افزایش غیرمنطقی اجاره بها در سال ۱۴۰۴ یکی از مهمترین دغدغههای مستأجران در ایران، بهویژه در شهرهای بزرگ مانند تهران است. بسیاری از موجران، بدون توجه به سقف قانونی مصوب، اقدام به افزایش قیمت اجاره میکنند. اما آیا چنین افزایشی قانونی است؟ مستأجران چه حقوقی دارند و چگونه میتوانند اعتراض کنند؟
در این مقاله، با استناد به قوانین جدید و مصوبات رسمی، مراحل شکایت از صاحبخانه به دلیل افزایش غیرقانونی اجاره را بررسی میکنیم.
آیا صاحبخانه میتواند بیشتر از قانون افزایش قیمت اجاره بگیرد؟
بله، اما فقط در شرایط خاص. بسیاری از مستأجران تصور میکنند موجر هیچ حقی برای افزایش اجارهبها ندارد، در حالی که قانون این موضوع را با جزئیات روشن کرده است. صاحبخانه معمولاً پس از پایان مدت قرارداد، این اختیار را دارد که برای تمدید قرارداد، رقم اجاره را افزایش دهد؛ اما این افزایش باید مطابق سقف قانونی و شرایط مصوب باشد.
به ویژه در سال ۱۴۰۴، بر اساس مصوبات شورای مسکن، سقف افزایش اجاره در شهر تهران ۲۵ درصد و در سایر شهرها ۲۰ درصد تعیین شده است. هرگونه افزایش بیش از این مقادیر، در صورت تمدید قرارداد، غیرقانونی و قابل شکایت است.
✅ مواردی که افزایش اجارهبها غیرقانونی محسوب میشود
اگر مالک بخواهد با مستأجر قبلی، قرارداد جدیدی ببندد یا قرارداد قبلی را تمدید کند، اما رقم اجاره را بیشتر از سقف تعیینشده افزایش دهد، این عمل برخلاف قانون است. در چنین شرایطی، مستأجر میتواند با جمعآوری مدارک لازم، اقدام به اعتراض رسمی یا شکایت در شورای حل اختلاف نماید.
همچنین اگر مشاور املاک با آگاهی از سقف قانونی، قرارداد اجاره را با درصد افزایش بیشتر تنظیم کرده باشد، مستأجر میتواند از وی نیز به مراجع صنفی یا تعزیرات حکومتی شکایت کند.
✅ مواردی که مالک حق عدم تمدید یا تغییر شرایط قرارداد را دارد
اما نکته مهم اینجاست که مالک اجباری به تمدید قرارداد ندارد. در پایان مدت اجاره، اگر مالک قصد فروش ملک یا سکونت شخصی در آن را داشته باشد، میتواند از تمدید قرارداد خودداری کند. در این صورت، الزام به رعایت سقف افزایش اجاره، منتفی میشود و مستأجر ناچار به تخلیه خواهد بود.
در واقع، افزایش اجاره بیش از سقف قانونی، فقط در قراردادهای تمدیدی با همان مستأجر، ممنوع است. در غیر این صورت، مالک آزاد است قرارداد جدیدی با شرایط دلخواه و مستأجر دیگر منعقد کند.
قانون سقف افزایش اجاره بها ۱۴۰۴ در تهران و سایر شهرها
یکی از مهمترین اقداماتی که در سالهای اخیر برای ساماندهی بازار اجاره صورت گرفته، تعیین سقف افزایش اجاره بها از سوی دولت و شورای عالی مسکن است. در سال ۱۴۰۴ نیز، با توجه به ادامه تورم و نوسانات اقتصادی، این سقف بهطور رسمی اعلام و اجرایی شده است تا از افزایشهای بیرویه جلوگیری شود و حقوق مستأجران حفظ گردد.
