در نظام حقوقی ایران، طلاق یکسویه از طرف زن، تنها در شرایط خاص و با اثبات دلایل موجه امکانپذیر است. یکی از مهمترین این دلایل، زندانی بودن شوهر است که میتواند مصداق عسر و حرج زوجه باشد. حبس طولانیمدت مرد، ترک زندگی خانوادگی، عدم پرداخت نفقه، لطمه به آبرو یا حتی تدلیس در ازدواج، از جمله عواملی هستند که میتوانند زمینهساز درخواست طلاق از سوی زن شوند. اما آیا صرف زندانی بودن مرد برای طلاق کافی است؟ چه مدت از حبس باید گذشته باشد؟ آیا نوع جرم در تصمیم قاضی مؤثر است؟
در این مقاله بهصورت مرحلهای و حقوقی، شرایط و مراحل طلاق از شوهر زندانی، وضعیت نفقه و مهریه، حکم حضانت فرزند، نقش وکیل و نمونه دادخواست طلاق را بررسی میکنیم.
آیا زن میتواند از شوهر زندانی طلاق بگیرد؟
زندانی شدن مرد بهتنهایی، لزوماً موجب صدور حکم طلاق نیست. اما اگر حبس باعث ایجاد عسر و حرج برای زن شود، میتواند مبنای حقوقی مناسبی برای جدایی باشد. بر اساس ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، اگر ادامه زندگی مشترک موجب مشقت و سختی غیرقابل تحمل برای زن گردد، دادگاه میتواند مرد را مجبور به طلاق کند؛ یا در صورت امتناع او، زن را بهاذن حاکم شرع مطلقه نماید.
📌 مواردی که زندانی بودن مرد میتواند منجر به طلاق شود:
- حبس قطعی به مدت ۵ سال یا بیشتر (از مصادیق قانونی عسر و حرج)
- عدم پرداخت نفقه به مدت ۶ ماه یا بیشتر در طول مدت حبس
- جرمهایی که باعث لطمه به آبرو و حیثیت زن یا خانوادهاش میشود (مانند قتل، تجاوز، کلاهبرداری حرفهای و…)
- شرط ضمن عقد مبنی بر امکان طلاق زن در صورت زندانی شدن مرد
نکته مهم: حتی اگر مدت حبس کمتر از ۵ سال باشد، ولی زن بتواند با مدارک کافی عسر و حرج را اثبات کند، دادگاه میتواند با طلاق موافقت کند.
✅شرایط قانونی طلاق زن از شوهر محبوس بر اساس ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی
- صدور حکم قطعی حبس: یعنی مرد باید در یک دادگاه کیفری محکوم شده و این حکم قطعیت یافته باشد (در حال تجدیدنظر یا بازداشت موقت نباشد).
- مدت حبس حداقل ۵ سال باشد: چه در یک پرونده و چه مجموع احکام.
- حبس در حال اجرا باشد: یعنی مرد در زمان دادخواست طلاق، واقعاً در زندان باشد.
- در صورت کمتر بودن مدت حبس: زن باید بتواند مشقت ناشی از زندانی بودن مرد را اثبات کند.
در نتیجه باید گفت که زندانی بودن مرد فقط وقتی به تنهایی دلیل طلاق محسوب میشود که حکم قطعی، مدت حبس بالا، و شرایط عسر و حرج وجود داشته باشد. در غیر این صورت، نیاز به اثبات مشقت زندگی زناشویی وجود دارد.
آیا دلیل زندانی شدن مرد در طلاق زن مؤثر است؟
بله، نوع جرم و دلیل محکومیت مرد میتواند نقش مهمی در تصمیم دادگاه برای صدور حکم طلاق داشته باشد. هرچند اصلِ زندانی بودن در صورت تحقق شرایط ماده ۱۱۳۰ کفایت میکند، اما برخی جرایم سنگین یا غیراخلاقی میتوانند خود بهتنهایی نشاندهنده عسر و حرج شدید زن باشند.
📌 مواردی که نوع جرم مرد، به تنهایی دلیل کافی برای طلاق است:
- محکومیت به جرائم سنگین مثل قتل، تجاوز، کودکآزاری یا قاچاق مواد مخدر
- ارتکاب جرائم حیثیتی که به آبرو و اعتبار زن لطمه بزند (مثلاً کلاهبرداری بزرگ یا جرائم جنسی)
- فعالیت در مشاغل غیرقانونی یا خلافکارانه که زندگی خانوادگی را تهدید میکند
📝 نکته:
اگر زن در هنگام ازدواج از سابقه کیفری شوهر آگاه نبوده و مرد این موضوع را پنهان کرده باشد، امکان اثبات تدلیس در ازدواج نیز وجود دارد. در این حالت، حتی فسخ نکاح نیز امکانپذیر است، بدون نیاز به اثبات عسر و حرج.
