با گسترش شهرنشینی و افزایش تعداد مجتمعهای مسکونی، تنظیم روابط میان ساکنان یک ساختمان به مسئلهای اساسی در حقوق شهری تبدیل شده است. پرسشهایی مانند «مشاعات ساختمان شامل چه چیزهایی است؟»، «هزینههای مشترک بر عهده کیست؟» یا «آیا میتوان پشتبام را فروخت؟» همگی نیازمند پاسخهای حقوقی روشن هستند. در همین راستا، «قانون تملک آپارتمانها» مصوب ۱۳۴۳ و «آییننامه اجرایی قانون تملک آپارتمانها» مصوب ۱۳۴۷ با اصلاحات و الحاقات بعدی، چارچوب قانونی لازم برای مالکیت، استفاده، نگهداری، و اداره قسمتهای اختصاصی و مشاع را فراهم کردهاند.
در این مقاله، بهصورت دقیق و کاربردی، به بررسی مهمترین مواد قانونی، ساختار آییننامه اجرایی، وظایف مالکان، مدیران، نحوه اداره ساختمان، تعریف قسمتهای مشترک و اختصاصی، نحوه تقسیم هزینهها، و پاسخ به چالشهای روزمره در آپارتماننشینی میپردازیم.
قانون تملک آپارتمانها چیست و چه هدفی دارد؟
قانون تملک آپارتمانها، یکی از قوانین زیربنایی در حوزه حقوق مدنی و شهری ایران است که بهمنظور تنظیم روابط حقوقی میان مالکان واحدهای مختلف یک ساختمان (اعم از مسکونی، تجاری یا اداری) تدوین شده است. این قانون نخستین بار در سال ۱۳۴۳ تصویب و در سالهای بعد با اصلاحاتی همراه شد تا بتواند پاسخگوی نیازهای روبهرشد آپارتماننشینی باشد.
🔹 تاریخچه تصویب قانون و جایگاه آن در نظام حقوقی
قانون تملک آپارتمانها در تاریخ ۱۶ اسفند ۱۳۴۳ به تصویب مجلس شورای ملی رسید و یک آییننامه اجرایی نیز بهدنبال آن در سال ۱۳۴۷ توسط هیئت وزیران به تصویب رسید. این قانون برای نخستینبار مالکیت توأمان بر قسمتهای اختصاصی (مانند واحد مسکونی یا مغازه) و مشترک (مانند حیاط، راهپله، پشتبام و …) را در یک مجموعه ساختمانی به رسمیت شناخت.
در اصلاحات بعدی بهویژه در سال ۱۳۷۶ و ۱۳۵۹، برخی از مواد این قانون و آییننامه اجرایی آن بهروزرسانی شد تا با چالشهای روزمره زندگی آپارتمانی و اختلافات ناشی از مشاعات، هزینهها و نحوه مدیریت بهتر انطباق یابد.
🔹 اهداف اصلی قانون تملک آپارتمانها
- تعیین حدود مالکیت اختصاصی و مشاع: تفکیک روشن بین آنچه مختص هر مالک است (مثلاً یک واحد یا انباری) و آنچه متعلق به کل ساختمان است (مانند راهرو، آسانسور و پشتبام).
- تضمین نظم در استفاده از مشاعات: جلوگیری از استفاده انحصاری و بدون اجازه از قسمتهایی که بهطور مشاع در مالکیت همه است.
- قانونمند کردن اداره ساختمان: الزام به انتخاب مدیر ساختمان، تشکیل مجمع عمومی مالکان و ثبت صورتجلسات.
- تقسیم عادلانه هزینهها: مشخص کردن سهم هر واحد از هزینههای مربوط به نظافت، تعمیرات، تأسیسات و نگهداری بخشهای مشترک.
- ایجاد سازوکار قانونی برای حل اختلافات: اعطای اختیارات به مجمع عمومی، مدیر ساختمان و در نهایت مراجع قضایی برای رسیدگی به شکایات.
اقسام مالکیت در آپارتمان؛ مالکیت اختصاصی و مشاع طبق قانون
یکی از مبانی اصلی قانون تملک آپارتمانها، تقسیم مالکیت ساختمان به دو بخش «اختصاصی» و «مشترک» (مشاع) است. درک صحیح این تفکیک، نقش مهمی در تعیین حقوق و تعهدات ساکنان ساختمان دارد و از بسیاری اختلافات جلوگیری میکند.
