در سالهای اخیر، افزایش تمایل به مهاجرت باعث شده بازار فعالیت موسسات مهاجرتی داغتر از همیشه شود. بسیاری از افراد با امید به آیندهای بهتر، مبالغ هنگفتی را به این موسسات پرداخت میکنند؛ اما گاهی نه تنها نتیجه مطلوبی نمیگیرند، بلکه قربانی وعدههای پوچ، تاخیرهای غیرموجه یا حتی کلاهبرداری میشوند. در چنین شرایطی، شکایت از موسسه مهاجرتی، تنها راه برای بازپسگیری حقوق از دسترفته و جبران خسارات است.
اما آیا همه موسسات قابل پیگیری قانونی هستند؟ فرق بین شکایت از موسسه دارای مجوز و موسسه جعلی چیست؟ چه مدارکی برای اثبات تخلف آنها لازم است و دادگاه صالح کدام است؟ در این مقاله، به بررسی کامل شرایط، مدارک، مراحل و نکات حقوقی شکایت از موسسات مهاجرتی میپردازیم تا با آگاهی کامل، بتوانید مسیر پیگیری قانونی را با اطمینان آغاز کنید.
شکایت از موسسه مهاجرتی در چه مواردی مطرح میشود؟
با افزایش تقاضا برای مهاجرت کاری، تحصیلی یا سرمایهگذاری، افراد زیادی برای پیگیری پرونده مهاجرتی خود به موسسات مهاجرتی مراجعه میکنند. در این بین، متأسفانه برخی از این موسسات به تعهدات خود عمل نمیکنند یا حتی بدون داشتن مجوزهای لازم، اقدام به تبلیغات گسترده و دریافت مبالغ سنگین از متقاضیان مینمایند.
در چنین مواردی، قانون این امکان را فراهم کرده است که افراد متضرر بتوانند علیه موسسات مهاجرتی متخلف، شکایت حقوقی یا کیفری تنظیم کنند. اما این شکایتها فقط زمانی به نتیجه میرسند که مستندات و شرایط کافی برای اثبات تخلف وجود داشته باشد.
⚖️ موارد شایع تخلف و کلاهبرداری در موسسات مهاجرتی
- دریافت وجه و عدم انجام هیچگونه اقدام مؤثر برای اخذ ویزا؛
- وعدههای غیرواقعی مانند «اقامت تضمینی»، «مهاجرت بدون مدرک زبان» یا «پذیرش صددرصد»؛
- عدم ارائه قرارداد کتبی یا شفافسازی در مورد مراحل کار؛
- عدم پاسخگویی پس از دریافت وجه و رها کردن پرونده؛
- فعالیت بدون مجوز قانونی و جعل عنوان (مثلاً معرفی خود بهعنوان نماینده رسمی کشور مقصد یا وکیل مهاجرتی خارجی).
⚖️ تفاوت «عدم موفقیت در اخذ ویزا» با «کلاهبرداری مهاجرتی»
بسیاری از متقاضیان تصور میکنند اگر موسسهای موفق به اخذ ویزا نشود، میتوان آن را به کلاهبرداری متهم کرد. اما از دیدگاه قانونی، این دو موضوع تفاوت دارند:
- اگر موسسه با حسننیت اقدام کرده اما به دلایل خارج از اختیار (مثل رد شدن پرونده از طرف سفارت)، موفق به اخذ ویزا نشده باشد، نمیتوان آن را مجرم دانست.
- اما اگر از ابتدا با وعدههای دروغ، مدارک جعلی، یا تبلیغات فریبنده، متقاضی را به پرداخت وجه ترغیب کرده باشد، میتوان تحت عنوان کلاهبرداری یا تحصیل مال از طریق نامشروع علیه آن اقدام کرد.
چه زمانی میتوان از موسسه مهاجرتی شکایت کرد؟
شما زمانی میتوانید از موسسه مهاجرتی شکایت کنید که رفتار یا عملکرد آن برخلاف توافقات انجامشده، مقررات قانونی یا اصول عرفی باشد. مواردی مانند:
- عدم انجام تعهدات طبق قرارداد (مثلاً عدم ارسال مدارک به موقع یا پیگیری ناقص پرونده)؛
- عدم استرداد وجه پرداختی در صورت فسخ همکاری یا لغو خدمات؛
- تبلیغات گمراهکننده یا اطلاعات غلط در مورد روند مهاجرت؛
- فعالیت غیرقانونی و بدون مجوز رسمی در زمینه مهاجرت؛
- سوءاستفاده از اعتماد متقاضی و فریب عمدی برای دریافت وجه.
