در دنیای خرید و فروش امروز، دریافت کالایی سالم و مطابق مشخصات اعلامشده، یکی از ابتداییترین حقوق مصرفکنندگان است. با این حال، بسیاری از افراد با پدیدههایی مثل تحویل کالای معیوب، تقلبی، یا متفاوت از آنچه توافق شده روبهرو میشوند؛ و متأسفانه برخی فروشندگان با تکیه بر جملهای مانند «جنس فروخته شده پس گرفته نمیشود» از مسئولیت خود شانه خالی میکنند. اما آیا این جمله از نظر قانونی اعتباری دارد؟ خریدار چه زمانی میتواند کالا را پس دهد، معامله را فسخ کند یا مطالبه خسارت کند؟ و فروشنده در قبال کالای معیوب یا تقلبی چه مسئولیتهایی دارد؟
در این مقاله، بهصورت دقیق و کاربردی، حقوق خریدار در مواجهه با کالای معیوب را بر اساس قانون مدنی، قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان، و رویههای قضایی و تعزیراتی بررسی میکنیم. همچنین با معرفی دو ابزار مهم یعنی خیار عیب و خیار تدلیس، راههای قانونی خریدار برای فسخ معامله یا مطالبه ارش (مابهالتفاوت قیمت) را توضیح میدهیم. علاوه بر آن، به روشهای طرح شکایت از فروشنده اعم از شکایت در مراجع اداری (مانند تعزیرات و سازمان حمایت) یا مراجع حقوقی (دادگاهها) میپردازیم.
شکایت از فروش کالای معیوب؛ خریدار از چه حقوقی برخوردار است؟
زمانیکه خریدار پس از خرید متوجه شود کالای دریافتشده دچار عیب پنهان است یا فروشنده با ارائه اطلاعات خلاف واقع، کالا را تقلبی جلوه داده است، قانون مدنی و قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان، راهکارهایی برای احقاق حق وی پیشبینی کردهاند. این حقوق میتواند شامل فسخ معامله، مطالبه ارش (مابهالتفاوت)، تعویض کالا، یا حتی شکایت کیفری در موارد شدیدتر باشد.
📌 تفاوت کالای معیوب با کالای تقلبی چیست؟
کالای معیوب کالایی است که دارای نقص فنی یا کیفی بوده و کارایی مورد انتظار را ندارد یا از ارزش عرفی آن کاسته شده است. این موضوع موضوع خیار عیب در قانون مدنی است.
کالای تقلبی کالایی است که فروشنده آن را با وصفی غیرواقعی عرضه کرده است؛ مثلاً کالای دستدوم را بهجای نو یا کالای غیراصل را بهجای اصل. این عمل، موضوع خیار تدلیس است شکایت بابت فروش کالای تقلبی در موارد شدید میتواند جرم کلاهبرداری نیز محسوب شود.
📌 مهمترین حقوق خریدار در برابر فروشنده متخلف
- فسخ معامله به دلیل عیب یا تدلیس؛
- مطالبه ارش (تفاوت قیمت کالای سالم و معیوب) طبق ماده ۴۲۷ قانون مدنی؛
- الزام فروشنده به تعویض یا تعمیر کالا طبق قانون حمایت از مصرفکننده؛
- مطالبه خسارت ناشی از عدم انجام تعهد یا ضررهای مادی واردشده؛
- طرح شکایت در تعزیرات یا دادگاه در صورت تقلب و فریب در معامله.
کالای معیوب در قانون مدنی و قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان
در نظام حقوقی ایران، کالای معیوب به کالایی اطلاق میشود که دارای نقصی پنهان یا فنی است و این نقص باعث کاهش ارزش یا کارایی آن میشود. قانون مدنی و قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان، هر دو در این زمینه مقررات مشخصی را برای حمایت از خریدار وضع کردهاند.