بر اساس قانون ساماندهی بازار زمین، مسکن و اجاره بها (مصوب ۱۴۰۳)، دولت اختیار دارد هر سال با توجه به شرایط اقتصادی و نرخ تورم، سقف مجاز افزایش اجارهبها را تعیین کند. این قانون، ابزار مهمی برای کنترل بازار اجاره و حمایت از اقشار آسیبپذیر به شمار میرود.
📌 سقف افزایش اجاره در تهران و تفاوت آن با شهرستانها
بر اساس مصوبه شورای مسکن استان تهران برای سال ۱۴۰۴، حداکثر افزایش مجاز اجارهبها در تهران ۲۵ درصد تعیین شده است. این عدد بهصورت رسمی توسط مدیرکل راه و شهرسازی استان اعلام شده و ملاک قانونی برای موجر و مستأجر به شمار میرود.
اما در سایر شهرها و شهرستانها، این سقف پایینتر و حدود ۲۰ درصد است. این تفاوت به دلیل اختلاف هزینههای زندگی، عرضه و تقاضای مسکن و نرخ تورم منطقهای تعیین شده است.
📌 در برخی منابع، عدد ۲۶ درصد نیز برای تهران ذکر شده که ظاهراً بر پایه فرمول قانونی و شرایط تورمی در استان تهران محاسبه شده است، اما بیشتر مراجع رسمی عدد ۲۵ درصد را مبنا قرار دادهاند.
📌 نقش قانون ساماندهی بازار مسکن و مصوبات شورای مسکن
قانون جدید ساماندهی بازار مسکن، با هدف مبارزه با نابسامانیها و جلوگیری از فشار بیمورد به مستأجران، از شورای عالی مسکن و شورای مسکن استانها خواسته است که سالانه سقف مجاز افزایش اجاره را مشخص کنند.
مطابق ماده ۷ این قانون:
«در استانهایی که نرخ تورم سالانه بالاتر از ۳۰ درصد باشد، سقف افزایش اجاره بها باید بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد نرخ تورم عمومی تعیین شود.»
این ماده دست شوراهای محلی را باز گذاشته است تا با توجه به شرایط خاص هر منطقه، محدودیتهایی منطقی برای افزایش اجاره وضع کنند.
قبل از شکایت از صاحبخانه به دلیل افزایش اجاره بها چه نکاتی را باید بدانیم؟
شکایت از موجر به دلیل افزایش غیرقانونی اجارهبها، فرآیندی است که باید با آگاهی و دقت انجام شود. بسیاری از مستأجران، بدون بررسی شرایط واقعی قرارداد و دلایل احتمالی افزایش اجاره، بلافاصله به مراجع قانونی مراجعه میکنند و همین موضوع میتواند باعث شکست آنها در پرونده شود. بنابراین، پیش از هر اقدامی باید چند نکته مهم را در نظر بگیرید.
✅ بررسی دقیق قرارداد اجاره و مدت آن
اولین گام، مطالعه دقیق اجارهنامه است. اگر مدت قرارداد هنوز به پایان نرسیده باشد، موجر حق ندارد یکطرفه اجاره را افزایش دهد یا درخواست تخلیه کند، مگر در شرایط خاص مانند تخلف مستأجر.
اما اگر مدت قرارداد به پایان رسیده و وارد مرحله تمدید شده باشید، بررسی کنید که در متن قرارداد، شرطی برای افزایش اجاره آمده یا خیر. در برخی قراردادها درصد افزایش سالانه از قبل تعیین میشود؛ در این صورت، همان درصد ملاک عمل خواهد بود.
اگر هیچ شرطی برای افزایش وجود ندارد، مستأجر میتواند به سقف مصوب قانونی (۲۵٪ تهران، ۲۰٪ شهرستانها) استناد کرده و افزایش بیشتر را رد کند.
