مجازات سیلی زدن در قانون ایران برخلاف تصور عمومی، موضوعی ساده و بیاهمیت نیست. بسیاری از افراد گمان میکنند یک سیلی کوتاه، آن هم در لحظه عصبانیت، پیامد حقوقی جدی ندارد؛ در حالی که قانون مجازات اسلامی هرگونه تعرض به جسم و جان اشخاص را جرمانگاری کرده و برای آن ضمانت اجرای کیفری در نظر گرفته است.
در این مقاله بهصورت دقیق و مرحلهبهمرحله بررسی میکنیم که مجازات سیلی زدن در قانون چیست، چه زمانی دیه تعلق میگیرد، در چه مواردی حبس یا شلاق اعمال میشود، و حکم سیلی زدن به همسر، کودک، زن نامحرم و کارمند دولت چه تفاوتهایی دارد.
مجازات سیلی زدن در قانون چیست؟
در قانون مجازات اسلامی عنوان مستقلی با نام «جرم سیلی زدن» پیشبینی نشده است؛ اما این به معنای بیمجازات بودن آن نیست. هرگونه ضرب، تعرض و آسیب به جسم اشخاص، تحت عناوینی مانند ضرب و جرح یا جنایت بر عضو قابل تعقیب کیفری است. بنابراین سیلی زدن نیز، بسته به شرایط، میتواند موجب دیه، ارش، حبس یا حتی قصاص شود.
📌 سیلی زدن ذیل چه عناوینی بررسی میشود؟
سیلی زدن معمولاً در یکی از این چهار قالب حقوقی تحلیل میشود:
- ضرب و جرح عمدی
- جنایت بر عضو (در صورت آسیب جدی)
- تعزیرات (در صورت عدم ایجاد اثر ولی وجود عمد)
- باب دیات (در صورت ایجاد تغییر رنگ، تورم یا آسیب)
به بیان ساده، قانون به «نتیجه رفتار» نگاه میکند، نه صرفاً نام آن. اگر سیلی باعث آسیب شود، وارد مقررات دیه و قصاص میشویم؛ اگر اثری باقی نگذارد اما عمدی باشد، تعزیر اعمال میشود.
📌 اگر سیلی هیچ اثری نداشته باشد، باز هم جرم است؟
بله. مطابق ماده ۵۶۷ قانون مجازات اسلامی اگر رفتار مرتکب نه موجب آسیب شود و نه اثری در بدن باقی بگذارد، ضمان مالی (دیه) منتفی است؛ اما در صورت عمدی بودن و عدم گذشت شاکی، مرتکب به حبس یا شلاق تعزیری درجه ۷ محکوم میشود.
یعنی حتی یک سیلی که هیچ کبودی یا قرمزی ایجاد نکرده، در صورت شکایت و عدم گذشت، میتواند منجر به حبس از ۹۱ روز تا ۶ ماه یا شلاق از ۱۱ تا ۳۰ ضربه شود.
📌 اگر سیلی باعث تغییر رنگ یا تورم شود چه میشود؟
در این حالت موضوع وارد «باب دیات» میشود و مطابق ماده ۷۱۵، اگر تورم ایجاد شود، ارش نیز به دیه اضافه میشود. بنابراین پاسخ به این سؤال که «مجازات سیلی زدن در قانون چیست؟» کاملاً وابسته به نتیجه آن است. ممکن است صرفاً دیه باشد، یا دیه بههمراه تعزیر، و در موارد شدید حتی قصاص عضو.
مجازات و دیه سیلی زدن بر اساس نوع آسیب
در تعیین مجازات سیلی زدن در قانون، مهمترین عامل «نتیجه ضربه» است. قانون مجازات اسلامی میان سیلیای که هیچ اثری باقی نمیگذارد، سیلیای که موجب تغییر رنگ یا تورم میشود، و سیلیای که منجر به آسیب جدی عضو میگردد، تفاوت قائل شده است. هرچه شدت آسیب بیشتر باشد، مسئولیت کیفری و مالی مرتکب نیز سنگینتر خواهد بود.
