شرکتهای تجاری در قانون برای فعالیتهای اقتصادی مشروع، ایجاد اشتغال و توسعه بازار شکل میگیرند. اما در کنار شرکتهای قانونی، پدیدهای تحت عنوان شرکت کاغذی یا شرکت صوری وجود دارد که نه تنها هیچگونه فعالیت واقعی اقتصادی ندارد، بلکه در بسیاری موارد، ابزار ارتکاب جرم محسوب میشود.
هدف از ایجاد چنین شرکتهایی در بسیاری موارد، فرار از مالیات، پولشویی یا پنهان کردن داراییهاست. در این بخش، به تعریف دقیق این شرکتها و تفاوتشان با شرکتهای واقعی میپردازیم.
شرکت کاغذی چیست و نشانه های آن چه می باشد؟
شرکت کاغذی یا شرکت صوری، نهادی ثبتشده است که صرفاً روی کاغذ وجود دارد و فاقد فعالیت اقتصادی واقعی است. این شرکتها اغلب برای مقاصد غیرقانونی مانند فرار مالیاتی، پولشویی، پنهانسازی هویت یا اموال افراد، و کلاهبرداری تأسیس میشوند. این شرکتها فقط روی کاغذ وجود دارند؛ ثبت شدهاند، شناسه ملی دارند، اما دفتر، کارمند، سرمایه یا فعالیت واقعی ندارند.
📌 ثبت قانونی، اما بدون فعالیت واقعی
اولین ویژگی این شرکتها، وجود ظاهری قانونی بدون داشتن فعالیت عملی است. یعنی:
- در سامانه ثبت شرکتها ثبت شدهاند
- اساسنامه و روزنامه رسمی دارند
- اما نه دفتر مشخص دارند، نه کارمند، نه تولید یا خدمات واقعی
📌 داراییهای جعلی یا ساختگی
در بسیاری موارد، شرکتهای کاغذی:
- دارای حساب بانکی با گردشهای ساختگی هستند
- تجهیزات یا دفتر کاری ندارند
- سرمایه اعلامشده آنها واقعی نیست یا از اشخاص بیاطلاع استفاده شده
📌 استفاده از افراد ناآگاه یا بینامونشان برای ثبت
یکی از شگردهای رایج در شرکتهای صوری این است که:
- شرکت را به نام افرادی ثبت میکنند که هیچ اطلاعی از روند کار ندارند
- اغلب این افراد شامل کارتنخوابها، معتادان، دستفروشان یا اشخاص فاقد سواد حقوقی هستند
- مدارک شناسایی آنها با وعده مبلغی ناچیز برای ثبت شرکت استفاده میشود
📌 هدف پوشاندن فعالیت مجرمانه یا پنهان کردن هویت واقعی
شرکت صوری اغلب ابزاری برای پنهان کردن هویت گردانندگان اصلی یا فرار از تعهدات قانونی مانند پرداخت مالیات یا دیون بانکی است. به عبارت دیگر، شرکت فقط پوستهای ساختگی برای اختفای یک هدف پنهان و غیرقانونی است.
📌 سابقه فعالیت کوتاه و بدون ثبات
یکی دیگر از نشانههای مهم:
- عمر شرکتهای صوری معمولاً کوتاه است
- پس از انجام چند معامله، ناگهان منحل میشوند یا ناپدید میگردند
- در استعلامها ممکن است نشانی یا شماره تماسشان غیرفعال باشد
📝 نکته مهم:
در بسیاری موارد، شرکتهای صوری برای صدور فاکتورهای جعلی یا ثبت معاملات صوری ایجاد میشوند. اگر طرف معامله شما ادعا میکند شرکتی ثبتشده است، ولی هیچ ردپایی از آن در بازار، فعالیت اقتصادی، یا شبکههای اجتماعی نمیبینید، احتمال دارد با یک شرکت کاغذی روبرو باشید.
اهداف تأسیس شرکت کاغذی؛ از فرار مالیاتی تا پولشویی و پنهان کردن داراییها
همانطور که پیشتر گفتیم، شرکت کاغذی بر روی اسناد رسمی ثبت شده اما فاقد فعالیت واقعی است. اما این سؤال مطرح میشود که چرا برخی افراد بهجای تأسیس یک شرکت واقعی، اقدام به راهاندازی شرکت صوری میکنند؟ پاسخ این پرسش در اهداف عمدتاً مجرمانه و سودجویانهای است که پشت پرده تأسیس این شرکتها قرار دارد. در این بخش، با مهمترین انگیزهها و دلایل تشکیل شرکتهای کاغذی آشنا میشویم.
⚖️ فرار از پرداخت مالیات
✅ یکی از اصلیترین انگیزههای تأسیس این شرکت ها برای فرار مالیاتی است.
افراد سودجو با راهاندازی شرکت صوری و صدور فاکتورهای ساختگی، تلاش میکنند:
- سود واقعی خود را کمتر نشان دهند
- هزینههای صوری بالا ثبت کنند
- و در نتیجه، میزان مالیات پرداختی را کاهش دهند یا صفر کنند
برای مثال، یک شرکت واقعی که درآمد بالایی دارد، ممکن است با استفاده از فاکتورهای شرکت کاغذی، خریدهایی با قیمت بالا ثبت کند تا سودش کم و مالیاتش ناچیز شود.
