در نظام حقوقی ایران، مرد از اختیار قانونی برای طلاق برخوردار است؛ اما این اختیار، بیقید و شرط نیست. برای اجرای طلاق، حتی اگر از طرف مرد باشد، لازم است مراحل قانونی طی شده و حقوق مالی زن تسویه گردد. در این مقاله با جزئیات کامل این فرآیند آشنا میشوید.
مراحل قانونی طلاق از طرف مرد
اگرچه طلاق در قانون مدنی به اختیار مرد واگذار شده، اما برای اجرای آن نمیتوان مستقیماً به دفترخانه مراجعه کرد. هر مردی که قصد طلاق دارد، باید مراحل مشخص قانونی را طی کند که در ادامه به صورت مرحلهای بررسی میشود.
🔍 ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
اولین گام، مراجعه به دفاتر خدمات قضایی برای ثبت دادخواست صدور گواهی عدم امکان سازش است. مرد باید با همراه داشتن مدارکی نظیر شناسنامه، کارت ملی، و عقدنامه، دادخواست خود را به طرفیت همسرش تنظیم کرده و در سامانه قضایی ثبت کند.
پس از ثبت، پرونده به دادگاه خانواده حوزه سکونت زوجه ارجاع میشود، نه محل سکونت مرد. دادگاه تاریخ جلسه رسیدگی را تعیین کرده و آن را به طرفین ابلاغ میکند.
🔍 داوری و مشاوره اجباری در دادگاه خانواده
بر اساس ماده ۲۷ قانون حمایت خانواده، دادگاه مکلف است موضوع را ابتدا به داوری طلاق ارجاع دهد تا شاید منجر به سازش شود. هر یک از زوجین باید یک داور (ترجیحاً مرد متأهل بالای ۳۰ سال از میان اقوام) معرفی کند.
گرچه در عمل، داوری بیشتر تشریفاتی است و تأثیر چندانی در رأی دادگاه ندارد، اما انجام آن الزامی است و بدون آن، رأی صادر نخواهد شد.
🔍 صدور گواهی عدم امکان سازش و ثبت طلاق
در صورت عدم توافق و مصالحه، دادگاه پس از رسیدگی به وضعیت حقوق مالی زن (مهریه، نفقه، اجرتالمثل، حضانت فرزندان و…) اقدام به صدور گواهی عدم امکان سازش میکند.این گواهی تنها ۳ ماه اعتبار دارد و در صورتی که مرد در این مدت برای اجرای صیغه طلاق به دفترخانه مراجعه نکند، گواهی باطل شده و کل فرآیند باید از ابتدا طی شود.
نکته مهم اینکه اجرای صیغه طلاق تنها در صورتی ممکن است که کلیه حقوق مالی زن تعیین تکلیف و پرداخت شده باشد، مگر در موارد خاص مانند طلاق خلع، یا رضایت زوجه.
مدارک لازم برای طلاق از طرف مرد
برای اینکه مرد بتواند دادخواست طلاق را به ثبت برساند، ارائه برخی مدارک الزامی است. بدون این مدارک، نه تنها ثبت دادخواست ممکن نیست، بلکه امکان پیگیری مراحل قانونی بعدی نیز وجود نخواهد داشت.
📁مدارک مورد نیاز برای ثبت طلاق از طرف مرد
-
اصل شناسنامه و کارت ملی زوج
جهت احراز هویت و ثبت اطلاعات در سامانه ثنا. -
اصل سند ازدواج (عقدنامه)
مدرک رسمی برای اثبات وجود رابطه زوجیت.
در صورت مفقودی، زوج میتواند با مراجعه به دفترخانهای که عقد در آن ثبت شده، رونوشت رسمی تهیه کند. -
مدارک تکمیلی در صورت نیاز:
- اگر زن باکره باشد: گواهی پزشک قانونی جهت تعیین نوع طلاق (بائن غیر مدخوله)
- اگر مهریه پرداخت نشده باشد: مدارک یا اسناد مرتبط با پرداخت یا اعسار
- اگر فرزند مشترک وجود داشته باشد: مدارک شناسایی فرزندان برای تعیین حضانت و نفقه
📌 ثبت دادخواست بدون عقدنامه ممکن نیست
دادگاه بدون وجود عقدنامه یا رونوشت رسمی آن، اساساً رابطه زوجیت را به رسمیت نمیشناسد. حتی گم شدن سند ازدواج نیز مانعی نیست، چرا که امکان دریافت نسخه المثنی از دفتر ازدواج وجود دارد.
