربه، مجازات میتواند یکی از موارد اعدام، صلب (به دار آویختن)، نفی بلد، قطع دست راست و پای چپ باشد که تعیین آن با دادگاه انقلاب خواهد بود. اگر سرقت مسلحانه همراه با جرایم دیگری باشد، مجازات هر جرم به صورت جداگانه بررسی میشود و ممکن است طبق قواعد تعدد جرم، اشد مجازات اجرا گردد.
تفاوت سرقت مسلحانه در روز و شب چیست؟
تفاوت سرقت مسلحانه در روز و شب در شدت مجازات و شرایط تحقق جرم است.اگر سرقت مسلحانه در روز انجام شود، معمولاً مشمول ماده ۶۵۲ قانون مجازات اسلامی است و مجازات آن ۳ ماه تا ۱۰ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق خواهد بود (در صورت مسلح بودن یا مقرون به آزار بودن).
اما اگر سرقت در شب انجام شود و شرایطی مانند گروهی بودن، حمل سلاح و تهدید وجود داشته باشد (مواد ۶۵۱ و ۶۵۴)، مجازات به ۵ تا ۲۰ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق افزایش مییابد.
همچنین در هر دو حالت، اگر رفتار مرتکب موجب اخلال گسترده در امنیت عمومی شود، ممکن است عنوان محاربه بر آن صدق کند که مجازات آن حتی اعدام است.
رضایت شاکی در جرم سرقت مسلحانه چه تأثیری دارد؟
سرقت مسلحانه از جرایم دارای جنبه عمومی قوی است؛ یعنی علاوه بر ضرر به بزهدیده، امنیت جامعه را نیز تهدید میکند. به همین دلیل، حتی در صورت گذشت شاکی، اصل تعقیب و مجازات متهم متوقف نمیشود. با این حال، رضایت شاکی میتواند نقش مهمی در تخفیف مجازات داشته باشد.
📌 آیا سرقت مسلحانه قابل گذشت است؟
به طور کلی، سرقت مسلحانه جرم غیرقابل گذشت محسوب میشود؛ زیرا امنیت عمومی را هدف قرار میدهد. بنابراین:
- با رضایت شاکی، پرونده مختومه نمیشود.
- دادستان همچنان میتواند تعقیب را ادامه دهد.
اما در برخی موارد خاص، اگر ارزش مال کم باشد و جرم جنبه خصوصی پررنگتری داشته باشد، امکان تأثیرگذاری گذشت شاکی بر کاهش مجازات بیشتر خواهد بود.
⚖️ تأثیر گذشت شاکی بر کاهش مجازات (مواد ۳۷ و ۳۸)
طبق ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی، گذشت شاکی از جهات تخفیف مجازات است. همچنین ماده ۳۷ به دادگاه اجازه میدهد در صورت وجود جهات تخفیف، مجازات تعزیری را یک تا سه درجه کاهش دهد. به عنوان مثال اگر مجازات تعیینشده حبس درجه ۴ (۵ تا ۱۰ سال) باشد، دادگاه میتواند آن را به درجه ۵، ۶ یا حتی ۷ کاهش دهد؛ مشروط بر اینکه:
- شاکی رضایت داده باشد،
- متهم رد مال کرده باشد،
- خسارات مادی و معنوی جبران شده باشد،
- سابقه کیفری مؤثر نداشته باشد.
تبصره ماده ۳۸ نیز دادگاه را مکلف کرده است جهات تخفیف را در حکم ذکر کند.
🔎 مثال کاربردی (پرونده سرقت خودرو با چاقو)
اگر فردی رانندهای را با چاقو تهدید کرده و خودرو را سرقت کند و عنوان «سرقت مسلحانه مقرون به آزار» برای او ثبت شود:
- مجازات قانونی میتواند تا ۱۰ سال حبس باشد.
- اگر شاکی رضایت دهد و خودرو بازگردانده شود،
دادگاه میتواند با استناد به مواد ۳۷ و ۳۸ مجازات را کاهش دهد؛ اما اصل محکومیت از بین نمیرود.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون جرم سرقت مسلحانه و مجازات آن مطرح شده است:
❓ نامزدم با چاقو یک خودرو را سرقت کرده، ولی بعد از دستگیری، خودرو را برگردانده و شاکی هم رضایت داده است. با این حال قاضی ۱۰ سال حبس داده؛ آیا رضایت شاکی تأثیری ندارد؟
✅ اگر عنوان اتهام «سرقت مسلحانه مقرون به آزار» باشد (ماده ۶۵۲ قانون مجازات اسلامی)، مجازات آن میتواند تا ۱۰ سال حبس باشد. رضایت شاکی باعث مختومه شدن پرونده نمیشود؛ زیرا این جرم جنبه عمومی دارد. اما طبق مواد ۳۷ و ۳۸ قانون مجازات اسلامی، گذشت شاکی و رد مال از جهات تخفیف محسوب میشود و دادگاه میتواند مجازات را یک تا سه درجه کاهش دهد. در صورت صدور حکم سنگین، امکان تجدیدنظرخواهی و درخواست اعمال تخفیف وجود دارد.
❓ اگر سرقت مسلحانه در شب و به صورت گروهی انجام شود ولی هیچ قتلی رخ ندهد، آیا باز هم احتمال اعدام وجود دارد؟
✅ در حالت عادی، اگر شرایط ماده ۶۵۱ یا ۶۵۴ وجود داشته باشد، مجازات بین ۵ تا ۲۰ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق است. اعدام زمانی مطرح میشود که رفتار مرتکبین عنوان «محاربه» پیدا کند؛ یعنی موجب ایجاد رعب گسترده و اخلال جدی در امنیت عمومی شود. بنابراین صرف شبانه و گروهی بودن سرقت، به معنای اعدام نیست.
❓ اگر فردی در سرقت مسلحانه فقط راننده خودرو باشد و خودش سلاح حمل نکرده باشد، آیا همان مجازات سارق مسلح را دارد؟
✅ اگر ثابت شود که فرد با علم و آگاهی در عملیات سرقت مشارکت داشته، حتی اگر شخصاً سلاح حمل نکرده باشد، به عنوان «شریک جرم» مسئولیت کیفری خواهد داشت. در جرایم گروهی، نقش هر متهم بررسی میشود؛ اما در بسیاری از موارد، شریک جرم نیز مشمول همان مجازات اصلی میشود، مگر اینکه دادگاه نقش او را ضعیف تشخیص دهد و با استناد به قواعد تخفیف، مجازات سبکتری تعیین کند.