تصرف عدوانی و سرقت ایجاد خسارت

در ادامه همان موضوع، درباره خانه‌ای که برادرتان با پول پدر خریده ولی به نام خودش یا با وکالت بلاعزل به نفع خودش تنظیم کرده، اگر بتوانید ثابت کنید پول از طرف پدر داده شده و قرار بوده ملک برای پدر خریداری شود، موضوع هم جنبه حقوقی دارد و هم ممکن است جنبه کیفری پیدا کند.

از نظر کیفری، اگر پول یا اختیار خرید خانه به برادرتان داده شده بوده تا آن را برای پدر مصرف کند، اما او برخلاف توافق، ملک را برای خودش گرفته، می‌توانید شکایت خیانت در امانت مطرح کنید. در خیانت در امانت، مهم است ثابت شود مال یا پول برای مصرف مشخصی به شخص داده شده و او برخلاف آن، مال را به ضرر مالک تصاحب یا مصرف کرده است. شهادت عمو‌زاده پدرتان، رسیدهای پرداخت، پیام‌ها، مدارک معامله و هر سندی که نشان دهد پول متعلق به پدر بوده، بسیار مهم است.

از نظر حقوقی هم باید دادخواست بدهید؛ مثلاً با خواسته‌هایی مثل «اثبات مالکیت پدر نسبت به ملک»، «اثبات پرداخت ثمن از مال پدر»، «الزام به انتقال سند یا تنظیم سند رسمی به نام پدر» یا حسب وضعیت سند، «ابطال اقدامات و معاملات انجام‌شده برخلاف مصلحت پدر». چون وکیل یا امین باید در اقدامات خود مصلحت موکل را رعایت کند و از حدود اختیار خارج نشود.

در مورد گوسفندان، اگر هنوز عین گوسفندان موجود است، اول باید استرداد همان گوسفندان را بخواهید. اگر تعدادی را فروخته یا تلف کرده، می‌توانید قیمت آن‌ها را مطالبه کنید. اگر از نگهداری و فروش آن‌ها سود برده یا مانع استفاده پدر از منبع درآمدش شده، در کنار قیمت گوسفندان، مطالبه خسارت و منافع از دست‌رفته هم قابل طرح است؛ ولی این بخش نیاز به اثبات دارد، مثلاً تعداد گوسفندها، ارزش روز، میزان فروش، شاهد، عکس، پلاک دام، گواهی دامپزشکی یا شهادت اهالی. طبق قانون، کسی که مال دیگری را تصرف یا تلف کند، باید عین مال را برگرداند و اگر عین موجود نباشد، مثل یا قیمت آن را بدهد.

پس مسیر درست این است که برای خانه و گوسفندان، هم شکایت کیفری خیانت در امانت را بررسی کنید و هم دادخواست حقوقی برای بازگرداندن اموال، انتقال ملک، مطالبه قیمت گوسفندان فروخته‌شده و خسارت بدهید. چون شما قیم پدر هستید، در همه دادخواست‌ها و شکایت‌ها باید بنویسید «به قیمومت از پدرم» اقدام می‌کنید و حکم قیمومت را ضمیمه کنید. وظیفه قیم، حفظ و اداره اموال محجور است و برای همین می‌توانید برای جلوگیری از از بین رفتن اموال پدر اقدام قانونی کنید.

برای این پرونده بهتر است همه موضوعات را پراکنده مطرح نکنید. ابتدا فهرست کامل اموال، خانه، گوسفندان، ماشین، تراکتور و زمین‌ها را با مدرک و شاهد جدا کنید و بعد برای هر بخش، خواسته دقیق بنویسید. در مورد خانه، به‌خصوص شهادت شخصی که هنگام خرید حاضر بوده می‌تواند نقش مهمی داشته باشد.

تا زمانی که پدر شما زنده است، چیزی به نام سهم‌الارث برادرتان وجود ندارد که دادگاه بخواهد خسارت‌ها را از آن کم کند. ارث فقط بعد از فوت مورث تحقق پیدا می‌کند؛ بنابراین در این مرحله دعوا باید به نام پدر و با قیمومت شما مطرح شود، نه به عنوان اختلاف بین ورثه.

کاری که الان باید انجام دهید این است که خسارت‌های واردشده، اجرت‌المثل زمین‌ها، قیمت اموال فروخته‌شده یا تلف‌ شده و استرداد اموال پدر را از برادرتان مطالبه کنید. اگر دادگاه حکم بدهد، برادرتان بدهکار پدر می‌شود. بعداً اگر خدای‌ نکرده پدر فوت کند، این بدهی می‌تواند هنگام تقسیم ترکه از سهم همان برادر محاسبه و کسر شود؛ اما الان دادگاه معمولاً حکم «کسر از ارث آینده» صادر نمی‌کند.

درباره جداکردن سهم‌الارث برادر هم همین نکته وجود دارد: چون پدر زنده است، هنوز ترکه و سهم‌الارثی ایجاد نشده که بتوان آن را جدا کرد. اگر منظورتان این است که برادرتان دیگر در اموال و زندگی پدر دخالت نکند، باید خواسته را این‌طور مطرح کنید: رفع تصرف یا خلع ید از اموال پدر، مطالبه اجرت‌ المثل، استرداد اموال، مطالبه خسارت و در صورت فوریت، دستور موقت برای جلوگیری از ادامه تصرف یا فروش اموال.

اگر عین مال موجود باشد، اصل بر استرداد همان مال است و اگر تلف یا فروخته شده باشد، باید مثل یا قیمت آن مطالبه شود. قانون مدنی نیز در مورد مال تصرف‌شده، اصل را بر رد عین و در صورت تلف، پرداخت مثل یا قیمت قرار داده است.

پس در دادخواست نگویید «از ارث برادرم کم شود»؛ بهتر است بنویسید: «به قیمومت از پدرم، مطالبه خسارات وارده، اجرت‌المثل ایام تصرف، استرداد اموال یا قیمت روز اموال تلف‌شده و جلوگیری از مداخله خوانده در اموال محجور». چون شما قیم هستید، وظیفه اصلی‌تان حفظ و اداره اموال پدر است و باید تمام مدارک مالکیت، شهادت شهود، عکس‌ها، فاکتورها و مستندات تصرف برادر را ضمیمه کنید.

خیر، خواهر شما معمولاً نمی‌تواند صرفاً با عنوان «نفقه نگرفتن» از برادرش شکایت کند؛ چون برادر از نظر قانونی مکلف به پرداخت نفقه خواهر نیست. نفقه اقارب مربوط به خویشاوندان در خط مستقیم است، مثل پدر و مادر نسبت به فرزند یا فرزند نسبت به پدر و مادر، نه خواهر و برادر. اگر پدر زنده است و اموال دارد، نفقه و هزینه‌های زندگی فرزندان یا افراد تحت تکفل باید از اموال خود پدر پرداخت شود.