مهریه به عنوان یکی از حقوق مالی زوجه در عقد نکاح، در نظام حقوقی ایران جایگاه ویژهای دارد. با وجود اینکه این حق شرعی و قانونی، تضمینی برای حمایت مالی زن در صورت بروز اختلاف یا طلاق محسوب میشود، اما زمانی که زوجه تصمیم به اجرا گذاشتن مهریه میگیرد، این اقدام ممکن است عواقب متعددی را برای هر دو طرف به همراه داشته باشد. بسیاری از مردان در مواجهه با توقیف اموال، ممنوعالخروجی یا حتی صدور حکم جلب قرار میگیرند؛ در حالی که زنان نیز ممکن است با فرایندی طولانی، پرهزینه و گاه بینتیجه مواجه شوند.
این مقاله با هدف بررسی دقیق عواقب اجرا گذاشتن مهریه برای مرد و زن، تفاوت اجرای مهریه از مسیر ثبت و دادگاه، آثار اجتماعی و روانی، و همچنین راهکارهای کاهش تنش در این فرایند نگارش شده است. اگر در آستانه طرح چنین دعوایی هستید یا در فکر اقدام قانونی برای دریافت مهریه میباشید، آشنایی با این پیامدها و انتخاب مسیر صحیح، اهمیت بسیاری دارد.
اجرا گذاشتن مهریه یعنی چه؟
منظور از اجرا گذاشتن مهریه، اقدام قانونی زن برای مطالبه و وصول مهریه از همسرش است. در واقع، زن میتواند با مراجعه به مراجع صالح، درخواست خود را به ثبت رسانده و فرآیند قانونی برای دریافت مهریه را آغاز کند.
اجرای مهریه به دو روش اصلی قابل انجام است:
-
از طریق اداره ثبت اسناد و املاک کشور: از آنجا که سند ازدواج یک سند رسمی محسوب میشود، زوجه میتواند مستقیماً از طریق دفتر ازدواج و سپس اداره ثبت، درخواست صدور اجرائیه کند.
-
از طریق دادگاه خانواده: چنانچه وصول مهریه از طریق ثبت ممکن نباشد یا زوجه ترجیح دهد، میتواند دادخواست مطالبه مهریه را به دادگاه خانواده تقدیم کند و از طریق اجرای احکام، اقدام به توقیف اموال یا سایر اقدامات قانونی نماید.
در هر دو مسیر، پس از طی مراحل لازم، اگر مرد از پرداخت خودداری کند، ممکن است اموالش توقیف شود، از کشور ممنوعالخروج شود، یا حتی در برخی موارد تحت شرایط خاص، با حکم جلب مواجه گردد. در ادامه مقاله به تفصیل درباره این عواقب قانونی، مالی و اجتماعی صحبت خواهیم کرد.
عواقب اجرا گذاشتن مهریه برای مرد (زوج)
زمانی که زوجه اقدام به اجرا گذاشتن مهریه میکند، این موضوع میتواند آثار حقوقی، مالی و حتی روانی گستردهای برای زوج به دنبال داشته باشد. بسیاری از مردان در صورت عدم آگاهی از تبعات قانونی، ناگهان با ممنوعالخروجی، توقیف اموال یا حتی حکم جلب مواجه میشوند. در این بخش به بررسی دقیق این پیامدها میپردازیم.
📌 توقیف اموال و داراییهای مرد
یکی از نخستین نتایج اجرای مهریه، توقیف اموال زوج توسط اداره ثبت یا دادگاه است. این اموال ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- حسابهای بانکی و سپردههای مالی
- املاک، زمین یا خانه شخصی
- خودرو، موتورسیکلت یا سایر وسایل نقلیه
- حتی بخشی از حقوق ماهیانه، در صورتی که مرد کارمند دولت یا شرکت خصوصی باشد
پس از صدور اجرائیه، زوج مهلت محدودی برای پرداخت بدهی خود دارد. در غیر این صورت، اموال توقیفشده از طریق مزایده فروخته شده و مبلغ آن به زن پرداخت میشود.
