ارث نوه از مادربزرگ در صورت فوت پدر قبل از مادر
سلام
شخصی بنام علی که مالک زمین های روستایی زیاده بوده و در زمان اصلاحات اراضی پلاک های ثبتی بنامش بوده ( زمین ها فاقد سند می باشد ) در سال ۱۳۴۶ فوت میکنه و دارای ۳ فرزند بنام جعفر ، راضیه و مرضیه بوده و در همون زمان جعفر زمین هارو بدون موافقت خواهراش بفروش میرسونه و امضایی از خواهراش نداشته ولی خواهراش اقدام حقوقی انجام ندادن حالا بعد از گذشت ۶۰ سال کسانی که وارثان شخصی که زمین رو خریده بوده به اختلاف خوردن و هر کس ادعایی داره
با توجه به این که بدلیل ازدواج فامیلی والدینم ( پسرخاله و دخترخاله هستن ) بنابراین من نوه هر دو فرزند دختری هستم که هر دو مادربزرگم ( راضیه و مرضیه ) و همچنین جعفر که بسبب ازدواج فامیلی ، دایی والدین من میشه در سال ۱۴۰۰ هر ۳ نفر فوت میکنن بنابراین مادر من ( فرزند مرضیه ) که در قید حیات هست و برای ایشونم ابلاغ اومده که جهت اثبات مالکیت به دادگاه مراجعه کنه اما با عنایت به این که پدرم ( فرزند راضیه ) در سال ۱۳۸۰ فوت شده دادگاه من رو که وارث پدرم بودم برای منم ابلاغ زده که جهت اثبات مالکیت به دادگاه مراجعه کنم.
حالا سوال این است با توجه به فوت وارثان علی ( جعفر ، راضیه و مرضیه ) و همچنین فوت پدر من که در واقع ۲۰ سال قبل از مادرش ( راضیه ) فوت شده ، در صورت اثبات مالکیت مادربزرگ پدری من ( راضیه ) که فوت شده و با توجه به این که پدر منم زودتر از مادرش فوت شده آیا من وارث پدرم بحساب میام و به منم ارثی میرسه و یا خیر ارث به عمو و عمه من که در قید حیات هستن میرسه؟
پاسخ حقوقی ایران لگال:
با سلام؛
در موضوعی که توضیح داده‌اید، نکته اصلی به زمان فوت افراد و ترتیب ایجاد حق ارث برمی‌گردد. در حقوق ارث، ملاک این است که شخص در زمان فوت مورث زنده باشد تا بتواند از او ارث ببرد. بنابراین باید زنجیره فوت‌ها دقیق بررسی شود که برایتان در ادامه بررسی می نمایم تا پاسخ موضوعی که مطرح نمودین مشخص شود.
اگر علی در سال ۱۳۴۶ فوت کرده و سه فرزند او (جعفر، راضیه و مرضیه) وارث او بوده‌اند، ابتدا سهم هر کدام از آنها از اموال پدرشان مشخص می‌شود. اگر ثابت شود زمین‌ها متعلق به علی بوده و فروش جعفر بدون اجازه خواهران نسبت به سهم آنها نافذ نبوده، سهم راضیه و مرضیه قابل بررسی و مطالبه خواهد بود.
در مورد پدر شما، نکته بسیار مهم این است که پدرتان در سال ۱۳۸۰ فوت کرده، اما مادرش (راضیه) در سال ۱۴۰۰ فوت کرده است. چون پدر شما هنگام فوت مادرش زنده نبوده، طبق قواعد معمول ارث، خودش در زمان فوت مادر مالک سهم ارثی نمی‌شود؛ اما اینجا موضوع مهم «قائم‌مقامی نوه‌ها» در بعضی موارد است که باید دقیق بررسی شود.