طبق ماده ۴۲۲ قانون مدنی، اگر بعد از انجام معامله مشخص شود که کالا (مبیع) دارای عیب بوده است، خریدار میتواند معامله را فسخ کند یا با قبول کالا، ارش (مابهالتفاوت قیمت سالم و معیوب) را از فروشنده مطالبه نماید. از دید حقوقی، عیب آن ویژگیای است که موجب کاهش ارزش کالا یا ناتوانی در بهرهبرداری معمول از آن شود؛ مانند یخچالی که سرمایش ندارد یا تلویزیونی که تصویر ندارد.
📌 شرایط شناسایی کالا بهعنوان معیوب
برای اینکه خریدار بتواند به استناد خیار عیب اقدام کند، باید سه شرط اصلی فراهم باشد:
✅ عیب باید در زمان عقد وجود داشته باشد، حتی اگر بعداً کشف شود.
✅ خریدار از وجود عیب بیاطلاع باشد؛ حتی اگر عیب ظاهری بوده ولی متوجه آن نشده باشد، همچنان حق او محفوظ است.
✅ اعمال خیار باید فوری باشد؛ یعنی بهمحض آگاهی از عیب، در «مهلت عرفی» اقدام کند.
📌 موضع قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان نسبت به کالای معیوب
قانون حمایت از حقوق مصرفکننده (مصوب ۱۳۸۸) در ماده ۲ تصریح میکند که عرضهکنندگان، موظف به تضمین صحت، سلامت و کیفیت کالا یا خدمات ارائهشده هستند. اگر کالای خریداریشده معیوب باشد و این عیب از قبل وجود داشته، فروشنده موظف است کالای معیوب را تعمیر یا تعویض کند، یا مبلغ پرداختی را به خریدار بازگرداند.
در این قانون همچنین اشاره شده که اگر کالا کلی باشد (مثلاً ۵۰ عدد لامپ از یک نوع)، صرفاً باید عوض سالم جایگزین شود. اما اگر کالا عین معین (مثلاً یک دستگاه خاص با شماره سریال مشخص) باشد، مشتری میتواند معامله را فسخ یا مطالبه ارش نماید.
📌 آیا شعار “جنس فروخته شده پس گرفته نمیشود” اعتبار دارد؟
خیر. این عبارت در صورت وجود عیب، هیچ مبنای قانونی ندارد و نمیتواند مانع اعمال خیار عیب یا مطالبه خسارت شود. قانونگذار بهطور روشن از حق خریدار در برابر کالای معیوب حمایت کرده و فروشنده را مکلف به پاسخگویی میداند، نه معاف.
خیار عیب و ارش؛ دو ابزار اصلی خریدار در برابر کالای معیوب
در معاملات خرید، اگر پس از تحویل کالا مشخص شود که کالا دارای عیب بوده، خریدار طبق قانون مدنی ایران حق دارد از «خیار عیب» استفاده کند. این خیار، به خریدار اجازه میدهد یا معامله را فسخ کند و کالا را بازگرداند، یا آن را نگه دارد و مابهالتفاوت قیمت کالای سالم و معیوب را تحت عنوان «ارش» از فروشنده بگیرد. این دو ابزار، مهمترین راهکارهای قانونی برای جبران ضرر ناشی از خرید کالای معیوب هستند.
📌 شرایط اعمال خیار عیب بر اساس قانون مدنی
برای استفاده از خیار عیب طبق مواد ۴۲۲ تا ۴۲۵ قانون مدنی، سه شرط اصلی باید وجود داشته باشد:
✅ وجود عیب در زمان عقد: یعنی عیب باید پیش از وقوع قرارداد وجود داشته یا در فاصله بین عقد و تحویل ایجاد شده باشد.
✅ عدم اطلاع خریدار از عیب: اگر خریدار آگاه باشد یا هنگام معامله عیب را ببیند (مگر اینکه فنی و تخصصی باشد)، خیار عیب از بین میرود.
✅ اعمال خیار در مهلت عرفی: خریدار باید به محض آگاهی از عیب، بهطور فوری برای فسخ یا مطالبه ارش اقدام کند، در غیر این صورت ممکن است این حق او ساقط شود (ماده ۴۳۵ قانون مدنی).