📌 ممنوع الخروج شدن زوج از کشور
زوجه میتواند پس از صدور اجرائیه، از اداره ثبت یا دادگاه خانواده تقاضای ممنوع الخروجی شوهر را ارائه دهد. اگر این درخواست پذیرفته شود، مرد تا زمان پرداخت مهریه یا توافق رسمی، حق خروج از کشور را نخواهد داشت.
نکته مهم اینکه:
- در اداره ثبت، درخواست ممنوعالخروجی معمولاً سریعتر بررسی میشود.
- در دادگاه، این درخواست باید در مرحله اجرای حکم و به صورت مستند ارائه گردد.
📌 صدور حکم جلب یا حبس زوج (در شرایط خاص)
در صورتی که مرد با وجود صدور اجرائیه و اطلاع از بدهی خود، از پرداخت مهریه امتناع ورزد و همچنین اعسار خود را اثبات نکند، زوجه میتواند از دادگاه تقاضای صدور حکم جلب بابت مهریه کند. این حکم ممکن است منجر به بازداشت زوج تا زمان پرداخت دین یا اقساط شود.
نکته:
- طبق قانون فعلی، امکان بازداشت تنها تا 14 سکه تمام بهار آزادی وجود دارد.
- مازاد بر این میزان، فقط از طریق توقیف اموال قابل وصول است.
- طرحهای اصلاحی برای کاهش این سقف به ۱۴ سکه هنوز به صورت رسمی تصویب نهایی نشدهاند.
📌 ثبت در سامانه سجل محکومیتهای مالی
در صورت عدم پرداخت مهریه یا عدم اجرای حکم قطعی، نام زوج در سامانه سجل محکومیتهای مالی ثبت میشود. این امر تبعاتی همچون:
- کاهش اعتبار مالی در سیستم بانکی
- ممنوعیت دریافت تسهیلات یا ضمانتنامه
- محدودیتهای شغلی و تجاری
را به دنبال خواهد داشت.
📌 تقسیط مهریه در صورت اثبات اعسار
اگر مرد توان مالی برای پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، میتواند دادخواست اعسار ارائه دهد. در صورت پذیرش، دادگاه با بررسی مدارک مالی و معیشتی، مهریه را به اقساط ماهانه همراه با پیش قسطی برای مهریه تقسیم میکند. در صورتی که زوج اقساط را نپردازد، زوجه میتواند مجدداً برای صدور حکم جلب اقدام کند.
عواقب اجرا گذاشتن مهریه برای زن (زوجه)
اگرچه اجرا گذاشتن مهریه از حقوق قانونی زن محسوب میشود و در بسیاری از موارد میتواند منجر به دریافت تمام یا بخشی از مهریه شود، اما این اقدام نیز برای زوجه، خالی از عواقب و چالش نیست. زن در فرآیند مطالبه مهریه با هزینههای زمانی، مالی و حتی روانی روبروست که باید از پیش آنها را در نظر بگیرد.
✅ عواقب مثبت اجرا گذاشتن مهریه برای زن
اجرای مهریه میتواند برای زوجه پیامدهای مثبتی در جهت حفظ حقوق مالیاش داشته باشد:
-
دریافت حق قانونی:
زن با اجرای مهریه، میتواند بخشی یا تمام حق مالی خود را به صورت قانونی مطالبه کند؛ این امر بهویژه در زمان طلاق یا اختلافات زناشویی، پشتوانه مهم اقتصادی برای وی خواهد بود. -
افزایش قدرت چانهزنی در پروندههای خانوادگی:
بسیاری از زنان از مهریه به عنوان اهرم فشار قانونی برای رسیدن به توافق در موضوعاتی مانند طلاق توافقی، حضانت فرزند یا بخشش بخشی از مهریه استفاده میکنند. -
جلوگیری از فرار زوج از مسئولیت:
اگر زن بهموقع اقدام کند، میتواند با توقیف اموال یا درخواست تأمین خواسته، مانع از انتقال اموال توسط شوهر و فرار از دین شود.
❌ عواقب منفی اجرا گذاشتن مهریه برای زن
در کنار مزایای قانونی، زوجه در مسیر مطالبه مهریه ممکن است با مشکلاتی روبرو شود که در صورت بیاطلاعی، موجب ناامیدی یا خسارت مالی و زمانی خواهد شد.