طلاق از طرف مرد در دوران عقد
طلاق در دوران عقد، یعنی زمانی که زوجین هنوز زندگی مشترک را آغاز نکردهاند، اما عقد رسمی انجام شده است. از منظر حقوقی، تفاوت چندانی میان طلاق در دوران عقد و طلاق پس از شروع زندگی زناشویی وجود ندارد، جز در برخی موارد مالی که در ادامه توضیح داده میشود.
🔍 نصف مهریه در صورت عدم نزدیکی
مطابق قانون، اگر نزدیکی میان زوجین انجام نشده باشد، زن مستحق نصف مهریه است. بنابراین، اگر مرد بخواهد همسرش را در دوران عقد طلاق دهد و رابطه زناشویی برقرار نشده باشد، فقط باید نیمی از مبلغ تعیینشده در عقدنامه را پرداخت کند.
❗ توجه: اگر در خصوص نزدیکی اختلاف وجود داشته باشد (مثلاً زن ادعا کند که نزدیکی انجام شده، ولی مرد منکر آن شود)، در فقه و رویه قضایی، قول زن با قسم مقدم است، مگر اینکه مرد دلایل قوی و مستند ارائه کند.
🔍 طلاق بائن غیر مدخوله چیست؟
طلاقی که قبل از نزدیکی صورت گیرد، از نوع بائن غیر مدخوله است. یعنی:
- رجوع مرد در ایام عده ممکن نیست.
- زن بعد از اتمام طلاق، میتواند بدون محدودیت با فرد دیگری ازدواج کند.
- مدت عده برای زن باکره وجود ندارد.
- شناسنامه زوجین قابل تعویض است تا اثری از ازدواج قبلی در آن باقی نماند.
📌 نکته: شرط تنصیف اموال در طلاق دوران عقد معمولاً موضوعیت ندارد، چون اموالی در طول زندگی مشترک ایجاد نشدهاند. مگر اینکه زوج پس از عقد و پیش از شروع زندگی مشترک مالی به دست آورده باشد.
طلاق غیابی از طرف مرد
یکی از سناریوهای خاص در طلاق، زمانیست که زن در دسترس نیست یا از شرکت در جلسات دادگاه خودداری میکند. در این شرایط، مرد همچنان میتواند روند طلاق را پیش ببرد، و دادگاه با رعایت شرایط قانونی، حکم طلاق غیابی صادر میکند.
📌 شرایط صدور حکم طلاق غیابی
- زن از زندگی مشترک غیبت کرده باشد یا محل اقامت مشخصی نداشته باشد.
- زن علیرغم ابلاغهای رسمی و قانونی، در جلسات دادگاه حاضر نشود.
- مرد دادخواست طلاق را در قالب دادخواست معمولی و از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کرده باشد.
در این شرایط، قاضی میتواند پس از بررسی مدارک و سوابق، حتی بدون حضور زن، گواهی عدم امکان سازش را صادر کند.
⚖️ آیا زن میتواند به طلاق غیابی اعتراض کند؟
بله. طلاق غیابی از طرف مرد، مانند سایر احکام غیابی، قابل واخواهی و اعتراض است. اگر زن پس از اطلاع از رأی دادگاه، بتواند ظرف مهلت قانونی واخواهی کند، میتواند روند طلاق را مجدداً وارد فرآیند دادرسی کند.
❗ توجه: با این حال، اعتراض زن تأثیری در اصل حق طلاق مرد ندارد و بیشتر میتواند روند اجرای طلاق را به تعویق بیندازد یا منجر به رسیدگی مجدد در خصوص مسائل مالی مثل مهریه، اجرتالمثل، نفقه و حضانت شود.
🔍 حقوق مالی زن در طلاق غیابی
دادگاه حتی در طلاق غیابی هم مکلف است تکلیف مهریه، نفقه و سایر حقوق مالی زوجه را مشخص کند. اگر زن حضور نداشته باشد، دادگاه با استناد به عقدنامه و سایر مستندات، میزان بدهی مالی مرد را در رأی خود قید میکند.
حقوق مالی زن در طلاق از طرف مرد
یکی از الزامات قانونی برای ثبت طلاق از طرف مرد، تعیین تکلیف کامل حقوق مالی زن در طلاق است. این حقوق شامل مواردی چون مهریه، نفقه، اجرتالمثل، نحله و در برخی موارد شرط تنصیف دارایی میباشد. دادگاه خانواده نمیتواند بدون رسیدگی به این موارد، حکم طلاق صادر کند.