📌 موانع استفاده از خیار عیب
اگر عیب بعد از تحویل کالا به خریدار ایجاد شده باشد، دیگر نمیتوان به استناد خیار عیب اقدام کرد. اگر کالا نزد خریدار تلف یا تغییر اساسی کرده باشد (مثلاً فروخته یا تغییر داده شده باشد)، امکان فسخ از بین میرود، اما ارش همچنان قابل مطالبه است.
✅ ارش چیست و چگونه محاسبه میشود؟
«ارش» در واقع تفاوت قیمت واقعی کالای سالم و معیوب است و زمانی کاربرد دارد که خریدار کالا را نگه میدارد ولی به خاطر نقص آن خواهان جبران ضرر است.
طبق ماده ۴۲۷ قانون مدنی:
«تعیین ارش باید توسط کارشناس رسمی دادگستری انجام شود که قیمت واقعی کالای سالم و قیمت واقعی کالای معیوب را مشخص میکند، و تفاوت میان آن دو بهعنوان ارش از فروشنده مطالبه میشود.»
مثال: اگر قیمت واقعی یک یخچال سالم ۲۰ میلیون تومان و همان مدل معیوب ۱۵ میلیون باشد، ارش معادل ۵ میلیون تومان خواهد بود که باید از سوی فروشنده به خریدار پرداخت شود.
در صورتی که خریدار نتواند از طریق مذاکره و توافق به دریافت ارش یا استرداد کالا دست پیدا کند، میتواند با دادخواست تأیید خیار عیب و مطالبه ارش به دادگاه حقوقی مراجعه کند. استفاده از وکیل در چنین پروندههایی میتواند سرعت و دقت روند رسیدگی را افزایش دهد.
قوانین پس دادن کالای خریداری شده حضوری
یکی از جملات رایج و البته بحثبرانگیز در بازار ایران، عبارت «جنس فروخته شده پس گرفته نمیشود» است که بسیاری از فروشندگان آن را بهعنوان بهانهای برای نپذیرفتن مسئولیت خود در برابر کالای معیوب یا نامنطبق اعلام میکنند.
این جمله در عرف بازار ایران رایج است، اما از نظر قانونی هیچ اعتباری ندارد، خصوصاً وقتی پای کالای معیوب یا فریب در میان باشد. قانون مدنی و قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان، در صورت وجود عیب یا تدلیس، به خریدار اجازه فسخ معامله یا دریافت خسارت را میدهند، حتی اگر فروشنده اعلام کرده باشد که جنس پس گرفته نمیشود.
بهویژه در کالاهایی که نقص فنی دارند یا با آنچه وعده داده شده مطابقت ندارند، خریدار میتواند به استناد خیار عیب یا خیار تدلیس، معامله را فسخ کند یا مطالبه ارش نماید.
📌 قوانین پس دادن کالا در خرید حضوری و خرید اینترنتی
در خرید اینترنتی، طبق ماده ۳۷ قانون تجارت الکترونیک، خریدار حق دارد تا ۷ روز پس از دریافت کالا، بدون نیاز به ذکر دلیل، کالا را بازگرداند، مشروط بر اینکه از کالا استفاده نکرده باشد و بستهبندی آن باز نشده باشد. این قانون با نام حق انصراف در قرارداد های الکترونیکی شناخته می شود.
اما در خرید حضوری، قانون چنین حقی را بهصورت عام پیشبینی نکرده، مگر در موارد زیر:
- کالا معیوب باشد: مشمول خیار عیب
- تدلیس یا تخلف وصف صورت گرفته باشد: مشمول خیار تدلیس یا خیار تخلف وصف
- در قرارداد فروش، شرط بازگرداندن کالا پیشبینی شده باشد (مثلاً در فاکتور نوشته شده: تا ۴۸ ساعت قابل تعویض)
در غیر این موارد، صرف پشیمانی خریدار، مبنای قانونی برای الزام فروشنده به پسگرفتن کالا نیست.