✅ تشخیص تفاوت بین تمدید قرارداد و عدم تمدید از سوی موجر
باید توجه داشت که شکایت از افزایش اجاره تنها در صورتی معنا دارد که رابطه استیجاری ادامهدار باشد، یعنی موجر قصد تمدید قرارداد با همان مستأجر را داشته باشد ولی بخواهد بیش از سقف قانونی، اجاره را بالا ببرد.
اما اگر مالک به هر دلیلی از تمدید خودداری کند، مثلاً:
- بخواهد ملک را بفروشد
- بخواهد خودش یا فرزندش در آن ساکن شود
- یا اصلاً تمایلی به ادامه اجاره نداشته باشد
در این صورت نمیتوان او را به تمدید با شرایط خاص مجبور کرد و افزایش بیش از سقف مصوب نیز موضوعیتی ندارد. در واقع، مستأجر فقط در چارچوب تمدید قرارداد میتواند به افزایش بیش از حد اعتراض کند.
روشهای قانونی اعتراض به افزایش اجاره (اظهارنامه و تعدیل اجارهبها)
اگر مذاکرات دوستانه نتیجه ندهد و موجر همچنان بر افزایش بیش از حد قانونی اجارهبها پافشاری کند، مستأجر این حق را دارد که از مسیرهای قانونی اقدام کند. اعتراض به افزایش اجاره، هم میتواند در قالب ارسال اظهارنامه انجام شود و هم با طرح دعوی تعدیل اجارهبها در مراجع رسمی. در این بخش، به روشهای قانونی و گامبهگام اعتراض میپردازیم.
📝 ارسال اظهارنامه به مالک و استناد به سقف قانونی افزایش اجاره
اولین قدم قانونی که میتوانید قبل از شکایت رسمی بردارید، ارسال اظهارنامه قضایی به موجر است. اظهارنامه، یک ابزار رسمی برای اعلام موضع حقوقی شماست و میتواند نقش مهمی در جلوگیری از تشدید اختلاف ایفا کند.
در متن اظهارنامه، موارد زیر را ذکر کنید:
- مشخصات قرارداد قبلی
- میزان اجارهبهای فعلی
- میزان افزایش پیشنهادی مالک
- سقف قانونی افزایش اجاره در سال ۱۴۰۴ (۲۵٪ در تهران یا ۲۰٪ در سایر شهرها)
- اعلام مخالفت شما با افزایش بیش از حد و درخواست برای اصلاح رقم پیشنهادی
این اظهارنامه باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ارسال شود و یک نسخه از آن بهعنوان مستند در پرونده شما باقی خواهد ماند.
📝 دعوی تعدیل اجارهبها بر اساس عرف و مصوبات قانونی
اگر ارسال اظهارنامه نتیجه نداد، مستأجر میتواند بهصورت رسمی دادخواستی با عنوان «تعدیل اجارهبها» تنظیم کند. این دعوی معمولاً به شورای حل اختلاف محل ملک ارجاع میشود.
در این دعوا، مستأجر میتواند به موارد زیر استناد کند:
- افزایش اجاره بیش از سقف تعیینشده
- تفاوت زیاد با عرف منطقه
- مقایسه قرارداد جدید با قرارداد سال گذشته
- مصوبه شورای مسکن و قانون ساماندهی بازار مسکن
ماده ۹ قانون شورای حل اختلاف نیز صراحت دارد که دعوی تعدیل اجاره در صورت نبود اختلاف در اصل قرارداد، در صلاحیت شورای حل اختلاف است. شورا پس از ثبت دادخواست، معمولاً با جلب نظر کارشناس رسمی دادگستری، رقم منصفانه اجارهبها را مشخص کرده و رأی نهایی را صادر میکند.