🔸 طولانی شدن روند رسیدگی
فرآیند اجرای مهریه، چه از طریق اداره ثبت و چه از طریق دادگاه، ممکن است چند ماه تا چند سال زمان ببرد. شناسایی اموال، اثبات تعلق آنها به زوج و طی تشریفات قانونی، نیاز به صبر و پیگیری دارد.
🔸 هزینههای دادرسی و حقالاجرا
- در اجرای ثبت، اگر زن موفق به توقیف اموال شود، باید نیم عشر اجرایی (معادل ۵ درصد ارزش مال) را پرداخت کند.
- در دادگاه، هزینه دادرسی حدود ۳.۵ درصد مبلغ مهریه در مرحله بدوی است.
- هزینههای دیگری مثل تمبر، کپی مدارک، استعلامها و مشاوره وکالت نیز به مجموع هزینهها اضافه میشود.
گرچه برخی از این مبالغ در نهایت از مرد قابل وصول است، اما در ابتدا زوجه باید آنها را پرداخت کند.. شما می توانید برای محاسبه هزینه های دادرسی از ابزار خودکار ایران لگال استفاده نمایید.
🔸 ریسک عدم وصول مهریه
در بسیاری از موارد، مردان دارای اموال به نام خود نیستند یا داراییها را به اشخاص دیگر منتقل کردهاند. در چنین شرایطی، زن علیرغم صرف وقت و هزینه، ممکن است موفق به دریافت کامل مهریه خود نشود.
🔸 اثبات معامله به قصد فرار از دین، بسیار دشوار است
اگر مرد پس از اطلاع از صدور اجرائیه، اموالش را منتقل کند، اثبات اینکه این معامله برای فرار از پرداخت مهریه بوده، نیازمند حکم قطعی دادگاه است. طبق رأی وحدت رویه ۷۷۴، تا زمانی که رأی محکومیت مالی صادر نشده باشد، انتقال اموال مشمول فرار از دین تلقی نمیشود.
💢 فشارهای روانی و اجتماعی
- مواجهه با پرونده حقوقی، مراجعات مکرر به مراجع قضایی، عدم قطعیت نتیجه و احتمال شکست در اثبات دعوا، ممکن است زن را دچار فشار روانی شدید کند.
- در برخی محیطهای اجتماعی و خانوادگی، زنی که مهریهاش را اجرا گذاشته، ممکن است با قضاوتها یا برچسبهای ناعادلانه مواجه شود؛ مانند «مهریهگیر» یا «دردسرساز».
عواقب اجرای مهریه از طریق ثبت
اگرچه اجرای مهریه از مسیر اداره ثبت در ظاهر سریعتر و سادهتر از دادگاه به نظر میرسد، اما این روش خالی از ایراد نیست. بسیاری از کارشناسان حقوقی بر این باورند که برخی خلأهای قانونی در این مسیر، میتواند منجر به از بین رفتن حق زوجه یا تأخیر در وصول مهریه شود. در ادامه، مهمترین معایب و ریسکهای اجرای مهریه از طریق اداره ثبت را بررسی میکنیم.
🔸 فرصت فرار از دین برای زوج
مهمترین ایراد وارد به اجرای مهریه از طریق ثبت این است که زوج، پس از اطلاع از صدور اجرائیه، فرصت کافی برای انتقال اموال خود به دیگران دارد. در چنین شرایطی:
- زن ممکن است نتواند هیچ مالی برای توقیف بیابد.
- اثبات اینکه این انتقال با هدف فرار از پرداخت مهریه انجام شده، بسیار دشوار است.
- طبق رأی وحدت رویه ۷۷۴، اثبات معامله به قصد فرار از دین، نیازمند صدور حکم قطعی محکومیت مالی است، در حالیکه اکثر انتقالها قبل از صدور حکم انجام میشوند.
⚠️ بنابراین اگر زوجه در همان ابتدا نتواند تأمین خواسته بگیرد، احتمال از بین رفتن حق مهریه بهطور جدی وجود دارد.