⚖️ اهلیت، نفع و توان اثبات ادعا در شکایت از موسسه مهاجرتی
سه عنصر اساسی برای اینکه شکایت شما قابلیت طرح و رسیدگی داشته باشد:
- اهلیت قانونی: شما باید خود شخص متقاضی باشید یا بهعنوان نماینده قانونی (مثلاً ولی یا وکیل) اقدام کنید.
- نفع مستقیم: باید بتوانید ثابت کنید که از عملکرد موسسه متضرر شدهاید، مثلاً وجه پرداخت کردهاید یا فرصت مهاجرت شما از بین رفته است.
- توان اثبات ادعا: بدون سند، قرارداد، رسید یا مکاتبات، ادعای شما شنیده نمیشود. مدارک مکتوب و دیجیتال باید ادعای تخلف یا سوءنیت موسسه را پشتیبانی کند.
مدارک لازم و نحوه شکایت از موسسه مهاجرتی
برای طرح شکایت مؤثر و موفق از یک موسسه مهاجرتی، داشتن مدارک و مستندات کافی، حیاتی است. در واقع، هیچ دادگاه یا دادسرایی صرفاً با ادعای شفاهی فرد، رأی صادر نمیکند. بنابراین، هرچه مدارک شما دقیقتر، مستندتر و قابل استنادتر باشد، روند رسیدگی سریعتر و احتمال موفقیت بیشتر خواهد بود. در این بخش، به مهمترین مدارکی که باید هنگام ثبت شکایت آماده داشته باشید اشاره میکنیم.
📌 ثبتنام در سامانه ثنا و مدارک هویتی لازم
برای طرح شکایت در مراجع قضایی ایران، داشتن حساب کاربری در سامانه ثنا ضروری است. اگر هنوز ثبتنام نکردهاید، میتوانید با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا از طریق سایت adliran.ir و بخش احراز هویت برخط، ثبتنام خود را انجام دهید. بههمراه آن، کارت ملی و شناسنامه نیز هنگام مراجعه به دفتر خدمات قضایی یا بارگذاری اطلاعات لازم خواهد بود.
📝 تنظیم شکواییه کیفری یا دادخواست حقوقی علیه موسسه مهاجرتی
اولین قدم، تشخیص نوع دعوا است:
-
اگر موسسه مهاجرتی دارای مجوز و ثبتشده باشد و صرفاً به تعهدات خود عمل نکرده باشد (مثلاً تأخیر یا عدم پیگیری کافی)، مسیر شکایت حقوقی است. در این صورت میتوانید برای «الزام به ایفای تعهد»، «مطالبه وجه» یا «فسخ قرارداد» اقدام کنید.
-
اگر موسسه فاقد مجوز، جعلی یا متقلبانه عمل کرده باشد (مثلاً وعدههای دروغین، عناوین جعلی یا دریافت پول بدون قصد انجام کار)، مسیر کیفری است و باید شکواییه با عنوان کلاهبرداری یا «تحصیل مال از طریق نامشروع» تنظیم شود.
در هر دو حالت، میتوانید شکایت خود را با کمک وکیل تنظیم کنید یا از نمونه فرمهای آماده در اینترنت استفاده کرده و در قالب فایل word یا PDF ذخیره نمایید.
📌 قرارداد، رسید پرداخت وجه و مستندات الکترونیکی (چت، ایمیل، اسکرینشات و…)
بخش اصلی اثبات ادعای شما، این دسته از مدارک برای اثبات کلاهبرداری یا تخلف دفاتر مهاجرتی استفاده می شود:
- قرارداد کتبی: اگر قراردادی بین شما و موسسه امضا شده، مهمترین سند شما برای اثبات تعهدات نقضشده خواهد بود.
- رسیدهای پرداخت: فیشهای بانکی، رسیدهای کارتخوان، پرینت واریز وجه به حساب موسسه یا افراد مرتبط.
- مکاتبات: چتهای واتساپی، تلگرام، پیامک، ایمیلها، حتی فایلهای صوتی مشاوره یا تماسهایی که ضبط کردهاید.