✅ قسمتهای اختصاصی در قانون تملک آپارتمانها
طبق ماده ۱ آییننامه اجرایی، قسمتهایی از ساختمان که بهصورت انحصاری توسط یک مالک یا قائممقام قانونی او مورد استفاده قرار میگیرد، بهعنوان قسمتهای اختصاصی شناخته میشود. این بخشها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- واحدهای مسکونی، اداری یا تجاری
- انباریهای اختصاصی
- پارکینگهایی که در سند یک واحد درج شدهاند
- حیاط خلوتهایی که در سند مالکیت ثبت شدهاند
بر اساس ماده ۲ آییننامه، برای هر قسمت اختصاصی باید سند مالکیت مجزا صادر شود و در آن، مشخصات کاملی از قبیل طبقه، شماره واحد، مساحت، قسمتهای وابسته، ارزش و سایر ویژگیها ذکر گردد.
📌 نکته: مالکیت اختصاصی به مالک این اجازه را میدهد که از بخش مربوطه، همانند هر مال دیگری، استفاده، اجاره یا فروش انجام دهد؛ البته مشروط به رعایت قوانین آپارتمان و حقوق سایر ساکنان.
✅ قانون تملک آپارتمانها در مورد مشاعات؛ تعریف و ویژگیهای مالکیت مشاع
مطابق ماده ۲ قانون تملک آپارتمانها و نیز ماده ۳ آییننامه اجرایی، آن دسته از بخشهای ساختمان که استفاده از آنها به صورت عمومی توسط تمام ساکنان صورت میگیرد و در سند هیچ واحدی قید نشده است، بهعنوان قسمتهای مشترک (مشاع) شناخته میشوند.
ویژگیهای مالکیت مشاع:
- مالکیت مشاع بهصورت مشترک و غیر قابل تفکیک در اختیار تمام مالکان است؛
- استفاده انحصاری از مشاعات بدون رضایت سایر شرکا ممنوع است؛
- این مالکیت با فروش یا واگذاری واحد، بهصورت قهری منتقل میشود (ماده ۳ قانون).
📌 مثال: اگر شما واحد طبقه اول را خریداری کنید، بخشی از راهپله، پشتبام، نمای ساختمان و محوطه نیز به نسبت مساحت واحدتان، متعلق به شماست، حتی اگر عملاً از آن استفاده نکنید.
✅ تفاوت مالکیت اختصاصی و مشاع در یک نگاه
| ویژگی | مالکیت اختصاصی | مالکیت مشاع (مشترک) |
|---|---|---|
| سند مجزا | دارد | ندارد (در سند اختصاصی درج میشود) |
| حق استفاده انحصاری | دارد | ندارد |
| قابلیت فروش مستقل | دارد | ندارد |
| مسئولیت نگهداری | برعهده مالک آن | بر عهده همه مالکان |
| مصداقها | واحد، انباری، پارکینگ ثبتشده | راهپله، پشتبام، حیاط، تأسیسات، نما |
مشاعات ساختمان در عمل؛ مصادیق، حدود استفاده و ممنوعیتها
طبق ماده ۴ آییننامه اجرایی قانون تملک آپارتمانها، مشاعات ساختمان عبارتاند از تمام قسمتهایی که برای استفاده مشترک یا حفظ کل بنا ضروریاند و استفاده از آنها به واحد خاصی اختصاص ندارد:
🔹 زمین زیربنا، چه متصل به ساختمان باشد و چه ساختمان روی پایههایی بر آن استوار باشد
🔹 اسکلت ساختمان: ستونها، تیرها، دیوارهای باربر و فونداسیون
🔹 بام و پشتبام
🔹 راهپلهها، پاگردها، راهروها، لابی و درهای ورودی ساختمان
🔹 تأسیسات عمومی مثل:
- چاه آب و فاضلاب
- پمپ و منبع ذخیره
- موتورخانه، شوفاژخانه و تهویه مرکزی
- تابلوهای برق، کنتورها، تلفن مرکزی
- لولهکشیهای اصلی برق، آب، گاز، فاضلاب و تهویه
- شوتینگ زباله و محل جمعآوری آن
🔹 نمای خارجی ساختمان
🔹 محوطه حیاط، باغچهها و پارکهایی که در سند هیچ واحدی ثبت نشدهاند
📌 نکته: حتی اگر بخشی از این موارد از داخل یک واحد عبور کند یا به آن چسبیده باشد، مادامی که در سند بهصورت اختصاصی نیامده باشد، همچنان مشاع محسوب میشود.
