درگیریهای کلامی و فحاشی، اگرچه در ظاهر ممکن است تنها یک تنش لفظی یا توهین ساده تلقی شوند، اما در قانون ایران، اینگونه رفتارها بهعنوان «جرم» شناسایی شدهاند و قابل تعقیب کیفری هستند. فحاشی و تهدید نهتنها باعث آسیب روانی و بیاحترامی به فرد مقابل میشود، بلکه نظم عمومی و امنیت روانی جامعه را نیز تهدید میکند.
در این مقاله، بهصورت مرحلهبهمرحله به بررسی شرایط شکایت بابت فحاشی و تهدید، مجازات قانونی آن، روشهای اثبات از طریق شهود، پیامک، صدا و… و همچنین چالشهایی که ممکن است در این مسیر پیش روی شاکی باشد، خواهیم پرداخت.
شکایت بابت فحاشی در چه مواردی قابل طرح است؟
فحاشی صرفاً محدود به داد و فریاد در خیابان نیست. اگر کسی در فضای مجازی، در یک پیامک، تماس صوتی یا حتی به صورت اشارهای در جمع، شخصیت فردی را خفیف کند یا تهدیدی علیه او مطرح کند، این اقدامات قابل شکایت و تعقیب هستند. در قانون، واژهای به نام «فحاشی» بهطور مستقل نیامده، اما این مفهوم در قالب چند عنوان قانونی جرمانگاری شده:
-
ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات):
بیان میدارد «توهین به افراد، از قبیل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک، چنانچه مشمول قذف نباشد، موجب جزای نقدی خواهد بود.» حال می تواند فحاشی به همسر باشد یا هر شخصی دیگر. -
ماده ۲۴۵ تا ۲۵۱ قانون مجازات اسلامی (حدود):
در صورتی که فحاشی حاوی نسبت ناروا مانند زنا یا لواط باشد، تحت عنوان قذف شناخته شده و مجازات آن ۸۰ ضربه شلاق حدی است. -
ماده ۶۰۹ قانون مجازات اسلامی:
توهین به مقامات رسمی، نمایندگان مجلس، قضات و سایر مسئولان دولتی در حین انجام وظیفه یا به سبب آن، جرم خاص محسوب میشود و مجازات سنگینتری دارد. -
ماده ۶۱۹:
توهین در اماکن عمومی به زنان یا کودکان مجازات شلاق و حبس دارد. -
ماده ۶۶۹:
تهدید به قتل، ضرر مالی، شرفی یا افشای اسرار شخصی، جرم مجزایی با عنوان «تهدید» محسوب شده و میتواند همزمان با فحاشی مطرح شود.
✅ تفاوت فحاشی، توهین و قذف در شکایت بابت فحاشی
| نوع جرم | تعریف | مجازات | نکته مهم |
|---|---|---|---|
| توهین / فحاشی ساده | هرگونه اهانت لفظی بدون نسبت دادن زنا یا لواط | جزای نقدی درجه شش (۲۰ تا ۸۰ میلیون ریال) | بعد از قانون کاهش مجازات تعزیری، زندان حذف شده |
| قذف | نسبت دادن زنا یا لواط به فرد (حتی به شوخی یا غیر مستقیم) | ۸۰ ضربه شلاق حدی | فقط برای اشخاص بالغ، عاقل، مسلمان، غیر متظاهر به زنا قابل اعمال است |
| تهدید | وعده وارد کردن آسیب (جانی، مالی، شرفی یا افشای سر) | ۱ ماه تا ۱ سال حبس یا شلاق تا ۷۴ ضربه | حتی پیامک تهدیدآمیز میتواند مشمول این ماده باشد |
مراحل و شرایط طرح شکایت بابت فحاشی و تهدید
برای شکایت از کسی که به شما فحاشی یا تهدید کرده است، باید از یک مسیر مشخص قانونی عبور کنید. اولین گام، جمعآوری مدارک و تنظیم شکایت رسمی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی است. اما این تنها آغاز کار است و دانستن شرایط، نکات فنی و مراحل رسیدگی میتواند شانس موفقیت شما را افزایش دهد.
✅ ثبت شکواییه شکایت بابت فحاشی در دفاتر خدمات قضایی
فرآیند شکایت از فرد فحاش به این صورت انجام میشود:
-
ثبتنام در سامانه ثنا (اگر قبلاً ثبتنام نکردهاید)
-
تنظیم شکواییه: باید شامل مشخصات شاکی و مشتکیعنه، تاریخ و محل وقوع فحاشی یا تهدید، شرح کامل ماجرا و مدارک و مستندات باشد.