⚖️ دیه قرمز شدن، کبودی و سیاه شدن صورت در اثر سیلی
مطابق ماده ۷۱۴ قانون مجازات اسلامی، اگر سیلی موجب تغییر رنگ پوست صورت شود، دیه مشخصی برای آن تعیین شده است:
- سرخ شدن پوست صورت → یک و نیم هزارم دیه کامل
- کبود شدن پوست صورت → سه هزارم دیه کامل
- سیاه شدن پوست صورت → شش هزارم دیه کامل
نکته مهم این است که این درصدها از «دیه کامل سال وقوع جرم» محاسبه میشود؛ بنابراین مبلغ دقیق هر سال متفاوت است. در عمل، دادگاه با استناد به گواهی پزشکی قانونی نوع تغییر رنگ و مدت ماندگاری آن را بررسی کرده و بر همان اساس حکم به پرداخت دیه میدهد.
⚖️ ارش تورم صورت و جمع آن با دیه تغییر رنگ
طبق ماده ۷۱۵ قانون مجازات اسلامی اگر صدمه موجب تورم بدن، سر یا صورت شود، برای آن ارش تعیین میشود. ارش یعنی مبلغی که قانون رقم دقیق آن را مشخص نکرده و تعیین آن به نظر کارشناس پزشکی قانونی و قاضی واگذار شده است. اگر تورم همراه با تغییر رنگ باشد:
- دیه تغییر رنگ
- ارش تورم
هر دو با هم قابل مطالبه هستند. بنابراین ممکن است یک سیلی ساده که باعث کبودی و ورم شده، هم دیه داشته باشد و هم ارش جداگانه.
⚖️ زمانی که سیلی موجب آسیب جدیتری شود
اگر سیلی فراتر از تغییر رنگ یا تورم باشد و منجر به آسیب جدی گردد، موضوع وارد مقررات «جنایت بر عضو» میشود. برای مثال:
- شکستن دندان
- آسیب به بینایی یا شنوایی
- پارگی لب
- شکستگی بینی
- از کار افتادن موقت یا دائم یکی از حواس
در این موارد، میزان دیه بر اساس «عضو آسیبدیده» محاسبه میشود و هر عضو مقررات خاص خود را دارد. در صورتی که آسیب عمدی باشد و شرایط قانونی فراهم باشد، طبق ماده ۳۸۶ حتی امکان قصاص عضو نیز وجود دارد؛ در غیر این صورت، دیه یا ارش اعمال خواهد شد.
مجازات سیلی زدن به همسر در قانون ایران؛ از دیه و تعزیر تا امکان قصاص عضو
اگر سیلی زدن به همسر عمدی باشد اما هیچ اثر ظاهری مانند قرمزی یا کبودی بر جای نگذارد، دیهای تعلق نمیگیرد؛ با این حال طبق ماده ۵۶۷ قانون مجازات اسلامی، در صورت شکایت و عدم گذشت، مرتکب به حبس یا شلاق تعزیری درجه ۷ محکوم میشود.
اما اگر سیلی موجب تغییر رنگ پوست، تورم یا آسیب جدیتر شود، مرتکب باید دیه تغییر رنگ (بر اساس درصدی از دیه کامل) و در صورت وجود تورم، ارش بپردازد. در موارد شدیدتر مانند شکستگی بینی یا آسیب به دندان و بینایی، دیه عضو محاسبه میشود و در صورت عمدی بودن و وجود شرایط قانونی، حتی قصاص عضو نیز ممکن است مطرح شود.
📌 نقش گذشت یا عدم گذشت همسر در مجازات
جرم ضرب و جرح از جرایم قابل گذشت محسوب میشود. بنابراین:
- اگر همسر گذشت کند → تعقیب یا اجرای مجازات متوقف میشود.
- اگر گذشت نکند → رسیدگی ادامه پیدا میکند و دادگاه حکم صادر میکند.
در عمل، این نوع شکایتها اغلب در کنار اختلافات خانوادگی، دعوای طلاق یا مطالبه حقوق مالی مطرح میشود و میتواند در اثبات سوءرفتار و عسر و حرج نیز مؤثر باشد.
مجازات سیلی زدن به زن نامحرم در قانون چیست؟
از نظر قانون مجازات اسلامی، سیلی زدن به زن نامحرم در اصل تفاوتی با سیلی زدن به هر شخص دیگری ندارد و تحت عنوان ضرب و جرح بررسی میشود. اما بسته به شرایط وقوع، محل ارتکاب و انگیزه مرتکب، ممکن است عناوین کیفری دیگری مانند توهین یا تعرض نسبت به زنان نیز مطرح شود که مجازات را تشدید میکند.
