مطالبه اجرت المثل بابت سکونت در خانه ارثی
پدرم فوت کرده و خونه پدری من از ۶ دانگ یک دانگ پدرم در زمان حیات در مهریه زن برادرم کرد و خونه پدریم دو طبقه هست طبقه پایین مادرم زندگی میکنه طبقه بالا رو برادرم ساخت با خرج خودش و داخلش نشست ولی زمین مال پدرم بوده که ساخته حالا آیا از زمان فوت ما میتونیم ادعای رهن واجاره از برادرم که نشسته تو اون خونه و میگه یه دونگ به نامم زنم هست و سهم ارث پدری دارم رو ازش رهن واجاره بگیریم
پاسخ حقوقی ایران لگال:
سلام وقت بخیر؛
اگر آن یک‌دانگ واقعاً در زمان حیات پدرتان به‌طور معتبر به همسر برادرتان منتقل شده باشد، آن یک‌دانگ دیگر جزء ارث پدر نیست. نسبت به باقی ملک نیز پس از فوت پدر، وراث به نسبت سهم‌الارث خود مالک مشاع می‌شوند. بنابراین برادرتان صرفاً به این دلیل که خودش هم وارث است، حق استفاده انحصاری و رایگان از کل طبقه بالا را بدون رضایت سایر مالکان ندارد؛ قانون نیز تصرف شریک در مال مشترک بدون اذن سایر شرکا را موجب مسئولیت دانسته است.
البته شما نمی‌توانید یک‌طرفه برای او «رهن و اجاره» تعیین کنید، اما اگر به ادامه استفاده رایگان او رضایت ندارید، می‌توانید رسماً اعلام عدم رضایت کرده و بابت سهم خودتان دادخواست مطالبه اجرت المثل ایام تصرف ثبت کنید که مبلغ آن معمولاً با نظر کارشناس و متناسب با سهم هر مالک تعیین می‌شود. ماده ۳۳۷ قانون مدنی نیز اصل استحقاق اجرت‌المثل بابت استفاده از مال دیگری را پذیرفته، مگر اینکه استفاده مجانی بوده باشد.
یک نکته مهم این است که چون می‌گویید طبقه بالا را برادرتان با هزینه خودش ساخته، باید مشخص شود این ساخت با چه اجازه یا توافقی با پدرتان انجام شده و آیا درباره مالکیت بنا توافقی وجود داشته است. صرف پرداخت هزینه ساخت، مالکیت زمین را به برادرتان نمی‌دهد، ولی ممکن است نسبت به خود بنا یا هزینه‌هایی که کرده ادعایی داشته باشد. بنابراین برای اینکه مشخص شود اجرت‌المثل دقیقاً نسبت به چه بخشی قابل مطالبه است، سند ملک، سند آن یک‌دانگ و مدارک مربوط به ساخت طبقه بالا باید بررسی شود.
اگر قصد مطالبه دارید، بهتر است ابتدا با اظهارنامه رسمی اعلام کنید که از ادامه استفاده رایگان از سهم خود رضایت ندارید؛ چون مطالبه اجرت المثل دقیقاً از روز فوت در همه پرونده‌ها خودکار و قطعی نیست و سابقه اجازه پدر برای سکونت برادرتان نیز می‌تواند در تعیین مدت قابل مطالبه مؤثر باشد.