✅ استفاده از مشاعات؛ حد مجاز و حق قانونی
بر اساس قانون، همه ساکنان حق استفاده مساوی و قانونی از مشاعات دارند. اما این استفاده باید:
- در چهارچوب متعارف و عرفی باشد
- مزاحمتی برای دیگران ایجاد نکند
- منجر به تخریب یا تصرف دائمی مشاعات نشود
استفاده از پشتبام برای نگهداری تجهیزات شخصی، تصرف فضای پارکینگ بدون توافق، یا گذاشتن اشیای بزرگ در راهپلهها نمونههایی از تجاوز به حقوق مشاعی محسوب میشود.
❌ استفاده شخصی از مشاعات؛ چه چیزهایی ممنوع است؟
تبصره ماده ۳ آییننامه اجرایی صراحت دارد که:
«گذاشتن میز، صندلی، اشیاء دیگر و نگهداری حیوانات در قسمتهای مشترک ممنوع است.»
یعنی حتی قراردادن یک صندلی در پاگرد یا گذاشتن گلدانهای بزرگ در راهپلهها از نظر حقوقی قابل پیگیری است. استفاده شخصی بدون اجازه از مشاعات، تخلف محسوب میشود و میتوان با مراجعه به مدیر ساختمان یا حتی مراجع قضایی، موضوع را پیگیری کرد.
🔒 مشاعات قابل واگذاری نیستند؛ استثناها چیست؟
اصل کلی در قانون مشاعات آپارتمان این است که این محدوده قابل تفکیک، فروش یا اجاره نیستند، مگر در شرایط زیر:
- در صورتجلسه تفکیکی یا سند رسمی یک بخش از مشاع (مانند پارکینگ یا انباری) بهصورت مجزا به یک واحد اختصاص یافته باشد؛
- یا مالکان ساختمان به اتفاق آرا تصمیم بگیرند که بخشی از مشاعات را تغییر کاربری داده یا به کسی اختصاص دهند.
📌 مثال: پشتبامی که فقط از طریق واحد همکف به آن دسترسی وجود دارد، همچنان مشاع است مگر اینکه در سند رسمی بهصورت اختصاصی به آن واحد تعلق گرفته باشد.
آییننامه اجرایی قانون تملک آپارتمانها؛ ساختار، بخشها و مهمترین مواد
قانون تملک آپارتمانها اگرچه اصول کلی را بیان میکند، اما بسیاری از جزییات مهم مربوط به اجرای آن در آییننامه اجرایی مصوب ۱۳۴۷/۲/۸ آمده است. این آییننامه در چند مرحله اصلاح شده و اکنون با «الحاقات و اصلاحات بعدی» مورد استناد قرار میگیرد. مهمترین بخشهای این آییننامه به تعریف مشاعات، نحوه اداره ساختمان، وظایف مدیر و نحوه تقسیم هزینهها اختصاص دارد.
✅ بخش اول آییننامه: قسمتهای اختصاصی و مشترک
مطابق ماده ۱ آییننامه، قسمتهای اختصاصی آن بخشهایی هستند که عرفاً برای استفاده انحصاری یک واحد معین یا مالک آن تخصیص یافتهاند؛ مانند خود واحد، پارکینگ یا انباری که در سند بهنام فرد مشخص شده است.
در ماده ۲، به لزوم صدور سند مجزا برای هر قسمت اختصاصی تأکید شده و مشخصات کامل آن شامل شماره طبقه، متراژ، اجزاء وابسته و… باید درج گردد.
در مواد ۳ و ۴ آییننامه، قسمتهای مشترک به تفصیل تعریف و فهرست شدهاند که شامل مواردی مانند:
- زمین زیربنا
- اسکلت ساختمان
- بام، پشتبام، راهپله، راهرو، درهای ورودی
- تأسیسات حرارتی و برقی و آب و گاز
- چاه فاضلاب، پمپ آب، منبع، شوتینگ زباله
- تلفن مرکزی، لولهها و هواکشها
- تابلوهای برق، اتاق سرایدار، محل آسانسور و…
📌 یادآوری: این بخش بهطور مستقیم با «ماده ۲ قانون» مرتبط است و مصداقهای مشاعات را روشن میکند.