به عبارت دیگر، هرچه جرم سنگینتر یا غیرقابل بخششتر باشد، امکان اثبات عسر و حرج برای زن راحتتر و مسیر حقوقی او برای طلاق هموارتر خواهد بود.
مراحل و نحوه طرح دادخواست طلاق از شوهر زندانی
طلاق از شوهر زندانی، برخلاف تصور عمومی، یک مسیر نسبتاً مشخص و قانونی دارد. اما نیازمند جمعآوری مدارک، استناد به قانون و طی مراحل اداری و قضایی دقیق است. در این بخش، روند قانونی گامبهگام طلاق از شوهر محبوس را توضیح میدهیم.
🔍 گامهای اصلی برای طلاق از شوهر زندانی:
-
جمعآوری مدارک موردنیاز:
-
عقدنامه یا رونوشت رسمی آن
-
کارت ملی و شناسنامه زوجه
-
حکم قطعی محکومیت کیفری مرد
-
مدارک مربوط به نفقه، اعسار یا عسر و حرج (در صورت وجود)
-
اثبات وجود شرط ضمن عقد (در صورت وجود)
-
-
تنظیم دادخواست طلاق:
دادخواست باید با استناد به ماده ۱۱۳۰ (عسر و حرج) یا ماده ۱۱۲۹ (عدم پرداخت نفقه) نوشته شود. در صورتی که شرط ضمن عقد دارید، به ماده ۱۱۱۹ هم استناد میشود. -
ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی:
مدارک و دادخواست را به همراه فایل ورد یا فلش در یکی از دفاتر خدمات قضایی ثبت کنید. -
ارجاع به دادگاه خانواده و بررسی پرونده:
دادگاه پس از تعیین وقت رسیدگی، پرونده را بررسی و در صورت احراز شرایط، رأی به طلاق صادر میکند. -
ابلاغ دادخواست به شوهر زندانی:
از طریق زندان یا سامانه ثنا. در صورت عدم امکان حضور فیزیکی مرد در جلسه، امکان شرکت از طریق ویدئوکنفرانس وجود دارد. -
صدور رأی و اجرای طلاق:
پس از صدور حکم، اگر مرد اعتراض نکند، طلاق قطعی میشود. زن میتواند با حکم دادگاه به دفترخانه طلاق مراجعه و طلاق را ثبت کند.
⚠️ توجه:
- اگر زن بخواهد طلاق بگیرد و مرد امکان حضور نداشته باشد، باید مراحل قانونی ابلاغ و واخواهی در نظر گرفته شود.
- اگر مرد اعسار یا ناتوانی مالی از پرداخت مهریه و نفقه را اعلام کند، دادگاه موضوع را بررسی و در صورت لزوم تقسیط میکند.
وضعیت نفقه و مهریه زن در زمان حبس شوهر
یکی از چالشهای مهم زنان در زمان زندانی شدن همسر، نحوه مطالبه نفقه و مهریه است. با وجود حبس مرد، حقوق مالی زن همچنان محفوظ است و قانون، تکلیف روشنی برای این وضعیت دارد.
⚖️ نفقه زنی که شوهرش در زندان است
طبق قانون، زندانی بودن مرد مانع پرداخت نفقه به همسر نمیشود. اگر زن تمکین قانونی داشته باشد، حتی در زمان حبس شوهر، حق دریافت نفقه را دارد. در صورت خودداری یا ناتوانی مالی مرد از پرداخت نفقه، زن میتواند از اموال وی طلب نفقه کند و در نبود اموال نیز به استناد ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی، درخواست طلاق به دلیل عجز از پرداخت نفقه بدهد.
📌 نکات کلیدی درباره نفقه:
- زنان در صورت تمکین، حتی اگر همسرشان در زندان باشد، مستحق دریافت نفقه هستند.
- اگر مرد زندانی اموالی داشته باشد، نفقه از آنها برداشت میشود.
- اگر مرد هیچ دارایی نداشته باشد و نفقهای هم نپردازد، زن میتواند به استناد ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی، درخواست طلاق بدهد.
- در صورتی که نفقه بیش از ۶ ماه پرداخت نشود، این مورد برای اثبات عسر و حرج استفاده میشود.
⚖️ گرفتن مهریه از شوهر زندانی
زندانی بودن شوهر، مانع مطالبه مهریه توسط زن نمیشود. زن میتواند از طریق دادگاه یا اجرای ثبت، مهریه خود را مطالبه کرده و در صورت وجود مال به نام شوهر، توقیف و برداشت کند. اگر مرد در زندان اعسار خود را اثبات کند، دادگاه میتواند حکم تقسیط مهریه صادر کند. اما اصل حق مهریه، در هر شرایطی حتی در زمان حبس زوج، پابرجاست.
📌 نکات مهم درباره مهریه:
- زندانی بودن مانعی برای مطالبه مهریه نیست.
- زن میتواند مهریه را از اموال همسر حتی در زمان حبس دریافت کند.