📌 موارد استثنا: کالاهایی که پس داده نمیشوند
در عمل، برخی از کالاها طبق عرف و ضوابط بهداشتی و ایمنی، پس گرفته نمیشوند؛ حتی اگر فروشنده نیز موافق باشد. این موارد شامل:
- پوشاک زیر، لوازم بهداشتی و آرایشی، مسواک، نخ دندان و…
- مواد غذایی فاسدشدنی
- داروها و مکملهای تغذیهای
- نرمافزارها یا CD/DVD که باز شدهاند
در این موارد، حتی قانون تجارت الکترونیک هم استثنا قائل شده و حق انصراف را منتفی میداند.
📌 مدت زمان عرفی برای بازگرداندن کالا
در قوانین صراحت عددی وجود ندارد، اما در عرف بازار و رویهی مراجع حمایتی، مهلت ۱ تا ۳ روزه برای اعلام عیب و مراجعه به فروشنده، زمان عرفی مناسبی تلقی میشود. البته شرط مهم آن است که:
- کالا مورد استفاده قرار نگرفته باشد
- عیب موجود، اثباتپذیر باشد
- فروشنده از همان ابتدا نسبت به عیب مطلع نشده باشد
📌 نقش ضمانتنامه در خرید حضوری
اگر کالا دارای گارانتی یا ضمانتنامه رسمی باشد، فروشنده موظف است طبق مفاد آن، در صورت بروز مشکل، اقدام به تعمیر یا تعویض نماید. خودداری از اجرای مفاد گارانتی، میتواند مبنای شکایت به مراجع صنفی یا حتی طرح دعوای حقوقی باشد.
پس نگرفتن کالای معیوب توسط فروشنده؛ ضمانت اجرا و مسئولیت مدنی
امتناع فروشنده از پس گرفتن کالای معیوب، نهتنها خلاف اخلاق حرفهای است، بلکه در بسیاری از موارد نقض صریح قوانین مدنی و تعهدات مندرج در قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان نیز محسوب میشود. اگر فروشنده از قبول مسئولیت خود در برابر کالای معیوب خودداری کند، خریدار میتواند از ابزارهای قانونی برای الزام وی به انجام تعهدات، دریافت خسارت و حتی طرح شکایت رسمی استفاده کند.
📌 تعهدات قانونی فروشنده در برابر کالای معیوب
بر اساس ماده ۴۳۰ قانون مدنی، چنانچه کالای فروختهشده معیوب باشد، خریدار میتواند آن را بازگرداند و وجه پرداختی را مطالبه کند یا در صورت رضایت، درخواست تعمیر یا تعویض نماید. همچنین، ماده ۲ قانون حمایت از حقوق مصرفکننده فروشنده را در برابر سلامت کالا یا خدمت ارائهشده مسؤول دانسته و میگوید:
«در صورت وجود عیب یا عدم انطباق با شرایط تعیینشده، مشتری حق دارد کالای سالم را مطالبه کند و فروشنده موظف به تأمین آن است.»
اگر کالا معین باشد (یعنی فقط همان یک مورد فروخته شده باشد)، خریدار میتواند معامله را فسخ کرده و وجه خود را مطالبه کند یا ارش بگیرد.
📌 مسؤولیت مدنی فروشنده در قبال خسارات ناشی از امتناع
فروشندهای که از پسگرفتن کالای معیوب امتناع میکند، طبق قواعد عمومی مسئولیت مدنی، مسؤول جبران خسارات ناشی از ضرر به خریدار است. این خسارات میتواند شامل موارد زیر باشد:
- هزینههای جانبی (حمل و نقل، تعمیر، کارشناسی و…)
- خسارات مالی ناشی از استفادهنکردن از کالا
- در برخی موارد، آسیبهای روحی یا سلب فرصت
📌 مجازات امتناع از انجام تعهدات طبق قانون حمایت از مصرفکننده
طبق ماده ۱۸ این قانون، اگر فروشنده یا عرضهکننده کالای معیوب، به تعهدات قانونی خود عمل نکند و این موضوع باعث ورود خسارت به خریدار شود، علاوه بر الزام به جبران خسارت، به پرداخت جزای نقدی تا حداکثر چهار برابر میزان خسارت وارده محکوم خواهد شد.