🔍 مهریه در طلاق از طرف مرد
مهریه مهمترین مطالبه مالی زن در زمان طلاق است. مرد موظف است تکلیف پرداخت مهریه را مشخص کند:
- اگر مهریه عندالمطالبه باشد، باید فوراً پرداخت شود یا مرد دادخواست اعسار و تقسیط بدهد.
- اگر مهریه عندالاستطاعه باشد، بار اثبات تمکن مالی مرد بر عهده زن است.
- در صورت عدم نزدیکی، زن مستحق نصف مهریه خواهد بود.
❗ حتی اگر زن ناشزه (بدون تمکین) باشد یا رابطه نامشروع او اثبات شود، مهریه از بین نمیرود و مرد موظف به پرداخت آن است.
🔍 نفقه و نفقه ایام عده
- مرد موظف است نفقه ایام عده (حدود ۳ ماه پس از طلاق) را پرداخت کند.
- در صورتی که زوجه باکره باشد، نفقه ایام عده به او تعلق نمیگیرد.
- نفقه معوقه در صورت اثبات عدم پرداخت قابل مطالبه است و دادگاه در خصوص آن تصمیمگیری میکند.
🔍 اجرتالمثل ایام زوجیت
اجرتالمثل، مبلغی است که زن بابت کارهایی که در خانه شوهر بدون قصد تبرع (رایگان) انجام داده است دریافت میکند.
- دادگاه با ارجاع به کارشناس رسمی، مبلغ اجرتالمثل را بر اساس سالهای زندگی، شرایط مالی زوج و عرف تعیین میکند.
- در صورت ناتوانی مرد از پرداخت یکجا، تقسیط اجرتالمثل امکانپذیر است.
🔍 نحله چیست و چه زمانی پرداخت میشود؟
اگر زن مستحق اجرتالمثل نباشد یا ادعای او اثبات نشود، قاضی ممکن است مبلغی را به عنوان نحله تعیین کند. نحله معمولاً بر مبنای وضعیت مالی زوج و مدت زندگی مشترک مشخص میشود.
🔍 شرط نصف اموال (تنصیف دارایی)
اگر مرد هنگام عقد، شرط تنصیف اموال مندرج در عقدنامههای رسمی را امضاء کرده باشد و طلاق به درخواست مرد باشد و زن سوءرفتاری نداشته باشد، در این صورت، دادگاه میتواند مرد را ملزم کند تا تا نصف اموال به دستآمده پس از ازدواج یا معادل ریالی آن را به زن منتقل کند.
در صورتی که زن ناشزه یا مرتکب تخلف از وظایف زناشویی شده باشد، این شرط منتفی میشود.
هزینه و مدت زمان طلاق از طرف مرد
یکی از دغدغههای اصلی مردانی که قصد طلاق دارند، آگاهی از مدت زمان لازم برای اجرای طلاق و همچنین هزینههای قانونی و احتمالی آن است. در این بخش، بهصورت دقیق به این موارد پرداختهایم.
🔍 مدت زمان طلاق از طرف مرد
مدت زمان طلاق بسته به میزان همکاری زوجه و احتمال اعتراض او به رأی متفاوت است:
- اگر زن اعتراض نکند، فرآیند طلاق از ثبت دادخواست تا صدور گواهی عدم امکان سازش و اجرای آن در دفترخانه، طلاق از سمت مرد حدود ۳ تا ۴ ماه طول میکشد.
- در صورتی که زن به رأی اعتراض کند، پرونده به دادگاه تجدیدنظر استان و در صورت ادامه اعتراض به دیوان عالی کشور میرود. در این حالت، مدت زمان طلاق ممکن است تا ۹ ماه تا یک سال نیز افزایش یابد.
- اگر زوج و زوجه در حین رسیدگی به توافق برسند، پرونده به طلاق توافقی تبدیل شده و فرآیند سریعتر طی میشود.
🔍 هزینههای طلاق از طرف مرد
طلاق جزء دعاوی غیر مالی محسوب میشود، اما هزینههای جانبی متعددی دارد که باید در نظر گرفته شود:
-
هزینه دادرسی دادخواست طلاق
حدود ۵۰۰ هزار تومان (بر اساس تعرفه سال ۱۴۰۴) -
هزینه داوری و مشاوره خانواده
ممکن است ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان دیگر بسته به مرکز مشاوره یا داور باشد. -
هزینههای دفترخانه برای اجرای طلاق
معمولاً بین ۱ تا ۲ میلیون تومان، بسته به شهر و دفاتر رسمی. -
حقالوکاله وکیل (در صورت استفاده از وکیل)
این مبلغ بسیار متغیر است و بسته به تجربه و پیچیدگی پرونده ممکن است بین ۱۰ تا ۳۰ میلیون تومان یا بیشتر باشد.