✅ بخش دوم: اداره امور ساختمان، مجمع عمومی و مدیران
در این بخش از آییننامه، نحوه تشکیل مجمع عمومی، وظایف آن و جایگاه مدیر یا مدیران ساختمان توضیح داده شده است:
- اگر تعداد مالکان بیش از سه نفر باشد، تشکیل مجمع عمومی الزامی است (ماده ۵).
- جلسه اول مجمع عمومی ساحتمان تنها در صورتی رسمی است که مالکان دارای بیش از ۵۰٪ مساحت اختصاصی حاضر باشند (ماده ۸).
- در صورت عدم حصول اکثریت، جلسات دوم و سوم طی فاصلههای ۱۵ روزه برگزار میشود و جلسه سوم با اکثریت حاضران معتبر است.
وظایف مجمع عمومی مالکان در ماده ۱۱ آمده که شامل:
- انتخاب رئیس مجمع
- انتخاب مدیر یا مدیران
- تصویب گزارش هزینهها و درآمدها
- تصمیمگیری درباره تعمیرات اساسی
- ایجاد اندوخته
- تفویض اختیار به مدیر برای عقد قرارداد
📌 تبصره ماده ۱۲ بیان میکند که تصمیمات مجمع باید ظرف ده روز به مالکان غایب اطلاع داده شود.
✅ اصلاحات مهم آییننامه اجرایی
-
اصلاح ماده ۱۵ در سال ۱۳۵۳:
تعداد مدیران باید فرد باشد، مدت مأموریت دو سال و انتخاب مجدد آنها بلامانع است. -
اصلاح ماده ۲۳ در سال ۱۳۵۹:
نحوه تقسیم هزینههای مشترک را روشن کرد (به تفکیک هزینههای وابسته به مساحت و غیر وابسته به آن). -
تبصرههای الحاقی جدید:
مانند حق وزارت راه و شهرسازی در تشکیل مجمع عمومی در صورت خودداری مالکان، و تعیین تکلیف ساختمانهای زیر ۱۰ واحد.
اختیارات و وظایف مدیر یا مدیران ساختمان در قانون تملک آپارتمانها
انتخاب مدیر ساختمان، یکی از مهمترین تصمیمات مجمع عمومی مالکان است. مدیر بهعنوان نماینده و امین مالکان، مسئول اداره صحیح مشاعات، پیگیری امور مالی، اجرایی و خدماتی ساختمان، و اجرای مصوبات مجمع است. قانون تملک آپارتمانها و آییننامه اجرایی آن، وظایف و اختیارات مشخصی برای مدیر یا مدیران در نظر گرفتهاند. بر اساس مواد ۱۴ تا ۲۲ آییننامه اجرایی، مدیر یا مدیران وظایف مشخصی دارند:
📝 1. اجرای مصوبات مجمع عمومی
مدیر ملزم است تمامی مصوبات مجمع عمومی را دقیقاً اجرا کند. تخطی از این وظیفه میتواند موجب عزل یا مسئولیت مدنی او شود که موجب شکایت ساکنین از مدیر ساختمان شود.
🔥 2. بیمه ساختمان در برابر آتشسوزی
مطابق ماده ۲۰ آییننامه، مدیر موظف است کل ساختمان را به عنوان یک واحد در برابر آتشسوزی بیمه کند. سهم هر مالک از حق بیمه متناسب با مساحت اختصاصی تعیین میشود.
💰 3. مدیریت مالی و اعلام هزینهها
- ماده ۲۱: مدیر باید ریز هزینهها و سهم هر مالک را قبل یا بعد از پرداخت، بهصورت رسمی (نامه سفارشی) به نشانی مالک اعلام کند.
- ماده ۱۸: مجمع عمومی یک نفر از مدیران را بهعنوان خزانهدار انتخاب میکند. او مسئول ثبت دقیق درآمدها و هزینهها و ارائه آن به مجمع است.
🧹 4. حفظ و نظافت مشاعات
مطابق ماده ۲۲، در ساختمانهای بیش از ۱۰ واحد، مدیر موظف است دربان یا سرایدار برای نظافت و نگهداری مشاعات استخدام کند.