همچنین اگر مشخص شود فروشنده از وجود عیب آگاه بوده ولی آن را کتمان کرده، ممکن است مشمول مجازاتهای شدیدتری از جمله جریمه، توقیف کالا، تعطیلی واحد صنفی یا حتی پیگرد کیفری گردد.
📌 شکایت از طریق مراجع صالح
در صورت عدم همکاری فروشنده، خریدار میتواند از طریق مراجع زیر اقدام قانونی انجام دهد:
- اتحادیه صنفی مربوطه
- سازمان صنعت، معدن و تجارت (سامانه ۱۲۴)
- سازمان تعزیرات حکومتی
- دادگاه عمومی حقوقی محل فروشگاه
📌 لزوم اطلاعرسانی به فروشنده و مستندسازی
پیش از شکایت رسمی، توصیه میشود خریدار با ارائه درخواست مکتوب یا اظهارنامه رسمی، فروشنده را از عیب کالا و تقاضای بازپسگیری مطلع کند. همچنین جمعآوری مدارک شامل فاکتور، چت، پیامک، تصویر کالا و… در اثبات ادعا بسیار مؤثر خواهد بود.
مراحل شکایت از فروشنده کالای معیوب
اگر پس از خرید کالا متوجه شدید که کالای دریافتشده معیوب است یا فروشنده با فریب و تقلب کالایی نامرغوب را بهجای اصل به شما فروخته، قانون به شما اجازه میدهد تا از راههای رسمی برای احقاق حق خود استفاده کنید. بسته به نوع تخلف، میزان خسارت و هدف شما (استرداد وجه، تعویض کالا، دریافت خسارت یا مجازات فروشنده)، میتوانید از مسیرهای اداری یا قضایی اقدام نمایید.
📌 ۱. اقدام اولیه: اطلاعرسانی رسمی به فروشنده
قبل از ورود به فرآیند شکایت، بهتر است عیب یا تقلب را بهصورت مکتوب و مستند به فروشنده اطلاع دهید. این کار را میتوانید از طریق:
- پیامک
- ایمیل
- چت در پیامرسانها
- یا ارسال اظهارنامه رسمی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام دهید.
هدف از این کار، ثبت تاریخی است که شما فروشنده را از مشکل مطلع کردهاید؛ این مورد در اثبات فوریت اقدام نیز اهمیت دارد.
📌 ۲. شکایت از طریق اتحادیه صنفی و تعزیرات حکومتی
اگر کالا از فروشگاههای سنتی یا حضوری خریداری شده، سادهترین و کمهزینهترین راه شکایت از طریق اتحادیه صنفی مربوطه است.
✅ مدارک مورد نیاز:
- فاکتور یا رسید خرید
- عکس کالا و محل عیب
- مکاتبات با فروشنده
در صورت عدم نتیجه از اتحادیه، پرونده شما برای رسیدگی به سازمان تعزیرات حکومتی ارجاع میشود.
نکته مهم: سازمان تعزیرات میتواند حکم به جریمه، الزام به تعویض کالا، نصب برچسب متخلف، یا حتی تعطیلی موقت واحد صنفی بدهد.
📌 ۳. ثبت شکایت در سامانه ۱۲۴ (سازمان صمت)
برای تخلفات اقتصادی و فروش کالای معیوب، میتوانید از طریق سامانه ۱۲۴ بهصورت تلفنی یا اینترنتی شکایت خود را ثبت نمایید.
✅ آدرس سایت: www.124.ir
در این سامانه، پس از انتخاب استان و نوع شکایت، یک کد پیگیری دریافت میکنید که از طریق آن میتوانید روند رسیدگی را پیگیری کنید.
