طلاق یکی از مهمترین وقایع حقوقی در زندگی افراد است که نیازمند ارائه مدارک شناسایی معتبر، از جمله شناسنامه، برای ثبت رسمی آن در مراجع قانونی میباشد. اما اگر یکی از زوجین به دلایل مختلف مانند مفقودی شناسنامه، سرقت مدارک یا حتی تأخیر در صدور شناسنامه المثنی نتواند اصل شناسنامه خود را ارائه دهد، آیا فرآیند طلاق متوقف میشود؟ یا راهکارهایی برای ادامه این مسیر وجود دارد؟
در این مقاله قصد داریم به صورت جامع و حقوقی بررسی کنیم که در صورت گم شدن شناسنامه، چه اقداماتی باید انجام داد، مدارک جایگزین کداماند، نقش وکیل چیست و آیا با داشتن رسید شناسنامه یا کارت ملی نیز میتوان مراحل قانونی طلاق را پیش برد یا خیر. اگر درگیر این مسئله هستید، تا پایان با ما همراه باشید.
آیا بدون شناسنامه میتوان دادخواست طلاق داد؟
در شرایط عادی، شناسنامه یکی از مدارک هویتی اصلی برای ثبت وقایع حقوقی مهم از جمله ازدواج و طلاق محسوب میشود. با این حال، گم شدن شناسنامه به معنای ناتوانی کامل در ثبت دادخواست طلاق نیست. دادگاه خانواده برای بررسی و رسیدگی به دادخواست طلاق، بیش از آنکه به شناسنامه نیاز داشته باشد، به هویت دقیق و قانونی خواهان و وجود سند ازدواج توجه دارد.
📌 در مرحله دادرسی طلاق، داشتن سند ازدواج کفایت میکند
در بیشتر موارد، اگر یکی از زوجین بخواهد درخواست طلاق ثبت کند و شناسنامهاش را گم کرده باشد، ارائه رونوشت عقدنامه رسمی یا اصل سند ازدواج، همراه با کارت ملی یا اطلاعات ثبتنام ثنا، برای تشکیل پرونده کافی است. دادگاه، صحت هویت شخص را از طریق سیستمهای الکترونیک بررسی میکند و صدور گواهی عدم امکان سازش یا حکم طلاق، منوط به داشتن اصل شناسنامه نیست.
📌 چه زمانی شناسنامه ضرورت دارد؟
شناسنامه عمدتاً در مرحله اجرای صیغه طلاق در دفترخانه و ثبت واقعه طلاق الزامی است. بنابراین اگر شناسنامه مفقود شده باشد، پس از دریافت حکم طلاق، باید اقدامات لازم برای دریافت شناسنامه المثنی صورت گیرد تا ثبت رسمی در محضر انجام شود.
اهمیت شناسنامه در روند ثبت رسمی طلاق
شناسنامه به عنوان سند هویتی رسمی در جمهوری اسلامی ایران، نقش کلیدی در ثبت هرگونه تغییر در وضعیت احوال شخصیه افراد دارد. یکی از مهمترین این تغییرات، طلاق است که پس از صدور حکم دادگاه، باید به صورت رسمی در دفاتر ازدواج و طلاق ثبت شود.
📌 شناسنامه؛ سند اصلی برای ثبت واقعه طلاق
بر اساس مقررات ثبت احوال و آییننامههای دفاتر ازدواج و طلاق، هنگام اجرای صیغه طلاق و ثبت آن، ارائه اصل شناسنامه زوجین الزامی است. چرا که باید عبارت “مطلقه” در صفحه مربوط به ازدواج درج شود و شماره و تاریخ ثبت طلاق نیز در شناسنامه ثبت گردد. در غیاب شناسنامه، دفترخانه مجاز به تکمیل فرآیند ثبت نمیباشد، مگر اینکه گواهی رسمی صدور المثنی ارائه شود.
📌 آیا کارت ملی بهتنهایی کفایت میکند؟
در مراحل ابتدایی طلاق، کارت ملی یا حتی ثبتنام در سامانه ثنا برای احراز هویت در دادگاه کفایت میکند. اما در مرحله نهایی، صرفاً با کارت ملی یا کپی شناسنامه امکان ثبت واقعه طلاق در شناسنامه وجود ندارد. این موضوع بهویژه برای مردان از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا طبق ماده ۴۹ قانون حمایت از خانواده، اگر مرد پس از اجرای صیغه طلاق از ثبت آن امتناع کند، مشمول مجازات خواهد شد.
گم شدن شناسنامه و امکان ثبت طلاق در دفترخانه
اگر یکی از زوجین شناسنامه خود را گم کرده باشد، ممکن است تصور شود که فرآیند طلاق بهطور کامل متوقف میشود. اما واقعیت این است که قانون برای چنین مواردی راهکارهایی در نظر گرفته است و گم شدن شناسنامه به معنای عدم امکان طلاق نیست؛ بلکه تنها ممکن است ثبت آن را تا زمان صدور المثنی به تأخیر بیندازد.