-
ارائه شکواییه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی
-
ارجاع پرونده به دادسرای عمومی و انقلاب محل وقوع جرم
📌 نکته مهم: اگر فحاشی در فضای مجازی رخ داده، دادسرای تخصصی جرایم رایانهای یا پلیس فتا میتواند به پرونده ورود کند.
✅ مرجع صالح برای رسیدگی به شکایت فحاشی و تهدید
- دادسرای عمومی محل وقوع فحاشی یا تهدید، مرجع اولیه رسیدگی است.
- در صورتی که پرونده وارد مرحله دادرسی شود، دادگاه کیفری دو صلاحیت رسیدگی به این جرم را دارد.
- اگر جرم به صورت خاص یا مشدد باشد (مثلاً فحاشی به مقامات یا قذف)، ممکن است دادگاه کیفری یک صلاحیت پیدا کند.
✅ هزینه شکایت بابت فحاشی و نقش وکیل کیفری
شکایت بابت فحاشی، مانند سایر شکایات کیفری، هزینه خاصی در مرحله ابتدایی ندارد و هزینه دادرسی آن اندک است. اما اگر از خدمات وکیل کیفری استفاده کنید، بسته به نوع جرم، حقالوکاله متفاوت خواهد بود.
- استفاده از وکیل الزامی نیست، اما شدت جرم، پیچیدگی مدارک و احتمال انکار از سوی متهم باعث میشود در بسیاری از پروندهها، مشاوره یا حضور وکیل امری ضروری تلقی شود.
- در مواردی مثل تهدید به قتل، فحاشی ناموسی یا تهمتهایی که اثبات آنها دشوار است، حتماً توصیه میشود از وکیل بهره بگیرید.
برای اثبات فحاشی چند شاهد لازم است؟
برای اثبات فحاشی، قانون مجازات اسلامی نصاب مشخصی تعیین نکرده، اما معمولاً دو مرد عادل یا یک مرد و دو زن برای شهادت شرعی کافی است. در صورتی که تنها یک شاهد وجود داشته باشد، قاضی میتواند با در نظر گرفتن سایر قرائن مانند پیامک، فایل صوتی یا گزارش پلیس، به علم برسد و رأی صادر کند. بنابراین تعداد شهود مهم است، اما علم قاضی نقش تعیینکننده در اثبات فحاشی دارد.
✅ نقش علم قاضی در اثبات فحاشی حتی با شهود کمتر
اگرچه قانون تعداد شهود مشخصی برای اثبات جرم دارد، اما قاضی میتواند با ترکیب قرائن موجود به علم برسد. علم قاضی یک ابزار بسیار مهم است که اگر با بررسی فایل صوتی، سابقه رابطه طرفین، نحوه صحبتها و قرائن دیگر به یقین برسد، میتواند حتی بدون شهادت، رأی صادر کند.
در رأیهای صادر شده درباره شکایت فحاشی، در برخی موارد دادگاهها اعلام کردهاند:
«با توجه به شهادت غیرمؤثر یا ناقص، ولی بهسبب قرائن موجود از جمله فایل صوتی تأیید شده توسط کارشناس، و نوع رابطه خصمانه طرفین، علم قاضی به وقوع فحاشی حاصل شد و رأی محکومیت صادر میشود.»
✅ اهمیت جزئیات شهادت شهود در پروندههای فحاشی
برای اینکه شهادت شهود مؤثر واقع شود، باید نکات زیر رعایت شده باشد:
- شهود حتماً باید ناظر مستقیم ماجرا باشند (نه شنیدههای غیرمستقیم).
- باید بتوانند زمان، مکان، نوع الفاظ بهکار رفته و رفتار متهم را با جزئیات شرح دهند.
- شهادت مبهم یا کلی (مثلاً «فلانی بیاحترامی کرد») تأثیر کافی ندارد.
- شهود باید عادل و فاقد سابقه خصومت با طرفین باشند.
📌 اگر شهود تنها بیان کنند که «متهم صدایش را بلند کرد» یا «عصبانی بود»، اما جزئیاتی از فحاشی یا الفاظ توهینآمیز ندهند، احتمالاً شهادتشان در دادگاه پذیرفته نمیشود.
آیا فحاشی زندان دارد؟ بررسی مجازات فحاشی و تهدید
در گذشته فحاشی (توهین ساده) ممکن بود منجر به حبس یا شلاق شود، اما با اجرای قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، مجازات آن به جزای نقدی درجه شش (بین ۲ تا ۸ میلیون تومان) تبدیل شده و دیگر زندان ندارد.