📌 ۴. طرح دعوای حقوقی در دادگاه
در مواردی که:
- کالا گرانقیمت بوده،
- خسارت سنگینی وارد شده،
- فروشنده از همکاری خودداری میکند،
- یا نیاز به فسخ رسمی قرارداد یا مطالبه ارش و خسارت دارید،
میتوانید به دادگاه عمومی حقوقی مراجعه کنید و دادخواست رسمی بدهید.
✅ دعواهایی که میتوان طرح کرد:
- تأیید فسخ معامله به استناد خیار عیب یا تدلیس
- الزام به تعویض یا تحویل کالای سالم
- مطالبه ارش (مابهالتفاوت)
- جبران خسارات مالی و معنوی
📌 ۵. در موارد تقلب شدید: طرح شکایت کیفری
اگر فروشنده با جعل برند، ارائه گارانتی جعلی، دروغ در اصل بودن کالا یا توسل به حیله و فریب، باعث بردن مال شما شده باشد، میتوانید شکایت کیفری به اتهام کلاهبرداری مطرح کنید. این شکایت در دادسرای محل وقوع معامله ثبت میشود و ممکن است به حبس، رد مال و جزای نقدی منتهی شود.
📌 ۶. استفاده از وکیل متخصص
در بسیاری از موارد، بهخصوص پروندههای مالی یا مواردی که نیاز به اثبات کارشناسی دارد، استفاده از وکیل دادگستری متخصص در امور قراردادها و حقوق مصرفکننده توصیه میشود. وکیل میتواند از ابتدا مسیر صحیح را به شما پیشنهاد دهد و اسناد و ادله شما را تقویت کند.
📌 ۷. نمونه شکایت آماده داشته باشید
برای ثبت سریع و دقیق شکایت، میتوانید از نمونه متن رسمی شکایت از فروشنده کالای معیوب استفاده کنید. در این نامه باید به وضوح:
- مشخصات خریدار، فروشنده، کالا
- تاریخ خرید
- عیب یا تقلب موجود
- اقدامات انجامشده برای رفع مشکل
و خواسته نهایی (تعویض، فسخ، ارش، خسارت، مجازات) درج شود.
حکم شرعی فروش کالای معیوب و تکلیف خریدار و فروشنده
در فقه اسلامی نیز مانند قوانین مدنی و حمایتی، فروش کالای معیوب یا فریبکاری در معامله بهشدت نکوهش شده و احکام روشنی برای حمایت از خریدار در نظر گرفته شده است. شریعت اسلام با تکیه بر اصولی چون حرمت غش در معامله، لزوم صداقت، نهی از فریب، و اصل انصاف، حق فسخ معامله یا مطالبه خسارت را برای مشتری به رسمیت میشناسد.
📌 خیار عیب در فقه اسلامی
فقها از دیرباز قاعدهای با عنوان خیار عیب را مطرح کردهاند که با قواعد موجود در قانون مدنی ایران کاملاً هماهنگ است. بر اساس این قاعده:
اگر بعد از معامله مشخص شود که کالا معیوب بوده است، خریدار بین دو گزینه مختار است:
-
فسخ معامله و استرداد وجه پرداختی
-
قبول کالا و دریافت ارش (مابهالتفاوت قیمت سالم و معیوب)
این حکم برگرفته از حدیث نبوی مشهور است:
«الْبَیِّعَانِ بِالْخِیَارِ مَا لَمْ یَتَفَرَّقَا»
یعنی: طرفین معامله تا زمانی که از یکدیگر جدا نشدهاند، اختیار فسخ دارند، بهخصوص اگر وصف کالا با واقعیت منطبق نباشد.
📌 ارش در فقه؛ ابزار جبران ضرر در معامله
ارش نیز در فقه، همانند قانون مدنی، بهعنوان جبران خسارت ناشی از کاهش ارزش کالای معیوب شناخته میشود. محاسبهی ارش در فقه به روشهای مختلفی انجام میشود، اما همه بر این نکته توافق دارند که:
ارش، تفاوت میان قیمت واقعی کالای سالم و قیمت واقعی کالای معیوب است، و فروشنده موظف به پرداخت آن است.