مراحل شکایت از صاحبخانه برای افزایش اجاره ۱۴۰۴ در شورای حل اختلاف
وقتی مستأجر با افزایش غیرمنصفانه اجارهبها روبهرو میشود و مذاکره و اظهارنامه نتیجه نمیدهد، مسیری قانونی برای شکایت از موجر وجود دارد. طبق قانون، مستأجران میتوانند با در دست داشتن مدارک لازم و استناد به سقف قانونی افزایش اجاره در سال ۱۴۰۴، علیه موجر اقدام قانونی کنند. این شکایت باید از طریق شورای حل اختلاف محل ملک انجام شود و مراحل مشخصی دارد.
⚖️ مدارک لازم برای شکایت از افزایش اجاره بها
برای طرح شکایت موفقیتآمیز، مستأجر باید مدارک کافی و مستند ارائه دهد. این مدارک شامل موارد زیر است:
- نسخه قرارداد اجاره قبلی و جدید (ترجیحاً با کد رهگیری)
- رسیدهای پرداخت اجاره یا ودیعه
- پیامکها، چتها یا مکاتباتی که نشاندهنده اختلاف بر سر اجاره است
- اظهارنامهای که قبلاً برای اعتراض ارسال شده
- استناد به مصوبه رسمی سقف افزایش اجاره در سال ۱۴۰۴ (۲۵٪ در تهران، ۲۰٪ در شهرستانها)
هرچه مستأجر مستندات بیشتری ارائه دهد، احتمال صدور رأی به نفع او بیشتر خواهد بود.
⚖️ فرآیند ثبت دادخواست و رسیدگی شورای حل اختلاف
روند شکایت از موجر برای افزایش غیرقانونی اجاره بهصورت زیر است:
-
ثبت دادخواست الکترونیکی
از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست تعدیل اجارهبها یا الزام به رعایت سقف قانونی ثبت میشود. -
ارجاع به شورای حل اختلاف محل وقوع ملک
پرونده به شورای حل اختلاف ارسال شده و برای بررسی نوبتدهی میشود. -
بررسی اولیه شورا و ارجاع به کارشناس رسمی دادگستری
شورا با در نظر گرفتن نرخ مصوب، عرف منطقه و شرایط طرفین، موضوع را به کارشناس رسمی ارجاع میدهد. -
صدور رأی تعدیل اجارهبها
پس از بررسی مستندات و نظر کارشناس، شورا رأی نهایی را صادر میکند. اگر افزایش اجاره بیش از سقف قانونی باشد، موجر به اصلاح رقم اجاره و استرداد مازاد دریافتی محکوم خواهد شد. -
ابلاغ رأی به طرفین و امکان تجدیدنظرخواهی
رأی شورا قابل تجدیدنظر در دادگاه عمومی حقوقی است؛ بنابراین اگر هر یک از طرفین اعتراض داشته باشند، میتوانند از این مسیر استفاده کنند.
نقش ثبت الکترونیکی اجارهنامه و کد رهگیری در اثبات افزایش غیرقانونی اجاره
یکی از مهمترین تغییرات در قوانین اجارهبها طی سالهای اخیر، الزامی شدن ثبت الکترونیکی اجارهنامه و دریافت کد رهگیری است. این تغییر، نهتنها شفافیت در معاملات ملکی را افزایش داده، بلکه به مستأجران کمک میکند تا در صورت بروز اختلاف با موجر، با استناد به قرارداد رسمی و ثبتشده، از حقوق خود دفاع کنند.
📌 الزام ثبت اجارهنامه در سامانههای رسمی و دریافت کد رهگیری
طبق ماده ۱۸ قانون جهش تولید مسکن، کلیه قراردادهای اجاره باید بهصورت الکترونیکی و از طریق سامانه ثبت معاملات املاک (amlaak.mrud.ir) یا سامانه خودنویس (srem.mrud.ir) به ثبت برسند.
در این سامانهها، اطلاعات زیر ثبت میشود:
- مشخصات کامل موجر و مستأجر
- مشخصات دقیق ملک
- مبلغ رهن و اجاره
- مدت قرارداد
- تاریخ شروع و پایان
- شرایط تمدید و افزایش
پس از ثبت نهایی، به قرارداد کد رهگیری منحصر بهفرد تعلق میگیرد که در استعلامها و پیگیریهای قانونی قابل استفاده است.