- تبلیغات: اسکرینشات از سایت یا پیج اینستاگرام موسسه که در آن وعدههایی مثل «اقامت تضمینی» یا «بدون مدرک زبان» داده شده باشد.
- استشهادیه یا شهادت شهود: اگر فرد یا افرادی در روند همکاری با موسسه همراه شما بودند و حاضرند شهادت دهند، میتوانید از آنها بهعنوان شاهد استفاده کنید.
نمونه شکایت کلاهبرداری مهاجرتی از موسسه جعلی
در زیر، یک نمونه خلاصهشده از شکایت کلاهبرداری مهاجرتی آورده شده که میتواند الگوی اولیهای برای تنظیم شکواییه رسمی شما باشد:
موضوع: کلاهبرداری توسط موسسه مهاجرتی فاقد مجوز
مرجع رسیدگی: دادسرای امور بینالملل / دادسرای محل وقوع جرمشاکی: [نام و نام خانوادگی شاکی]
نشانی: [آدرس محل سکونت شاکی]
تلفن تماس: [شماره تماس]
مشتکیعنه: [نام فرد یا موسسه مهاجرتی]
نشانی متهم: [در صورت اطلاع، آدرس موسسه یا مدیر مسئول]شرح شکایت:
اینجانب در تاریخ [تاریخ] با مراجعه به موسسهای به نام [نام موسسه] که از طریق شبکههای اجتماعی خود را بهعنوان نماینده رسمی مهاجرتی معرفی میکرد، اقدام به عقد قرارداد مهاجرتی نمودم. پس از پرداخت مبلغ [مبلغ ریالی] جهت اخذ ویزای [نوع ویزا]، مشخص شد که هیچ اقدامی انجام نشده و موسسه فاقد هرگونه مجوز قانونی بوده است. پیگیریهای مکرر نیز بیپاسخ ماند. با توجه به مستندات و رفتار متقلبانه مشتکیعنه، تقاضای رسیدگی کیفری تحت عنوان «کلاهبرداری» و صدور حکم مقتضی دارم.ضمائم:
کپی قرارداد
رسید پرداخت
چتها و مکاتبات
اسکرینشات تبلیغات فریبنده
تصویر کارت ملی
📝 چه نکاتی را حتماً باید در متن شکایت و شرح ماجرا ذکر کنیم؟
برای اینکه شکواییه شما کامل، قابل قبول و قابل رسیدگی باشد، حتماً موارد زیر را لحاظ کنید:
- مشخصات کامل شاکی و مشتکیعنه (در حد اطلاعات موجود)
- تاریخ دقیق وقوع تخلف یا شروع همکاری
- نوع وعدهها و ادعاهای موسسه (مثلاً تضمین، مدتزمان، کشوری خاص)
- مبالغ دقیق پرداختشده و روش پرداخت
- رفتار موسسه پس از دریافت پول (عدم پاسخگویی، تأخیر، فریب و…)
- درخواست قانونی شما (مثلاً رسیدگی کیفری، جبران خسارت تاخیر در انجام تعهد، ممنوع الخروجی مدیر موسسه و…)
📌 توصیه: اگر با نگارش حقوقی آشنا نیستید، بهتر است برای تهیه متن نهایی شکواییه، از وکیل یا مشاور حقوقی استفاده کنید تا شانس پذیرش و موفقیت پرونده بیشتر شود.
دادگاه صالح برای رسیدگی به شکایت از موسسه مهاجرتی و نکات کاربردی
یکی از سؤالات پرتکرار افرادی که قصد شکایت از موسسه مهاجرتی را دارند، این است که کدام دادگاه صلاحیت رسیدگی دارد؟ آیا باید حتماً در شهر محل فعالیت موسسه شکایت کرد؟ یا میتوان از شهر محل سکونت خود نیز اقدام کرد؟ پاسخ به این سؤال، بستگی به نوع شکایت، محل وقوع تخلف و برخی ملاحظات قانونی دارد که در ادامه بررسی میکنیم.
⚖️ نحوه شکایت از دفاتر مهاجرتی و محل تشکیل دادگاه (محل موسسه یا محل وقوع جرم؟)
در دعاوی حقوقی مانند «مطالبه وجه»، «الزام به ایفای تعهد»، «فسخ قرارداد» و… طبق ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه محل اقامت خوانده (یعنی موسسه مهاجرتی) مرجع صالح برای رسیدگی است. بنابراین، اگر موسسه در تهران مستقر باشد و شما در شیراز زندگی میکنید، باید دعوای حقوقی خود را در تهران مطرح کنید. مگر اینکه در قرارداد، محل اجرای تعهد یا صلاحیت دادگاه خاصی ذکر شده باشد.
