اعتبار هبه ملک پس از صلح قبلی به فرزندان
سلام، بنده چند سال قبل تنها دارایی خود، یک منزل مسکونی دوطبقه فاقد سند، را به دو پسر صغیر خود صلح کردم، ولی دو سال قبل به دنبال فشارهای همسرم، سه دانگ همان خانه ی صلح شده را به اجبار به همسرم هبه کردم؛ حال سوال این است که آیا هبه ی ملکی که از من نبوده وجاهت قانونی دارد؟ و آیا می توان از هبه بدون دردسر رجوع کرد؟
پاسخ حقوقی ایران لگال:
وقت بخیر
اگر صلحی که چند سال قبل به نفع دو فرزندتان انجام دادهاید صحیح و قطعی بوده و مالکیت همان زمان به آنها منتقل شده باشد، از آن تاریخ دیگر مالک آن قسمت از خانه نبودهاید. ماده ۷۹۷ قانون مدنی نیز صراحت دارد که واهب باید مالک مالی باشد که هبه میکند. بنابراین هبه سهدانگ مالِ متعلق به فرزندانتان به همسرتان، اگر از طرف خودتان و به عنوان مالک انجام شده باشد، اصولاً نسبت به مال غیر نافذ نیست مگر اینکه مالک قانونی آن را تنفیذ کند. مقررات معامله فضولی نیز معامله مال دیگری بدون ولایت، وصایت یا وکالت را غیرنافذ میداند.
پس در این فرض، موضوع اصلی شما اساساً «رجوع از هبه» نیست؛ بلکه میتوانید به عدم نفوذ هبه به علت نداشتن مالکیت در زمان هبه استناد کنید. البته باید صلحنامه قبلی بررسی شود تا معلوم شود واقعاً مالکیت را به فرزندان منتقل کردهاید یا صرفاً وعدهای برای انتقال در آینده بوده است. صلح اصولاً عقد لازم است و جز در موارد قانونی یا توافق طرفین بهسادگی قابل برهمزدن نیست.
اگر به هر دلیلی مشخص شود صلح قبلی مؤثر نبوده و هنگام هبه هنوز خودتان مالک بودهاید، باز هم هبه به همسر اصولاً در صورت باقی بودن عین قابل رجوع است؛ زیرا همسر جزء موارد ممنوعیت رجوع در ماده ۸۰۳ نیست. اما اگر هبه معوض بوده و عوض آن پرداخت شده، ملک از مالکیت همسرتان خارج شده یا متعلق حق شخص دیگری مانند رهن قرار گرفته، یا در عین مال تغییر قانونی مؤثری ایجاد شده باشد، امکان رجوع ممکن است از بین برود.
همچنین هبه برای تحقق نیاز به قبول و قبض دارد. اگر صرفاً نوشتهای تنظیم شده ولی ملک عملاً در اختیار همسرتان قرار نگرفته باشد، این موضوع نیز باید بررسی شود.
در مورد اینکه گفتهاید «به اجبار» هبه کردهاید نیز اگر منظور اکراه حقوقی قابل اثبات مانند تهدید جدی بوده باشد، قانون معامله اکراهی را غیرنافذ میداند؛ اما صرف فشار خانوادگی، اصرار یا مشاجره لزوماً برای اثبات اکراه کافی نیست.
بنابراین قبل از اقدام، متن صلحنامه فرزندانتان و هبهنامه همسرتان باید کنار هم دیده شود. اگر صلح اول انتقال قطعی مالکیت بوده، مسیر مناسب شما بیشتر اعتراض به اعتبار هبه بعدی است تا رجوع ساده از هبه.