📌 استفاده از اطلاعات ثبتشده برای اثبات تخلف مالک یا مشاور املاک
ثبت الکترونیکی اجارهنامه، مزایای مهمی برای مستأجر دارد:
-
اثبات دقیق مبلغ اجارهبها:
در صورت شکایت از موجر بابت افزایش غیرقانونی اجاره، ارائه نسخه ثبتشده قرارداد با کد رهگیری، یکی از قویترین مستندات محسوب میشود. -
جلوگیری از تخلف مشاور املاک:
اگر مشاور املاک اقدام به تنظیم قرارداد با ارقام بالاتر از سقف قانونی کند، قرارداد ثبتشده در سامانه، ملاک بررسی تخلف او خواهد بود. -
تسهیل فرآیند رسیدگی در شورای حل اختلاف:
شورا میتواند با استعلام مستقیم از سامانه ثبت معاملات، میزان اجاره قبلی و جدید را مقایسه کرده و درستی ادعای مستأجر را بررسی کند.
توجه: اجارهنامههایی که ثبت رسمی و الکترونیکی نشدهاند، ممکن است در مراجع قانونی فاقد اعتبار کامل باشند و اثبات ادعا را برای مستأجر سختتر کنند.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون شکایت از صاحبخانه برای افزایش اجار مطرح شده است:
❓ من مستأجرم و صاحبخانه گفته برای تمدید اجاره در سال ۱۴۰۴ باید ۴۰ درصد بیشتر از پارسال بپردازم. آیا میتونم شکایت کنم؟
✅ بله. طبق مصوبه شورای مسکن برای سال ۱۴۰۴، سقف افزایش اجاره در تهران ۲۵٪ و در سایر شهرها ۲۰٪ تعیین شده است. اگر صاحبخانه بخواهد بدون دلیل قانونی بیش از این مبلغ اجاره را افزایش دهد، میتوانید با ارائه قرارداد سال قبل و قرارداد پیشنهادی جدید، در شورای حل اختلاف محل ملک شکایت تنظیم کنید. همچنین بهتر است ابتدا یک اظهارنامه قانونی ارسال کنید و فرصت سازش دهید.
❓ مشاور املاک بدون اینکه چیزی بگه، قراردادی تنظیم کرده که اجاره رو ۳۰ درصد زیاد کرده. حالا فهمیدم که این غیرقانونیه. میتونم از مشاور هم شکایت کنم؟
✅ بله. مشاور املاک موظف بوده شما را از سقف مجاز افزایش اجاره طبق قانون ۱۴۰۴ مطلع کند. اگر قرارداد با افزایش بیش از حد مجاز تنظیم شده و شما هم متوجه نشدهاید، میتوانید علیه مشاور به اتحادیه مشاوران املاک منطقه یا سازمان تعزیرات حکومتی (سامانه ۱۳۵) شکایت کنید. این اقدام باعث پیگیری تخلف و احتمالاً برخورد با مشاور متخلف خواهد شد.
❓ صاحبخانه گفته اگر با افزایش بیشتر از ۲۵٪ موافقت نکنم، قرارداد رو تمدید نمیکنه. آیا میتونه این کارو بکنه؟
✅ اگر مدت قرارداد تمام شده و مالک قصد استفاده شخصی از ملک یا فروش آن را داشته باشد، میتواند از تمدید خودداری کند. اما اگر صرفاً میخواهد برای همان مستأجر، قرارداد را با افزایش بیش از سقف قانونی تمدید کند و این شرط را تحمیل نماید، این کار قابل اعتراض است. در چنین حالتی، ابتدا اظهارنامه بفرستید و در صورت عدم توافق، اقدام به طرح دعوی تعدیل اجاره در شورای حل اختلاف کنید.