🔸 محدودیت در توقیف اموال غیررسمی
اداره ثبت تنها اختیار توقیف اموالی را دارد که دارای سند رسمی و قابل ردیابی هستند، مانند:
- ملک و خانه
- خودرو
- حسابهای بانکی
اما بسیاری از اموال زوجین ممکن است ثبت نشده یا غیررسمی باشند، مانند:
- طلا و جواهرات
- پول نقد
- لوازم و وسایل منزل
پیگیری این نوع اموال، معمولاً تنها از طریق دادگاه و با اثبات تعلق آنها به مرد امکانپذیر است و اداره ثبت در این زمینه محدودیت دارد.
🔸 پرداخت نیمعشر اجرایی
اگر زوجه موفق شود از طریق اجرای ثبت، مالی را از شوهر توقیف و وصول کند، باید مبلغی معادل ۵ درصد از ارزش مال توقیفشده را به عنوان حق اجرا (نیمعشر اجرایی) پرداخت نماید.
این مبلغ، به ویژه در مهریههای سنگین یا اموالی با ارزش بالا، ممکن است به چند میلیون تومان برسد و برای زوجه بار مالی قابل توجهی ایجاد کند. توجه داشته باشید که پرداخت این مبلغ اجباری است و از محل همان مال توقیفشده کسر میشود، اما در هر حال بخشی از مهریه زوجه را کاهش میدهد.
عواقب پذیرش اعسار برای زوجه
در صورتی که دادگاه، اعسار شوهر از پرداخت مهریه را بپذیرد، زوجه دیگر امکان دریافت مهریه به صورت یکجا و کامل را نخواهد داشت. در این وضعیت، دادگاه با توجه به توان مالی زوج، ابتدا مبلغی را به عنوان پیشقسط مهریه تعیین میکند و سپس، باقیمانده مهریه را در قالب اقساط ماهانه یا فصلی برای پرداخت مشخص مینماید.
✅هرچند صدور حکم اعسار از پرداخت مهریه به این معناست که زن در نهایت به مهریه خود میرسد، اما این مسیر معمولاً با پیامدهایی همراه است؛ از جمله اینکه دریافت کامل مهریه ممکن است سالها به طول بینجامد. علاوه بر این، با توجه به تورم و کاهش ارزش پول، اقساط تعیینشده در بسیاری از موارد ارزش واقعی مهریه را پوشش نمیدهد. از سوی دیگر، اجرای حکم تقسیطی نیازمند پیگیری مستمر زوجه بوده و در صورت تأخیر زوج در پرداخت اقساط، زن ناچار است مجدداً به دادگاه مراجعه کند.
راهکارهای کاهش عواقب منفی اجرای مهریه
با وجود اینکه اجرای مهریه یک حق قانونی مسلم برای زن است، اما اگر این اقدام بدون شناخت کافی از رویههای حقوقی، پیامدهای اجتماعی و ساختار مالی زوج انجام شود، میتواند تبعات ناخوشایندی برای هر دو طرف ایجاد کند. خوشبختانه، با بهکارگیری برخی راهکارهای قانونی و رفتاری، میتوان این آثار منفی را تا حد زیادی کاهش داد.
⚖️ مشاوره حقوقی؛ اولین و مهمترین گام
قبل از هرگونه اقدام برای مطالبه مهریه، زوجه باید با یک وکیل متخصص در دعاوی خانواده مشورت کند. مشاوره دقیق میتواند به زن کمک کند تا:
- بهترین مسیر قانونی (ثبت یا دادگاه) را بر اساس شرایط پرونده انتخاب کند
- زمان مناسب برای اقدام را تشخیص دهد
- از اشتباهات رایج و هزینههای بیمورد اجتناب کند
- در صورت امکان، بهجای دعوا، به توافق و صلح برسد
مشاوره حقوقی نهتنها احتمال موفقیت را بالا میبرد، بلکه باعث آرامش ذهنی و کاهش تنشهای خانوادگی نیز میشود.