با این حال، اگر فحاشی شامل قذف (نسبت دادن زنا یا لواط) یا تهدید جدی باشد، مرتکب ممکن است به ۸۰ ضربه شلاق حدی یا ۱ ماه تا ۱ سال حبس محکوم شود. بنابراین، نوع فحاشی و شرایط آن تعیینکننده وجود یا عدم وجود زندان است. برای جمع بندی می توان گفت که:
| نوع جرم | ماده قانونی | مجازات | امکان زندان |
|---|---|---|---|
| فحاشی ساده | ماده ۶۰۸ | جزای نقدی (۲۰–۸۰ میلیون ریال) | ❌ (زندان حذف شده) |
| قذف (فحاشی ناموسی) | ماده ۲۵۰ | ۸۰ ضربه شلاق حدی | ✅ |
| شکایت در مورد تهدید (کلامی، پیامکی، صوتی) | ماده ۶۶۹ | ۱ ماه تا ۱ سال حبس یا شلاق | ✅ |
| توهین به مقامات | ماده ۶۰۹ | ۳ تا ۶ ماه حبس یا شلاق | ✅ |
| توهین به زنان/کودکان در معابر | ماده ۶۱۹ | ۲ تا ۶ ماه حبس + شلاق | ✅ |
اثبات فحاشی با ضبط صدا و ادله شنیداری
مطابق رویه قضایی و تفسیر حقوقدانان، ضبط صدا در دعاوی کیفری، «دلیل قطعی» محسوب نمیشود، بلکه یک «اماره قضایی» است. به عبارت سادهتر، اگر کسی صدای طرف مقابل را هنگام فحاشی ضبط کرده باشد، دادگاه این فایل را به عنوان قرینهای برای کشف حقیقت بررسی میکند، نه مدرک اثباتی مستقل.
✅ نقش کارشناسی رسمی در تأیید اصالت فایل صوتی و انتساب صدا
برای اینکه فایل صوتی در دادگاه اعتبار پیدا کند، باید دو شرط اصلی را داشته باشد:
-
اصالت فایل تأیید شود: دادگاه ممکن است فایل صوتی را به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع دهد تا بررسی کند آیا فایل دستکاری نشده و برش یا حذف نداشته است.
-
صدا به متهم قابل انتساب باشد: یعنی کارشناس تشخیص دهد صدای ضبطشده متعلق به متهم است (مثلاً از طریق تطبیق صدا با سایر نمونهها، یا شواهد فنی مانند زمان و مکان).
اگر این دو شرط تأیید شوند، دادسرا میتواند حتی بدون شاهد، قرار جلب به دادرسی صادر کند. در دادگاه نیز در صورت اقناع قاضی، این مدرک میتواند منجر به صدور حکم محکومیت شود.
✅ تعارض آراء و رویه دادگاهها در پذیرش فایل صوتی فحاشی
در برخی پروندهها، دادگاهها اعلام کردهاند:
«فایل صوتی بدون وجود شاهد یا سایر ادله، صرفاً یک اماره بوده و برای صدور حکم محکومیت کافی نیست.»
اما در رویهی جدیدتر، بسیاری از شعب کیفری اعلام کردهاند:
«در صورت تأیید کارشناس رسمی مبنی بر اصالت فایل و تعلق صدا به متهم، این فایل میتواند مبنای صدور قرار جلب به دادرسی و حتی حکم محکومیت باشد.»
بنابراین، نظر نهایی به علم قاضی و کیفیت پرونده بستگی دارد.
مدارک لازم برای شکایت فحاشی پیامکی و در فضای مجازی
در دنیای امروز، بسیاری از فحاشیها نه در خیابان و مقابل دیگران، بلکه در گوشیهای هوشمند و پشت صفحه چتها رخ میدهد. ارسال پیامک، فحاشی در واتساپ، تلگرام یا اینستاگرام، همه مصداقهای جرم توهین در فضای مجازی هستند. اما چگونه باید این نوع فحاشی را اثبات و برای آن شکایت کرد؟
✅ مدارک لازم برای شکایت فحاشی پیامکی (SMS، واتساپ، تلگرام و…)
برای ثبت شکایت بابت فحاشی از طریق پیامک یا چت، مهمترین مدارک و اسناد به شرح زیر است:
-
پرینت رسمی پیامکها از اپراتور (در صورت امکان)
-
مخصوصاً اگر پیامک از سیمکارت داخلی ارسال شده باشد.
-
-
اسکرینشات از چتها یا پیامها در واتساپ، تلگرام و…
-
همراه با زمان، شماره یا آیدی ارسالکننده.
-
-
تأیید صحت پیامها توسط پلیس فتا یا کارشناس رسمی دادگستری
-
برای اینکه این پیامها در دادگاه اعتبار داشته باشند، لازم است از طرف مراجع فنی بررسی شوند.