در حقوق ایران، نوه‌ها معمولاً وقتی از جد یا جده ارث می‌برند که واسطه آنها (پدر یا مادرشان) در زمان فوت جد یا جده فوت کرده باشد و شرایط قانونی قائم‌مقامی وجود داشته باشد. بنابراین در فرض شما، اگر پدر شما قبل از مادرش (راضیه) فوت کرده باشد، شما می‌توانید به جای پدر خود نسبت به سهم او از ترکه راضیه مطرح باشید؛ اما میزان سهم و اینکه آیا عموها و عمه‌های شما هم در این وضعیت سهمی دارند، بستگی به وضعیت تمام وراث در زمان فوت راضیه دارد.
یعنی صرف اینکه پدر شما قبل از مادربزرگ فوت کرده، باعث نمی‌شود شما هیچ حقی نداشته باشید؛ بلکه باید بررسی شود در زمان فوت راضیه چه کسانی از فرزندان او زنده بوده‌اند و سهم هر کدام چگونه محاسبه می‌شود.
اقدام عملی شما این است که در پرونده اثبات مالکیت، فقط روی مالکیت زمین تمرکز نکنید؛ بلکه مدارک نسبی و ارثی را هم آماده کنید گواهی فوت علی، جعفر، راضیه و مرضیه، شناسنامه‌های زنجیره نسب (علی → راضیه → پدر شما → شما)، گواهی انحصار وراثت مربوط به افراد فوت‌شده و هر مدرکی که نشان دهد زمین‌ها متعلق به علی بوده است.
برای پاسخ قطعی باید مشخص شود در زمان فوت راضیه در سال ۱۴۰۰، آیا غیر از پدر شما (که فوت کرده بود) فرزند دیگری از راضیه زنده بوده یا خیر؟ و پدر شما چند فرزند داشته است؟ این دو مورد در تعیین اینکه سهم احتمالی شما چقدر است و آیا با عمو و عمه‌ها شریک می‌شوید یا خیر، بسیار مهم است.
مادربزرگ پدریم ( راضیه ) دارای ۴ فرزند پسر و ۱ فررند دختر بوده که پدر من به عنوان فرزند اول در سال ۱۳۸۰ و فرزند دوم که پسر بوده در سال ۱۳۹۷ فوت کرده و در واقع در زمان فوت مادربزرگ من ( راضیه ) ایشون دارای ۲ فرزنده زنده پسر و ۱ فرزند دختر بود ، منم که فرزند پسر اولش بحساب میام دارای ۱ برادر و ۲ خواهر هستم ، در واقع سوال این هست سهمی که به وارثان پدر من اگه تعلق بگیره مانند سایر فرزندان پسری راضیه میشه ؟
پاسخ تکمیلی ایران لگال:
با توضیح جدیدی که دادید، وضعیت روشن‌تر شد. اگر مالکیت مادربزرگ پدری شما (راضیه) نسبت به آن املاک در دادگاه اثبات شود، چون پدر شما قبل از فوت مادرش فوت کرده است، شما و سایر فرزندان پدرتان می‌توانید به قائم‌مقامی پدر خود نسبت به سهمی که ایشان از مادرش می‌برد، مطرح شوید. یعنی فوت پدر قبل از مادربزرگ باعث نمی‌شود سهم پدرتان از بین برود.
در محاسبه ارث، سهمی که به وراث پدر شما می‌رسد، مانند سهم یک فرزند پسر مادربزرگ شما در نظر گرفته می‌شود؛ یعنی پدر شما اگر زنده بود، به عنوان یکی از پسران راضیه یک سهم پسرانه از ترکه مادرش می‌برد و همان سهم به فرزندان او منتقل می‌شود. اما شما و برادرتان و خواهرتان آن سهم پدرتان را بین خود تقسیم میکنید و هر کدام جایگاه مستقیم یک فرزند مستقل راضیه را ندارید.
بنابراین در فرضی که راضیه ۵ فرزند داشته (۴ پسر و ۱ دختر) و در زمان فوت او دو پسر و یک دختر زنده بوده‌اند و دو پسر دیگر قبل از او فوت کرده‌اند، سهم آن دو پسر فوت‌شده از طریق فرزندانشان بررسی می‌شود. سهم پدر شما از این جهت همان سهم یک پسر راضیه خواهد بود، نه اینکه شما به صورت جداگانه یک سهم کامل مثل یک پسر زنده دریافت کنید.