📌 خیار تدلیس از دیدگاه فقهی؛ حرمت فریبکاری
فقهای امامیه، تدلیس را یکی از بارزترین مصادیق حرام بودن غش و فریب در معامله میدانند. اگر فروشنده عمداً عیب کالا را پنهان کند یا ویژگی غیرواقعی به آن نسبت دهد، خریدار با استناد به خیار تدلیس در معامله حق فسخ بدون هیچ قید و شرطی دارد و فروشنده ضامن خسارات وارده است.
حتی برخی مراجع تقلید، پنهانکردن عیب کالا را از مصادیق حرام شرعی میدانند، و معتقدند نهتنها معامله قابل فسخ است، بلکه فروشنده باید استغفار و توبه نیز انجام دهد.
📌 قاعده لاضرر و الزام جبران خسارت
بر اساس قاعدهی معروف «لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام»، هیچکس حق ندارد با معامله یا رفتار خود، ضرری به دیگری وارد کند. بنابراین، اگر فروشنده با عرضه کالای معیوب یا تقلبی، ضرری به خریدار وارد کند، واجب است خسارت را جبران کند، حتی اگر در قرارداد چیزی دربارهی آن ذکر نشده باشد.
📌 غش در معامله؛ حرام قطعی و جرم شرعی
پیامبر اسلام (ص) پیرامون غش در معامله فرمودند:
«من غشنا فلیس منا» – هرکس در معامله با ما غش کند، از ما نیست.
فروش کالای معیوب بدون اطلاع به مشتری، مصداق بارز غش در معامله است. از نظر شرعی، فروشندهای که با نیرنگ و فریب کالای معیوب بفروشد، مرتکب گناه کبیره شده و اگر باعث ورود خسارت شود، ضامن آن خواهد بود.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون شکایت از فروش کالای معیوب مطرح شده است:
❓ اگر یخچال تازهخریداریشدهام بعد از نصب مشخص شد سرد نمیکند و فروشنده میگوید نمیتوانم پسش بگیرم، باید چه کار کنم؟
✅ اگر عیب از ابتدا وجود داشته و شما هنگام خرید از آن بیاطلاع بودهاید، حق فسخ معامله یا مطالبه ارش (مابهالتفاوت) را دارید. طبق ماده ۴۲۲ قانون مدنی و ماده ۲ قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان، فروشنده موظف است کالا را تعمیر، تعویض یا مبلغ پرداختی را برگرداند. در صورت امتناع، میتوانید از طریق اتحادیه صنفی، تعزیرات یا دادگاه حقوقی اقدام کنید.
❓ من یک ساعت مچی خریدم که فروشنده گفت اصل سوئیسیه ولی بعداً فهمیدم چینی و تقلبیه. آیا میتونم شکایت کنم؟
✅ بله، فروش کالای تقلبی با معرفی نادرست، مصداق تدلیس است. شما میتونید با استناد به خیار تدلیس معامله رو فسخ کنید یا درخواست خسارت بدید. اگر فریب عمدی و با قصد بردن مال شما بوده باشه، حتی میتونید از طریق دادسرا به جرم کلاهبرداری هم شکایت کیفری ثبت کنید.
❓ از فروشگاهی ۲ عدد فرش خریدم، اما یکی از اونها تو خونه جا نشد. وقتی خواستم مرجوع کنم گفتن «جنس فروخته شده پس گرفته نمیشود». واقعاً نمیتونم پس بدم؟
✅ اگر کالا سالم و مطابق قرارداد بوده و صرفاً از خرید پشیمان شدهاید، الزام قانونی برای پس گرفتن آن وجود ندارد. اما اگر کالا معیوب باشد یا مشخصات ذکرشده را نداشته باشد، شعار «جنس فروخته شده پس گرفته نمیشود» فاقد اعتبار قانونی است و میتوانید طبق خیار عیب یا تخلف وصف، کالا را بازگردانید یا مطالبه خسارت کنید.