اگر سیلی زدن در معابر عمومی و همراه با رفتار تحقیرآمیز یا آزاردهنده باشد، ممکن است مشمول ماده ۶۱۹ قانون مجازات اسلامی (تعرض یا مزاحمت نسبت به زنان) شده و مجازات حبس از ۲ تا ۶ ماه و تا ۷۴ ضربه شلاق را در پی داشته باشد.
بنابراین مجازات سیلی زدن به زن نامحرم میتواند از پرداخت دیه ساده تا حبس و شلاق متغیر باشد و به شرایط پرونده بستگی دارد.
مجازات سیلی زدن به کارمند و مأمور دولت
سیلی زدن به کارمند دولت، اگر در حین انجام وظیفه یا به سبب آن باشد، میتواند فراتر از یک ضرب و جرح ساده تلقی شود. در این حالت، علاوه بر مقررات مربوط به دیه و تعزیر، عناوین کیفری مهمی مانند تمرد نسبت به مأمور دولت یا توهین مشدد نیز مطرح میشود که مجازات سنگینتری در پی دارد.
📌 مجازات سیلی زدن به کارمند دولت خارج از حین انجام وظیفه
اگر سیلی زدن به کارمند دولت ارتباطی با وظیفه اداری او نداشته باشد (مثلاً یک نزاع شخصی خارج از محل کار)، از نظر قانونی مانند ضرب و جرح نسبت به هر فرد عادی بررسی میشود. بنابراین صرف کارمند بودن بزهدیده، بدون ارتباط با وظیفه اداری، موجب تشدید مجازات نمیشود.
⚖️ مجازات سیلی زدن به مأمور دولت در حین انجام وظیفه (تمرد)
اگر فردی با علم به اینکه شخص مقابل مأمور دولت است و در حال انجام وظیفه میباشد، به او سیلی بزند، رفتار او میتواند مشمول ماده ۶۰۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) شود. طبق این ماده، هرگونه حمله یا مقاومت نسبت به مأمور دولت در حین انجام وظیفه، «تمرد» محسوب میشود. در صورتی که تمرد بدون سلاح باشد (که سیلی زدن معمولاً در این دسته قرار میگیرد) مرتکب به حبس از ۳ ماه تا ۱ سال محکوم میشود.
این مجازات، جدا از دیه یا مجازات ناشی از ضرب و جرح است؛ یعنی ممکن است فرد هم به پرداخت دیه محکوم شود و هم به حبس بابت تمرد.
⚖️ ارتباط سیلی زدن به کارمند دولت با جرم توهین مشدد (ماده ۶۰۹)
اگر سیلی زدن همراه با الفاظ رکیک، تحقیرآمیز یا اهانتآمیز باشد، ممکن است علاوه بر تمرد، مشمول ماده ۶۰۹ قانون مجازات اسلامی نیز شود. طبق این ماده، توهین به کارمند دولت در حین انجام وظیفه یا به سبب آن، مجازات دارد که شامل:
- حبس کوتاهمدت
- یا شلاق تا ۷۴ ضربه
- یا جزای نقدی
است. در این صورت، امکان تحقق «تعدد جرم» وجود دارد؛ یعنی فرد ممکن است هم به جرم ضرب و جرح، هم تمرد، و هم توهین مشدد محکوم شود.
مجازات سیلی زدن به کودک و نوجوان؛ حمایت ویژه قانون از اطفال
کودکان و نوجوانان (افراد زیر ۱۸ سال) در نظام حقوقی ایران از حمایت ویژه برخوردارند. بنابراین سیلی زدن به کودک، صرفنظر از شدت آن، علاوه بر مقررات عمومی ضرب و جرح، ممکن است مشمول قانون حمایت از اطفال و نوجوانان نیز شود و برای مرتکب مسئولیت کیفری جدیتری ایجاد کند.