📁 5. نگهداری اسناد و صورتجلسات
مدیر مسئول نگهداری کلیه اسناد رسمی، صورتجلسات، فاکتورها و ترازنامههای مالی است. این اسناد باید در اختیار مجمع عمومی و ساکنان قرار گیرد.
🤝 6. پیگیری شارژ و هزینههای مشترک
در صورت عدم پرداخت شارژ توسط مالک یا مستأجر، مدیر میتواند علاوه بر پیگیری از استفادهکننده، به مالک اصلی نیز مراجعه کند (تبصره ماده ۲۳).
📌 محدودیت: طبق ماده ۱۹ آییننامه، مدیر یا مدیران نمیتوانند شخص دیگری را بهجای خود تعیین یا وکالت بدهند. آنها شخصاً مسئول اقدامات خود هستند.
هزینههای مشترک (شارژ ساختمان) و نحوه تقسیم آن بین واحدها
یکی از مهمترین موضوعات در آپارتماننشینی، پرداخت هزینههای مشترک یا همان شارژ ماهانه ساختمان است. قانون تملک آپارتمانها و آییننامه اجرایی آن، با هدف شفافسازی و پیشگیری از اختلاف، فرمول قانونی مشخصی برای تقسیم این هزینهها ارائه دادهاند. این مقررات مشخص میکند که کدام هزینهها بر چه اساسی (مساحت یا مساوی) بین ساکنان تقسیم میشود.
طبق ماده ۴ قانون تملک آپارتمانها (اصلاحی ۱۳۷۶) و ماده ۲۳ آییننامه اجرایی (اصلاحی ۱۳۵۹)، هزینههای مشترک به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
📌 1. هزینههایی که به مساحت زیربنا مرتبط هستند
در این موارد، سهم هر واحد بر اساس متراژ آن تعیین میشود. این نوع هزینهها معمولاً شامل موارد زیر است:
- هزینه گاز، گازوئیل و سوخت موتورخانه
- آسفالت پشتبام
- ایزوگام یا تعمیرات کلی سقف
- بیمه آتشسوزی ساختمان
- هزینه تعمیر یا تعویض لولههای اصلی
📌 فرمول ساده:
اگر واحد A مساحتی برابر با ۱۰۰ متر و کل ساختمان ۵۰۰ متر داشته باشد، سهم آن از این نوع هزینهها ۲۰٪ خواهد بود.
📌 2. هزینههایی که ارتباطی با متراژ ندارند و بهصورت مساوی تقسیم میشوند
برای این نوع هزینهها، سهم هر واحد یکسان است؛ حتی اگر متراژها متفاوت باشند:
-
حقوق سرایدار یا نگهبان
-
هزینه تعمیر آسانسور
-
نظافت مشاعات
-
تزیینات راهپله، در ورودی، یا تابلو اعلانات
-
شارژ برق مشاعات، آب مشاعات
✅ پرداخت هزینهها؛ مالک یا مستأجر مسئول است؟
قانون، مالک را در اصل مسئول نهایی پرداخت هزینهها میداند، اما اگر طبق قرارداد اجاره، مسئولیت شارژ بر عهده مستأجر گذاشته شده باشد، مدیر میتواند برای دریافت هزینه به مستأجر مراجعه کند.
اگر مستأجر پرداخت نکند، مدیر میتواند به مالک اصلی نیز مراجعه کند (تبصره ماده ۲۳ آییننامه). در مقابل، اگر پرداخت هزینه طبق قرارداد به مالک محول شده ولی او امتناع کند، مستأجر میتواند از محل اجاره پرداخت کند و مبلغ پرداختشده را از اجاره کسر نماید. همچنین وظیفه جمع آوری شارژ یا شکایت از همسایه ای که شارژ پرداخت نمی کند بر عهده مدیر ساختمان است.
❗ نکات مهم درباره شارژ ساختمان
- هزینههای مشترک حتی اگر مالک از ملک استفاده نکند، الزامآور است.
- واحدهای خالی از سکنه نیز باید سهم خود از هزینهها را بپردازند.
- عدم پرداخت شارژ میتواند منجر به محرومیت از خدمات مشاعات یا حتی شکایت حقوقی از سوی مدیر شود.
