اعتبار مبایعه نامه دستی خودرو با وجود پرداخت نشدن بیعانه
سلام .پدر من ماشینش رو تو دیوار آگهی کرده بود که بفروشه .یه آقایی تماس گرفت و اومد ماشین رو دید و یه چیزی دستی نوشتن که این ماشین رو فروخته به این آقا و مبلغ پنج میلیون بیعانه داده .اون آقا هم گفته که من پنج میلیون رو کارت به کارت میکنم .جفتشون هم امضا کردن .برگه دست پدرم هست ولی اون آقا ازش عکس گرفته و رفته .نه پول رو زده نه جواب تلفن میده .با اون یه عکس میتونه ادعای مالکیت بکنه که ماشین رو خریده؟
پاسخ حقوقی ایران لگال:
شب بخیر؛
بله، عکس آن نوشته میتواند خطرناک باشد؛ عنوانی که تحت آن نوشته شده که در اینجا دست نویس است تعیینکننده نیست؛ محتوای آن اهمیت دارد. خطر موضوع اینجاست که اگر متن شامل عبارت «فروختم و خریدم»، مشخصات خودرو و قیمت کل باشد، خریدار میتواند با همان عکس دادخواست اثبات معامله و الزام به تعویض پلاک مطرح کند، حتی اگر بیعانه را نپرداخته باشد.
اگر نوشتهاند «خودرو به مبلغ مشخص فروخته شد» و طرفین امضا کردهاند، برگه میتواند مبایعهنامه محسوب شود. طبق قانون، پس از توافق درباره خودرو و قیمت و اعلام ایجاب و قبول، عقد بیع واقع میشود و پرداختنشدن پول لزوماً مانع وقوع معامله نیست؛ بلکه خریدار را بدهکار ثمن میکند.
اما اگر نوشته صرفاً این بوده که «پس از واریز پنج میلیون تومان، معامله قطعی خواهد شد» یا اعتبار توافق صریحاً به پرداخت بیعانه وابسته شده باشد، میتوان گفت چون شرط اولیه انجام نشده، بیع نهایی جاری و محقق نشده است. همچنین اگر قیمت کل خودرو در نوشته تعیین نشده و فقط مبلغ بیعانه ذکر شده باشد، اعتبار آن بهعنوان مبایعهنامه با ایراد جدی مواجه میشود.
موضوع مهمتر این است که آیا در برگه نوشتهاند «پنج میلیون تومان دریافت شد» یا نوشتهاند «پنج میلیون تومان بعداً کارتبهکارت میشود». اگر پدرتان عبارت دریافت بیعانه را امضا کرده باشد، خریدار ممکن است مدعی پرداخت نقدی شود و صرف نبودن واریز بانکی برای رد ادعای او کافی نباشد. ولی اگر صریحاً نوشته شده مبلغ بعداً واریز میشود، گردش حساب و پیامها میتواند عدم پرداخت را اثبات کند.
عکس برگه بهتنهایی برای تعویض پلاک کافی نیست و خریدار بدون حضور یا وکالت پدرتان نمیتواند مستقیماً خودرو را به نام خود منتقل کند؛ اما میتواند با عکس، طرح دعوا کند و از دادگاه بخواهد اصل نوشتهای را که نزد پدرتان است مطالبه کند. مطابق ماده ۲۰۹ آیین دادرسی مدنی، اگر سند مورد استناد نزد طرف مقابل باشد، دادگاه میتواند ارائه آن را بخواهد.
پدرتان فعلاً خودرو را به شخص دیگری نفروشد و هیچ پیام یا اظهارنامهای با مضمون «پول را بده تا ماشین را تحویل بدهم» ارسال نکند؛ زیرا مطالبه ثمن ممکن است بهعنوان پذیرش پابرجابودن معامله تفسیر شود و حتی بعضی حقوق فسخ را از بین ببرد. ابتدا متن نوشته باید دقیق بررسی شود.
اگر نوشته واقعاً مبایعهنامه باشد، خودرو تحویل نشده، تمام ثمن پرداخت نشده و برای پرداخت و تحویل نیز موعدی تعیین نشده باشد، پس از سه روز ممکن است پدرتان بتواند با استناد به خیار تأخیر ثمن، فسخ معامله را رسماً اعلام و سپس دادخواست تأیید فسخ مطرح کند. اگر پرداخت بیعانه شرط وقوع معامله بوده، مسیر صحیح میتواند اعلام عدم تحقق معامله باشد، نه فسخ. بنابراین انتخاب عنوان اقدام قضایی کاملاً به عبارتهای همان برگه بستگی دارد.