-
-
ارائه گوشی یا فایلهای اصلی برای تطبیق در صورت نیاز دادگاه
-
برای جلوگیری از ادعای جعلی بودن اسکرینشات.
-
✅ نقش پرینت پیامها، اسکرینشات و گزارش پلیس فتا در اثبات فحاشی
-
صرف ارائه اسکرینشات، اگرچه نشانهای از وقوع جرم است، ولی برای صدور حکم محکومیت کافی نیست، مگر اینکه:
-
اصالت آن تأیید شود (کارشناس رسمی یا پلیس فتا)
-
ارتباط آن با متهم اثبات شود (مثلاً شماره تلفن، آیدی، مشخصات اکانت)
-
پلیس فتا میتواند با بررسی IP، شناسه کاربری، زمان اتصال، شماره سیمکارت و دستگاه، به دادسرا گزارش فنی دهد و هویت واقعی فرد فحاش در فضای مجازی را شناسایی کند. همچنین در نظر داشته باشید که انتشار اسکرین شات در فضای مجازی جرم است و تنها باید در دادگاه استفاده شود.
✅ چالشهای اثبات هویت فحاش در فضای مجازی و سیمکارتهای غیر بهنام
یکی از بزرگترین مشکلات شکایت بابت فحاشی پیامکی یا مجازی، شناسایی فرد پشت پیامهاست. اگر پیام از سیمکارت غیر بهنام یا اکانت جعلی ارسال شده باشد:
- باید با همکاری پلیس فتا، مسیر فنی شناسایی دنبال شود.
- هویت واقعی فرد، از طریق بررسی دستگاه، IP، شماره ثبتشده در پیامرسان، لوکیشن پیام و سوابق اتصال بررسی میشود.
- این فرآیند ممکن است چند هفته زمان ببرد و نیاز به همکاری سریع شاکی دارد.
📌 نتیجه: برای موفقیت در شکایت فحاشی پیامکی یا اینترنتی، باید مدارک کامل، اسکرینشات دقیق، و همکاری با پلیس فتا را جدی گرفت. هر چه مستندات فنی قویتر باشد، احتمال صدور حکم محکومیت افزایش مییابد.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون شکایت بابت فحاشی مطرح شده است:
❓همسایهمون توی پارکینگ چند بار بهم فحش داده ولی هیچ شاهدی ندارم. فقط یه بار صدای فحاشیشو ضبط کردم. میتونم شکایت کنم؟
✅ بله، میتونید شکایت کنید. ضبط صدا اگرچه بهتنهایی «دلیل قطعی» نیست، اما میتونه یک اماره قضایی معتبر باشه. اگر کارشناس رسمی دادگستری اصالت فایل صوتی و تعلق صدا به متهم رو تأیید کنه، دادسرا معمولاً قرار جلب به دادرسی صادر میکنه. اگر قاضی هم با شنیدن فایل و سایر قرائن به علم برسه، احتمال محکومیت زیاد خواهد بود حتی اگر شاهد نداشته باشید.
❓یه نفر توی گروه واتساپی شرکت، جلوی همه بهم فحش داده. اسکرینشات دارم، ولی از سیمکارت به نام خودش استفاده نکرده. میتونم کاری بکنم؟
✅ بله، این مورد هم قابل پیگیریه. در چنین مواردی، اسکرینشاتها و شماره تماس یا آیدی فرد به عنوان دلیل اولیه ثبت میشن و دادسرا معمولاً موضوع رو به پلیس فتا ارجاع میده. پلیس فتا میتونه با بررسی مشخصات فنی، IP، دستگاه، و ارتباطات قبلی، هویت واقعی فرد فحاش رو شناسایی کنه. پس حتماً شکایت رو ثبت کن و مدارک رو حفظ کن.
❓سر یک اختلاف مالی، یکی از فامیلهام توی مهمونی خانوادگی کلی فحش رکیک داد. دو نفر دیگه هم بودن، ولی نمیدونم حاضر میشن شهادت بدن یا نه. بدون شاهد میتونم کاری کنم؟
✅ اگر شهود تمایلی به شهادت نداشته باشن، شکایت شما رد نمیشه ولی اثباتش سختتر میشه. شما میتونید اظهارات خودتون، قرائن موجود، سابقه اختلاف، صدای ضبطشده (اگه دارید)، یا هر مدرک جانبی رو ارائه بدید تا قاضی از مجموع اینها به علم برسه. البته اگر شهود حاضر به شهادت رسمی نشن، اظهار مطلعشون در کلانتری یا تحقیقات محلی هم میتونه کمککننده باشه.