📌 توجه: اگر مهریه و سایر حقوق مالی در دادگاه مورد رسیدگی قرار گیرند، ممکن است هزینههای قانونی افزایش یابند (مثلاً هزینه کارشناسی اجرتالمثل یا پرداخت هزینه اعسار و…).
معایب طلاق از طرف مرد
اگرچه در ظاهر، اختیار طلاق در قانون ایران با مرد است، اما این موضوع به معنای بیهزینه یا ساده بودن طلاق برای مرد نیست. در عمل، طلاق از طرف مرد میتواند آثار مالی و حقوقی جدی برای او به همراه داشته باشد که برخی از آنها در ادامه آمدهاند.
🔍 تنصیف دارایی در صورت امضای شرط
یکی از مهمترین آثار مالی طلاق برای مرد، الزام به پرداخت نیمی از داراییهایی است که پس از ازدواج به دست آورده، در صورتی که شرط تنصیف اموال در عقدنامه امضا شده باشد و طلاق نیز به درخواست زوج باشد و زن تخلفی نداشته باشد.
در چنین حالتی، حتی اگر مهریه و سایر حقوق مالی زن نیز پرداخت شده باشند، مرد موظف به واگذاری یا پرداخت معادل ریالی نیمی از اموال خود است.
🔍 الزام به پرداخت کامل حقوق مالی زن
در طلاق از طرف مرد، دادگاه بدون تعیین تکلیف موارد زیر اجازه ثبت طلاق را نمیدهد:
- پرداخت مهریه (بهصورت نقدی یا اقساطی)
- پرداخت نفقه ایام عده
- پرداخت اجرتالمثل یا نحله
- تأمین نفقه فرزندان
در مواردی که مرد توانایی پرداخت ندارد، باید دادخواست اعسار داده و دادگاه را قانع کند. این فرآیند نیز زمانبر و پرهزینه است.
🔍 آثار طلاق رجعی و امکان رجوع در ایام عده
نوع طلاقی که مرد درخواستکننده آن باشد، رجعی است؛ یعنی:
- در طول مدت عده طلاق رجعی، مرد حق رجوع به زن را دارد
- رجوع باعث ابطال طلاق میشود و مجدد نیازی به عقد نیست
- اگر مرد در این دوره فوت کند، زن از او ارث میبرد
این موارد ممکن است برای برخی مردان، آثار حقوقی و خانوادگی ناخواسته ایجاد کند.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون طلاق از طرف مرد مطرح شده است:
❓ من چند ماهه ازدواج کردم ولی هنوز با همسرم رابطهای نداشتیم. اگه بخوام طلاق بگیرم، باید کل مهریه رو پرداخت کنم؟
✅ اگر هنوز رابطه زناشویی برقرار نشده باشه و زوجه هم باکره باشه، شما طبق قانون فقط موظف به پرداخت نصف مهریه هستید. نوع طلاق در این حالت هم “بائن غیر مدخوله” هست که اجازه رجوع در ایام عده را به شما نمیدهد. البته اگه در مورد باکره بودن اختلافی پیش بیاد، معمولاً قول زن با قسم مقدم هست، مگر اینکه شما دلایل و مستندات محکمی داشته باشید.
❓ من چند ساله ازدواج کردم و الان میخوام جدا بشم، ولی شرط نصف اموال رو تو عقدنامه امضا کرده بودم. آیا باید نصف داراییهامو به همسرم بدم؟
✅ اگر شرط تنصیف دارایی در عقدنامه امضا شده باشه و طلاق به درخواست شما (مرد) باشه و دادگاه هم تشخیص بده که زن تقصیری نداشته، بله، باید تا نصف اموالی که بعد از ازدواج بهدست آوردید یا معادل ریالی اون رو به زوجه پرداخت کنید. البته دادگاه میزان دارایی رو بررسی میکنه و اگر چیزی برای انتقال نباشه، حکمی صادر نمیکنه.
❓ اگه زن تو خونه نباشه و اصلاً محل زندگیاش معلوم نباشه، باز هم میتونم طلاق بگیرم؟
✅ بله، در این شرایط میتونید دادخواست طلاق غیابی بدید. دادگاه پس از ابلاغ قانونی (حتی اگر زن پاسخ نده) میتونه حکم طلاق غیابی صادر کنه. البته حقوق مالی زن مثل مهریه، نفقه، اجرتالمثل همچنان پابرجاست و در حکم دادگاه تعیین تکلیف میشه. زن هم بعداً میتونه به رأی واخواهی کنه ولی اصل طلاق معمولاً باطل نمیشه.