📌 مثال کاربردی:
فرض کنید تعمیر آسانسور مبلغ ۳۰۰ هزار تومان هزینه داشته و ساختمان ۶ واحدی است. در این صورت، هر واحد صرفنظر از متراژ، باید ۵۰ هزار تومان پرداخت کند. اما اگر ایزوگام پشتبام ۶ میلیون هزینه داشته باشد و واحد شما ۱۰۰ متر از مجموع ۶۰۰ متر باشد، سهم شما ۱ میلیون تومان خواهد بود.
محدودیتها و نزاعهای رایج درباره مشاعات؛ راهحلهای قانونی
مشاعات، بهدلیل ماهیت اشتراکی خود، همواره یکی از کانونهای درگیری و اختلاف میان ساکنان آپارتمانها بودهاند. قانون تملک آپارتمانها و آییننامه اجرایی آن، در کنار عرف رایج، چارچوبهایی برای استفاده، ممنوعیتها و نحوه حل اختلافات مربوط به مشاعات تعریف کردهاند.
✅ آیا فروش، اجاره یا اختصاصی کردن مشاعات ممکن است؟
در حالت کلی، مشاعات قابل فروش، اجاره یا استفاده انحصاری نیستند. اما در موارد استثنا، با رعایت شرایط خاص، برخی از این اقدامات ممکن است:
- در صورتی که در صورتمجلس تفکیکی و سند رسمی، بخشی از مشاعات (مانند پارکینگ یا انباری) بهصورت مجزا به یک واحد اختصاص یافته باشد؛ آن بخش، دیگر مشاع محسوب نمیشود و فروش یا اجاره آن از نظر قانونی بلامانع است.
- توافق کتبی تمام مالکان درباره واگذاری یا اختصاص استفاده از بخشی از مشاعات میتواند مبنای قانونی برای استفاده خاص شود.
در غیر این صورت، هیچکس حتی مدیر ساختمان نمیتواند حق استفاده انحصاری از حیاط، پشتبام، انبار عمومی، پارکینگهای اشتراکی یا سایر مشاعات را به واحدی خاص بدهد یا بفروشد.
✅ استفاده شخصی از مشاعات بدون رضایت؛ غیرقانونی است
بر اساس تبصره ماده ۳ آییننامه اجرایی:
«گذاردن میز، صندلی، اشیاء دیگر و همچنین نگاهداری حیوانات در قسمتهای مشترک ممنوع است.»
❌ مثالهایی از استفاده غیرقانونی:
- پارک دوچرخه یا کالسکه در راهرو بدون اجازه
- نگهداری گلدان یا سبد در پاگرد یا پشتبام
- نگهداری حیوان خانگی در حیاط مشاع که موجب شکایت از نگهداری سگ خواهد شد.
- نصب آنتن یا کولر در فضای مشاع بدون مجوز
- استفاده اختصاصی از پشتبام، انباری عمومی یا راهروها
📌 نکته: این اقدامات نه تنها از نظر حقوقی قابل پیگیری است، بلکه در برخی موارد مشمول مزاحمت یا تصرف عدوانی نیز میشود.
✅ مشاعاتی که فقط یک واحد به آن دسترسی دارد، متعلق به همه است
در برخی ساختمانها، حیاط یا حیاطخلوت یا پشتبامی وجود دارد که دسترسی فیزیکی به آن فقط از یک واحد ممکن است. با این حال، مادامی که در سند مالکیت آن را بهعنوان اختصاصی قید نکرده باشند، همچنان مشاع محسوب میشود و مالک آن واحد حق تصرف انحصاری ندارد.
راهحل در این موارد، یا اصلاح سند و تفکیک رسمی است، یا توافق کتبی همه مالکان.
✅ اختلاف در استفاده از مشاعات؛ راهکارهای قانونی چیست؟
در صورت بروز اختلاف میان مالکان یا بین ساکنان با مدیر ساختمان، راهکارهای زیر قابل استفاده است:
- مراجعه به مدیر یا هیأتمدیره: اولین مرحله، گفتوگو و ثبت شکایت در مجمع عمومی است.
- ارائه دادخواست به شورای حل اختلاف محل: در صورت عدم حل موضوع، میتوان از طریق مراجع قضایی اقدام کرد. موضوعاتی چون «تصرف مشاعات»، «مزاحمت»، یا «عدم پرداخت شارژ» قابل پیگیری در دادگاه هستند.
- درخواست دخالت از وزارت راه و شهرسازی (بهویژه در موارد مربوط به تشکیل مجمع، انتخاب مدیر، یا ناظر ثالث)