⚖️ حکم سیلی زدن به کودک از نظر دیه و ارش
از منظر قانون مجازات اسلامی، قواعد عمومی همانند بزرگسالان اعمال میشود:
- اگر سیلی موجب قرمزی، کبودی یا سیاهی صورت شود → دیه طبق ماده ۷۱۴
- اگر موجب تورم گردد → ارش طبق ماده ۷۱۵
- اگر آسیب جدیتر مانند شکستگی، نقص عضو یا آسیب به حواس ایجاد شود → دیه عضو یا در موارد خاص قصاص عضو
بنابراین از نظر میزان دیه، تفاوتی میان کودک و بزرگسال وجود ندارد؛ معیار، نوع و شدت آسیب است.
⚖️ نقش قانون حمایت از اطفال و نوجوانان در تشدید مجازات
علاوه بر مقررات دیات، قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹، هرگونه آزار جسمی یا روانی نسبت به کودک را جرمانگاری کرده است. اگر سیلی زدن منجر به:
- نقص عضو
- فقدان یکی از حواس
- بیماری جسمی یا روانی
- جراحت قابل توجه
شود، مرتکب علاوه بر دیه، ممکن است به حبس تعزیری درجه ۶ یا بالاتر نیز محکوم شود. حتی در مواردی که آسیب شدید نباشد اما رفتار، مصداق آزار جسمی کودک تلقی شود، امکان محکومیت به مجازات تعزیری وجود دارد.
⚖️ تفاوت مسئولیت والدین و سایر اشخاص
بر اساس قانون، والدین حق تنبیه متعارف دارند؛ اما این اختیار محدود است. اگر تنبیه از حد متعارف خارج شود و موجب آسیب جسمی یا روانی گردد، میتواند عنوان مجرمانه پیدا کند.در مورد اشخاصی غیر از والدین (مانند معلم، سرپرست یا هر فرد دیگر در قالب تنبیه دانش آموز با سیلی زدن)، هرگونه ضرب و جرح نسبت به کودک بدون توجیه قانونی، مستقیماً مشمول مسئولیت کیفری خواهد بود.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون مجازات سیلی زدن مطرح شده است:
❓ اگر در دعوای خیابانی به کسی سیلی بزنم ولی هیچ کبودی ایجاد نشود، آیا باز هم مجازات میشوم؟
✅ بله. حتی اگر سیلی هیچ اثر ظاهری مانند قرمزی یا کبودی باقی نگذارد، در صورتی که رفتار عمدی باشد و طرف مقابل شکایت کند و گذشت نکند، مطابق ماده ۵۶۷ قانون مجازات اسلامی ممکن است به حبس تعزیری درجه ۷ (۹۱ روز تا ۶ ماه) یا شلاق تعزیری درجه ۷ (۱۱ تا ۳۰ ضربه) محکوم شوید. بنابراین نداشتن اثر ظاهری، به معنای بیمجازات بودن نیست.
❓ اگر مردی به دلیل درگیری لفظی در خیابان به یک زن نامحرم سیلی بزند، چه حکمی دارد؟
✅ در این حالت، اگر سیلی موجب قرمزی یا کبودی شود، مرتکب باید دیه تغییر رنگ پوست صورت را بپردازد و در صورت وجود تورم، ارش نیز به آن اضافه میشود. علاوه بر آن، اگر این رفتار در معابر عمومی و همراه با تحقیر یا مزاحمت باشد، ممکن است مشمول جرم تعرض یا مزاحمت نسبت به زنان (ماده ۶۱۹) نیز شده و به حبس از ۲ تا ۶ ماه و تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم شود. بنابراین ممکن است هم دیه و هم مجازات تعزیری اعمال گردد.
❓ اگر کسی در حین انجام وظیفه به مأمور پلیس سیلی بزند، فقط باید دیه بدهد؟
✅ خیر. اگر سیلی به مأمور دولت در حین انجام وظیفه و با علم به سمت او باشد، علاوه بر مقررات مربوط به دیه، رفتار مرتکب میتواند مصداق تمرد نسبت به مأمور دولت (ماده ۶۰۷) باشد که مجازات آن حبس از ۳ ماه تا ۱ سال است. همچنین اگر همراه با الفاظ توهینآمیز باشد، جرم توهین مشدد (ماده ۶۰۹) نیز مطرح میشود. در این صورت، امکان محکومیت همزمان به دیه و حبس وجود دارد.