ترک منزل دختر ۱۸ ساله و اختیارات پدر

وقت بخیر؛

اگر دختر ۱۸ ساله، بالغ و رشید است و حکم حجر ندارد، صرف ترک منزل پدر و انتخاب خوابگاه یا محل زندگی مستقل جرم نیست و برای او سابقه کیفری ایجاد نمی‌کند. پدر می‌تواند موضوع مفقودی یا احتمال وقوع جرم را به کلانتری گزارش کند و پلیس نیز ممکن است برای اطمینان از سلامت دختر و بررسی احتمال آدم‌ربایی یا اجبار با او تماس بگیرد؛ اما صرف درخواست پدر مجوزی برای بازگرداندن اجباری دختر بالغ به خانه یا حبس او در منزل نیست. سابقه کیفری مؤثر نیز با شکایت پدر یا تشکیل گزارش کلانتری ایجاد نمی‌شود و اصولاً نیازمند محکومیت قطعی کیفری است.

بهتر است دختر پیش از تشدید اختلاف، با کارت شناسایی به کلانتری محل اقامت خود مراجعه و طی یک نوشته اعلام کند که بالغ است، با اراده شخصی منزل پدر را ترک کرده، در محل مشخص و امن اقامت دارد، ربوده یا مجبور نشده و به علت تهدیدهای خانوادگی نمی‌خواهد نشانی او بدون ضرورت قانونی در اختیار خانواده قرار گیرد. این اقدام الزامی نیست، اما اگر پدر گزارش مفقودی یا فرار با شخص ثالث بدهد، ثبت قبلی اعلام سلامت می‌تواند بسیار مؤثر باشد.

صرف اینکه پدر بگوید «به کلانتری شکایت می‌کنم» معمولاً تهدید مجرمانه محسوب نمی‌شود؛ زیرا مراجعه به مرجع قانونی حق هر شخص است. اما تهدید به ضرب‌وجرح، حبس‌کردن در منزل، آسیب به آبرو، محل کار یا اموال و انتشار اتهام‌های خلاف واقع ممکن است حسب متن دقیق پیام‌ها مشمول تهدید یا نشر اکاذیب شود. نسبت‌دادن «فرار با شخص ثالث» نیز اگر برای آسیب‌زدن به آبروی دختر به دیگران، محل کار یا خوابگاه منتقل شود، از جهت نشر اکاذیب رایانه‌ای و در صورت انتساب صریح یک عمل مجرمانه، از جهت افترا قابل بررسی است.

دختر باید تمام پیامک‌ها، فایل‌های صوتی، سوابق تماس و پیام‌های ارسال‌شده برای اشخاص دیگر را بدون ویرایش نگهداری کند. اگر تهدیدها صریح و جدی است، از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی شکواییه‌ای با عنوان «تهدید و حسب مورد مزاحمت تلفنی و نشر اکاذیب رایانه‌ای» ثبت کند. اگر پدر در محل کار یا خوابگاه حاضر شد و جنجال، درگیری یا تخریب ایجاد کرد، فوراً با ۱۱۰ تماس گرفته و از مأموران بخواهد موضوع را صورت‌جلسه کنند. در صورت احتمال خشونت خانوادگی نیز امکان تماس شبانه‌روزی با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ وجود دارد. مسئولان خوابگاه و محل کار نیز بهتر است به‌صورت کتبی از وجود تهدید مطلع شوند و از ارائه نشانی، شماره اتاق یا برنامه کاری دختر به اشخاص دیگر خودداری کنند.

پدر حق ندارد دختر بالغ را در خانه محبوس یا مانع خروج او شود. اگر چنین اقدامی صورت گیرد، دختر می‌تواند همان لحظه با ۱۱۰ تماس بگیرد؛ زیرا رابطه پدر و فرزندی مجوز سلب آزادی شخص بالغ نیست.

در مورد نفقه، رسیدن دختر به ۱۸ سالگی به‌تنهایی تکلیف پدر را از بین نمی‌برد؛ اما نفقه فرزند بالغ مشروط است. دختر باید ثابت کند مال و درآمد کافی برای تأمین نیازهای ضروری خود ندارد و پدر نیز توانایی مالی پرداخت نفقه را دارد. بنابراین داشتن شغل مانع قطعی نفقه نیست، ولی اگر درآمد او برای تأمین هزینه‌های متعارف زندگی کافی باشد، ممکن است دادگاه استحقاق نفقه را نپذیرد. ترک منزل پدر نیز مانند عدم تمکین زن از شوهر نیست و به‌خودی‌خود نفقه فرزند را ساقط نمی‌کند؛ بااین‌حال دادگاه بررسی می‌کند که هزینه خوابگاه یا مسکن مستقل واقعاً ضروری و متناسب بوده است یا خیر. پیام‌های تهدیدآمیز می‌تواند ضرورت اقامت جداگانه را تقویت کند.

برای دریافت نفقه باید از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی دادخواستی با عنوان «مطالبه نفقه جاریه و آتیه فرزند دختر» علیه پدر ثبت شود تا به دادگاه خانواده ارجاع گردد. فیش حقوقی یا مدارک درآمد دختر، هزینه خوابگاه، خوراک، پوشاک، درمان و مدارک مربوط به توانایی مالی پدر ضمیمه شود و تعیین مبلغ نفقه به کارشناس ارجاع گردد. اقدام نباید به تأخیر بیفتد؛ زیرا نفقه اقارب برخلاف نفقه همسر، اصولاً فقط برای آینده قابل مطالبه است و نفقه سال‌های گذشته قابل وصول نیست.

اگر استحقاق دختر و توانایی مالی پدر وجود داشته باشد و پدر عمداً از پرداخت خودداری کند، علاوه بر دادخواست حقوقی، امکان ثبت شکواییه «ترک انفاق نسبت به فرزند واجب‌النفقه» نیز وجود دارد. هزینه دانشگاه و شهریه تحصیل، برخلاف خوراک، پوشاک و مسکن، در همه پرونده‌ها الزاماً جزء نفقه شناخته نمی‌شود و رویه قضایی یکسانی به نفع فرزند ندارد؛ بنابراین نمی‌توان پرداخت شهریه دانشگاه، به‌خصوص دانشگاه غیردولتی، را تکلیف قطعی پدر دانست.