در شکایتهای کیفری مانند «کلاهبرداری»، «تحصیل مال از طریق نامشروع» یا «فریب در معاملات» دادسرای محل وقوع جرم صالح است. این میتواند شامل محل دفتر موسسه، محل دریافت وجه، یا حتی شهری باشد که تبلیغات و فریب صورت گرفته است. بهعنوان مثال، اگر از شیراز با موسسهای در تهران تماس گرفتهاید، وجه را از شیراز واریز کردهاید، و فریب در همان شهر اتفاق افتاده، دادسرای شیراز میتواند صالح باشد.
در شکایات مربوط به موسسات خارجی یا فعالیتهای بینالمللی، مانند دفاتری که در ترکیه یا کشورهای دیگر مستقرند، امکان طرح شکایت از طریق دادسرای امور بینالملل یا در موارد خاص، پلیس بینالملل (اینترپل) وجود دارد.
✅ نکات مهم برای اثبات کلاهبرداری موسسه مهاجرتی و افزایش شانس موفقیت شکایت
- تمام مکاتبات و پرداختها را مستند نگه دارید. رسید بانکی، چتهای واتساپ، فایل صوتی و اسکرینشات سایت موسسه، همگی قابل استفاده هستند.
- از پرداخت نقدی بدون رسید خودداری کنید. همیشه سعی کنید مبلغ را به حساب رسمی و با شرح کامل واریز کنید.
- تبلیغات موسسه را ذخیره کنید. اگر ادعاهایی مثل «ویزای تضمینی»، «بازگشت وجه در صورت رد» یا «نمایندگی رسمی سفارت» مطرح شده، این اسناد در اثبات فریب مؤثر است.
- اگر موسسه ثبت نشده و هویت مشخصی ندارد، با کمک وکیل، میتوان علیه افراد دخیل بهصورت فردی اقدام کرد.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون شکایت از موسسه مهاجرتی مطرح شده است:
❓ من از یک موسسه مهاجرتی در اینستاگرام خدمات گرفتم، پول واریز کردم ولی دیگه پاسخ نمیدن. قراردادی ندارم، فقط چت و رسید دارم. میتونم شکایت کنم؟
✅ بله، اگرچه نداشتن قرارداد کتبی ممکن است روند اثبات را سختتر کند، اما چتهای واتساپ، اسکرینشات اینستاگرام و رسید واریز وجه میتوانند بهعنوان ادله اثبات دعوا استفاده شوند. در این موارد، با تنظیم شکواییه کیفری به اتهام «کلاهبرداری» یا «تحصیل مال از طریق نامشروع» میتوانید از طریق دادسرای محل وقوع جرم (مثلاً شهر محل واریز وجه یا سکونت خودتان) اقدام کنید.
❓ ساکن مشهدم ولی موسسه مهاجرتی در تهران قراردادهام رو بست. آیا میتونم تو شهر خودم شکایت کنم؟
✅ اگر شکایت شما حقوقی باشد (مثل مطالبه وجه یا الزام به انجام تعهد)، دادگاه محل اقامت خوانده یعنی تهران صالح است. اما اگر شکایت کیفری است و جرم در مشهد واقع شده (مثلاً شما در مشهد فریب خوردهاید یا وجه را از اینجا واریز کردهاید)، میتوانید در مشهد شکایت کیفری را ثبت کنید. نوع دعوا در تعیین مرجع صالح بسیار مهم است.
❓ موسسهای که از من پول گرفته، گفته نماینده رسمی کاناداست ولی بعداً فهمیدم هیچ مجوزی نداره. آیا این موضوع کلاهبرداری محسوب میشه؟
✅ بله، ادعای دروغین داشتن نمایندگی رسمی از سفارت یا دولت خارجی، اگر موجب فریب شما و دریافت وجه شده باشد، میتواند مشمول عنوان کیفری کلاهبرداری شود. بهویژه اگر این ادعا با هدف جلب اعتماد و اخذ مبالغ کلان انجام شده باشد. در این صورت، میتوانید با ارائه مستندات، علیه فرد یا موسسه طرح شکایت کیفری کنید.