- اگر مرد اعسار خود را اعلام کند، دادگاه بر اساس توان مالیاش، حکم به تقسیط مهریه میدهد.
- در صورت طلاق توافقی یا طلاق خلع، زن ممکن است تمام یا بخشی از مهریه را ببخشد.
حضانت فرزند در صورت زندانی بودن پدر
طبق قانون، اگر پدر در زندان باشد و توانایی عملی نگهداری از فرزند را نداشته باشد، حضانت کودک به مادر یا فرد صالح دیگری واگذار میشود. حضانت فرزند تا سن ۷ سالگی با مادر است و پس از آن، دادگاه با توجه به مصلحت کودک تصمیم میگیرد. در صورت اعتراض خانواده پدری، باید عدم صلاحیت مادر در دادگاه اثبات شود.
زندانی بودن پدر بهتنهایی موجب سلب حضانت نمیشود، اما مانع اجرای آن است. حبس پدر، اجرای حضانت را ناممکن میسازد؛ بنابراین دادگاه حضانت را با توجه به مصلحت کودک به مادر یا فرد واجد شرایط واگذار خواهد کرد.
نمونه دادخواست طلاق از شوهر زندانی به دلیل حبس طولانی
ارائه دادخواست دقیق و مستند، اولین و مهمترین گام برای آغاز روند قانونی طلاق از شوهر زندانی است. در این دادخواست باید ضمن اشاره به حبس قطعی و طولانی مدت مرد، به مواد قانونی مربوطه مانند ماده ۱۱۳۰ یا ۱۱۲۹ قانون مدنی نیز استناد شود.
ریاست محترم دادگاه خانواده
با سلام و احتراماینجانب ……… فرزند ……… به شماره ملی ……….، ساکن ……….، به استحضار میرسانم که با آقای ……… فرزند ………. به شماره ملی ………. در تاریخ ………. عقد ازدواج دائم منعقد کردهام.
نظر به اینکه همسرم برابر دادنامه شماره …….. صادره از شعبه …….. دادگاه کیفری، به جرم …….. به تحمل پنج سال حبس محکوم شده و اکنون در زندان ……… به سر میبرد، و با توجه به اینکه ادامه زندگی مشترک در این شرایط موجب عسر و حرج اینجانب گردیده است، به استناد ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی، تقاضای صدور حکم طلاق دارم.
همچنین به دلیل عدم پرداخت نفقه طی ۶ ماه گذشته و عجز ایشان از پرداخت آن، مستند به ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی نیز این درخواست تقدیم میگردد.
مدارک پیوست:
۱. کپی مصدق شناسنامه و کارت ملی
۲. عقدنامه رسمی
۳. کپی حکم قطعی محکومیت همسر
۴. گواهی عدم پرداخت نفقه (در صورت وجود)
۵. سایر مستندات مرتبطبا تشکر
امضا
تاریخ: ………
✅ نکته: اگر زن شرط وکالت در طلاق را در عقدنامه دارد یا در ضمن عقد شرط کرده که در صورت حبس شوهر بتواند طلاق بگیرد، حتماً باید به آن نیز در دادخواست اشاره کند.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون طلاق از شوهر زندانی مطرح شده است:
❓من زنی ۳۰ سالهام، شوهرم به جرم کلاهبرداری به ۷ سال زندان محکوم شده و حاضر به طلاق نیست. آیا میتونم بدون رضایتش طلاق بگیرم؟
✅ بله. چون حکم حبس قطعی او بیش از ۵ سال است، شما میتونید به استناد ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی دادخواست طلاق بدید. در این حالت نیازی به رضایت همسرتون نیست. اگر عسر و حرج (مشقت شدید) شما برای دادگاه اثبات بشه، قاضی حکم طلاق صادر میکنه، حتی اگر شوهر مخالف باشه.
❓شوهرم در زندانه و هیچ درآمدی نداره. شش ماهه نفقه نداده. آیا میتونم با این شرایط طلاق بگیرم؟
✅ بله. طبق ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی، اگر شوهر از پرداخت نفقه خودداری کنه یا توان پرداخت نداشته باشه، زن میتونه درخواست طلاق بده. حتی اگه مرد در زندان باشه و دلیل مالی داشته باشه، همین استنکاف از نفقه میتونه یکی از مصادیق عسر و حرج محسوب بشه.
❓من متوجه شدم همسرم قبل از ازدواج سابقه کیفری داشته ولی به من نگفته بود. الان زندانه. میتونم عقد رو فسخ کنم یا فقط باید طلاق بگیرم؟
✅ اگر بتونید اثبات کنید که شوهر سابقه کیفری مهمی داشته و آن را پنهان کرده، میتونید بهجای طلاق، درخواست فسخ نکاح به دلیل تدلیس بدید. فسخ روند سادهتری از طلاق داره و در این موارد، حتی نیاز به طی مراحل عسر و حرج هم نیست.