📌 امکان ثبت موقت یا تأخیر در ثبت طلاق
در صورتی که حکم طلاق از سوی دادگاه صادر شده باشد اما یکی از طرفین نتواند شناسنامه خود را ارائه دهد، دفترخانه ثبت طلاق معمولاً منتظر ارائه شناسنامه یا گواهی صدور المثنی میماند. بنابراین، تا زمان ارائه مدرک هویتی معتبر، اجرای صیغه طلاق امکانپذیر است اما ثبت رسمی آن در دفترخانه به تعویق خواهد افتاد.
📌 راهحل موقت: گواهی صدور المثنی
اگر شناسنامه یکی از زوجین گم شده باشد، فرد میتواند به اداره ثبت احوال مراجعه کرده و درخواست صدور شناسنامه المثنی بدهد. پس از ثبت درخواست، یک گواهی رسمی از سوی ثبت احوال ارائه میشود که نشاندهنده در جریان بودن صدور شناسنامه جدید است. با ارائه این گواهی و دیگر مدارک شناسایی، برخی از دفاتر ممکن است ثبت واقعه طلاق را بپذیرند یا نوبتگذاری کنند تا شناسنامه جدید آماده شود.
آیا با رسید درخواست شناسنامه المثنی میتوان طلاق گرفت؟
یکی از سؤالات متداول افراد درگیر فرآیند طلاق، این است که در صورت گم شدن شناسنامه، آیا تنها با رسید ثبت درخواست صدور المثنی میتوان طلاق گرفت یا خیر؟ پاسخ به این سؤال بستگی به مرحلهای از روند طلاق دارد که فرد در آن قرار دارد و نیز تصمیم نهایی دفاتر رسمی.
📌 رسید المثنی؛ قابل قبول در مرحله رسیدگی دادگاه
در مرحله ثبت دادخواست طلاق و رسیدگی قضایی، دادگاه بیشتر به احراز هویت از طریق شماره ملی، کارت ملی و سند ازدواج توجه دارد. بنابراین اگر شناسنامه در دسترس نباشد ولی رسید رسمی صدور المثنی از ثبت احوال ارائه شود، دادگاه میتواند آن را بپذیرد. در این شرایط، ارائه رسید مذکور به همراه سایر مدارک (مانند کارت ملی و عقدنامه) معمولاً مانعی در روند دادرسی ایجاد نمیکند.
📌 اما در دفترخانه؛ رسید به تنهایی کفایت نمیکند
در مرحله اجرای صیغه طلاق و ثبت رسمی آن در دفترخانه، داشتن اصل شناسنامه ضروری است. رسید المثنی به تنهایی جایگزین شناسنامه نمیشود، زیرا دفترخانه باید مشخصات جدید را در شناسنامه ثبت کند. برخی دفاتر در صورت وجود گواهی رسمی از ثبت احوال (نه صرفاً رسید دستی)، ثبت موقت را انجام داده یا روز تعیین شده برای مراجعه مجدد جهت تحویل شناسنامه المثنی مشخص میکنند.
📌 نتیجه: رسید مکمل است، نه جایگزین
بنابراین، اگرچه رسید ثبت درخواست شناسنامه المثنی میتواند نقش تکمیلی داشته باشد، اما به تنهایی برای ثبت رسمی طلاق کفایت نمیکند و لازم است شناسنامه جدید در اسرع وقت دریافت و ارائه شود.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون طلاق بدون شناسنامه مطرح شده است:
❓ من شناسنامهام رو گم کردم و تازه درخواست المثنی دادم. آیا میتونم همین حالا دادخواست طلاق بدم؟
✅ بله، اگر کارت ملی یا شماره ملیتان را دارید و عقدنامه رسمی نیز در اختیار شماست، میتوانید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست طلاق را ثبت کنید. در مرحله دادگاه، اصل شناسنامه الزامی نیست و ارائه گواهی ثبت درخواست المثنی هم میتواند به پیشبرد پرونده کمک کند. فقط برای ثبت نهایی طلاق در دفترخانه، باید شناسنامه جدیدتان صادر شده باشد.
❓ ما توافقی قصد طلاق داریم ولی همسرم شناسنامهاش رو برای تعویض داده و گفت ممکنه ماهها طول بکشه. چطور باید طلاق رو ثبت کنیم؟
✅ در چنین شرایطی، میتوانید مراحل رسیدگی قضایی و اخذ گواهی عدم امکان سازش را انجام دهید. پس از آن، با ارائه گواهی رسمی ثبت احوال مبنی بر صدور شناسنامه المثنی همسرتان، برخی دفترخانهها ثبت موقت طلاق را میپذیرند. با صدور شناسنامه جدید، ثبت رسمی در شناسنامه همسرتان انجام میشود. حضور و همکاری هر دو طرف روند را تسهیل میکند.
❓ اگر شوهرم بعد از صدور حکم طلاق از ثبت طلاق در دفترخانه خودداری کند و شناسنامهاش هم گم شده باشد، من باید چه کار کنم؟
✅ در این حالت، شما میتوانید با استناد به ماده ۴۹ قانون حمایت از خانواده، علیه همسرتان شکایت کیفری بابت عدم ثبت طلاق مطرح کنید. حتی اگر او شناسنامه نداشته باشد، دادگاه میتواند وی را ملزم به اقدام برای دریافت شناسنامه المثنی و ثبت رسمی طلاق نماید. عدم ثبت طلاق، برای مرد، مجازات جزای نقدی یا حبس دارد.