🤝 استفاده از مذاکره و توافق بهجای رویه قهری
در بسیاری از موارد، زوجه میتواند از طریق مذاکره مستقیم یا با میانجیگری وکیل یا بزرگان خانواده، با شوهر خود به توافق برسد:
- تقسیط مهریه با شرایط معقول
- دریافت بخشی از مهریه در ازای طلاق توافقی
- تهاتر مهریه با دیگر حقوق مانند نفقه یا اجرتالمثل
این روشها به کاهش هزینه، جلوگیری از تخریب روابط و تسریع در رسیدن به نتیجه کمک میکنند. گاهی یک توافق ساده، بهتر از سالها پیگیری در دادگاه است.
🔍 اقدام هوشمندانه برای جلوگیری از فرار از دین
اگر زن احتمال میدهد که شوهر پس از اطلاع از اجرای مهریه، اموال خود را منتقل کند، باید بهطور همزمان با دادخواست یا درخواست اجرائیه، تقاضای تأمین خواسته یا توقیف اموال بدهد، اگرچه امکان ابطال معاملات صوری هم وجود دارد. همچنین، توصیه میشود قبل از اقدام حقوقی، زن اطلاعات کاملی از وضعیت مالی شوهر جمعآوری کند:
- شماره حسابها
- محل اموال غیرمنقول
- خودروهای ثبتشده
- منابع درآمد و محل کار
⚠️ این اطلاعات به اجرای بهتر حکم و جلوگیری از پنهانکاری مرد کمک میکند.
📝 انتخاب هوشمندانه روش اجرا
- اگر احتمال انتقال اموال وجود دارد: دادگاه خانواده انتخاب مناسبتری است چون میتوان از تأمین خواسته و دستور فوری توقیف استفاده کرد.
- اگر شوهر اموال رسمی دارد و قصد همکاری دارد: اجرای ثبت سریعتر و کمهزینهتر است.
- اگر زن تمکن مالی برای هزینه دادرسی ندارد: با دادخواست اعسار، مسیر دادگاه باز میماند.
در مجموع، انتخاب روش اجرا باید بر اساس بررسی دقیق شرایط مرد، نوع مهریه، نوع اموال و شرایط خانوادگی صورت گیرد.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون عواقب اجرا گذاشتن مهریه مطرح شده است:
❓ وقتی مهریهام را اجرا بگذارم، شوهرم واقعاً ممکن است ممنوعالخروج شود؟
✅ بله، اگر شما از طریق دادگاه یا اداره ثبت اقدام کنید و شوهر همکاری نکند، میتوانید درخواست ممنوعالخروجی بدهید. در اداره ثبت معمولاً سریعتر رسیدگی میشود. اما یادتان باشد که ممنوعالخروجی نیاز به دلایل کافی دارد و اگر مرد درخواست اعسار بدهد یا با شما به توافق برسد، ممکن است این اقدام متوقف شود.
❓ اگر همسرم بعد از صدور اجرائیه مهریه، اموالش را به نام مادرش بزند، من میتوانم مهریهام را بگیرم؟
✅ در چنین شرایطی، شما باید ثابت کنید که انتقال اموال برای فرار از پرداخت مهریه بوده است. این کار ساده نیست و نیاز به ارائه مدارک و طرح دعوای ابطال معامله به قصد فرار از دین دارد. طبق قانون، اگر این انتقال بعد از صدور حکم قطعی انجام شده باشد، شانس موفقیت بیشتر است. بهتر است با یک وکیل برای پیگیری دقیق این موضوع مشورت کنید.
❓ خواهرم میخواهد مهریهاش را اجرا بگذارد ولی نگران است که اطرافیان بگویند دنبال پول است. چه جوابی بدهد؟
✅ مطالبه مهریه یک حق قانونی است، نه کاری غیر اخلاقی. بهتر است خواهر شما بداند که پیگیری حقوق مالیاش به معنای حرص یا طمع نیست. بسیاری از زنان بهخاطر همین قضاوتهای اشتباه از حقشان صرفنظر میکنند، اما اجرای مهریه مخصوصاً وقتی شرایط مالی سخت است، یک تصمیم منطقی و قانونیست، نه شخصی یا احساسی.