⚖️ پولشویی و تطهیر منابع مالی نامشروع
شرکتهای کاغذی یکی از ابزارهای رایج پولشویی در جهان هستند.
در این حالت:
- مجرم (مثلاً قاچاقچی یا رشوهگیرنده) پولهای حاصل از فعالیت غیرقانونی را وارد یک شرکت صوری میکند
- با چند معامله ساختگی، منشأ پول را قانونی جلوه میدهد
- سپس این پول را وارد چرخه رسمی اقتصاد میکند
🔍 طبق ماده ۹ قانون مبارزه با پولشویی، چنین رفتاری میتواند به حبس، مصادره اموال و جزای نقدی منجر شود.
⚖️ پنهان کردن هویت یا اموال واقعی
برخی افراد برای فرار از توقیف اموال یا فرار از تعهدات مالی (مثلاً مهریه، دیون بانکی، مالیات معوقه) اقدام به تأسیس شرکتهای کاغذی میکنند. آنها اموالشان را به نام شرکت صوری منتقل میکنند یا شرکت را به نام یک فرد دیگر ثبت میکنند در نتیجه، از توقیف یا ردیابی اموالشان جلوگیری میکنند
در بسیاری از پروندههای خانوادگی یا مالی، رد پای چنین شرکتهایی مشاهده میشود.
⚖️ سوءاستفاده از اعتبار و انجام کلاهبرداری
بعضی افراد از ساختار ظاهری قانونی شرکت صوری برای فریب دیگران استفاده میکنند. بهعنوان نمونه با ثبت شرکت و تهیه سربرگ، مهر، کارت بانکی و … خود را بهعنوان یک مجموعه معتبر معرفی میکنند سپس با وعدههای واهی اقدام به جذب سرمایه، گرفتن پیشپرداخت، یا فروش اجناس تقلبی میکنند
این نوع فعالیت مصداق کلاهبرداری در معاملات با پوشش شرکت با مسئولیت محدود یا ثبتشده است.
⚖️ اخذ تسهیلات و وامهای بانکی بدون ضمانت واقعی
برخی شرکتهای صوری بهصورت هدفمند برای دریافت وامهای کلان بانکی تأسیس میشوند به اینصورت که شرکت را ثبت میکنند، اسناد ساختگی مثل فاکتور یا گردش حساب جعلی تهیه میکنند و با ارائه این مدارک، وام میگیرند و پس از مدتی ناپدید میشوند
این روش یکی از شایعترین شیوههای کلاهبرداری سازمانیافته بانکی است که در بسیاری از پروندهها دیده شده.
📝 نکته پایانی:
تأسیس شرکت کاغذی شاید در ظاهر پیچیده نباشد، اما در واقع، استفاده از آن برای اهداف مجرمانه یکی از مصادیق بارز اخلال در نظام اقتصادی کشور است و قانونگذار مجازاتهای سنگینی برای آن در نظر گرفته است.
مجازات شرکت صوری و مسئولیت کیفری موسسین و مدیران آن
خود تأسیس شرکت صوری جرم نیست، اما استفاده از آن برای انجام جرم (مثلاً پولشویی، فرار مالیاتی، کلاهبرداری) موجب تعقیب کیفری خواهد بود. تا زمانی که هیچ اقدام مجرمانهای انجام نشده، صرف ثبت شرکت بدون فعالیت، مجازات ندارد. اما اگر کوچکترین عملیاتی با نیت مجرمانه از طریق این شرکت صورت گیرد، تمام عوامل پشت پرده تحت پیگرد قرار میگیرند.
📌 مجازاتهای مربوط به فرار مالیاتی (مواد ۲۷۴ و ۲۷۵ قانون مالیاتهای مستقیم)
مطابق ماده ۲۷۴ قانون مالیاتهای مستقیم، مصادیق زیر «جرم فرار مالیاتی» محسوب میشوند:
- صدور و استناد به فاکتورهای صوری
- کتمان فعالیت اقتصادی
- استفاده از کارت بازرگانی یا کد اقتصادی دیگران
- امتناع از ارائه اظهارنامه واقعی
✅ مجازات این جرایم:
- حبس از ۶ ماه تا ۲ سال
- جزای نقدی از ۲۰ تا ۸۰ میلیون تومان (قابل افزایش با نرخ تورم)
- محرومیت از صدور اسناد تجاری یا فعالیت شغلی تا ۲ سال (برای اشخاص حقوقی)
📌 مجازات پولشویی با استفاده از شرکتهای کاغذی
طبق ماده ۹ قانون مبارزه با پولشویی اگر شرکت صوری برای ورود پولهای نامشروع به سیستم اقتصادی کشور استفاده شود، علاوه بر استرداد اصل پول، مرتکب به جزای نقدی معادل یکچهارم مبلغ شسته شده نیز محکوم میشود. و بسته به حجم جرم، مجازات حبس تعزیری درجه ۴ یا ۵ نیز محتمل است.
📌 قانون ارتقای سلامت نظام اداری و برخورد با فساد
طبق ماده ۲۴ این قانون، هرگونه اظهار خلاف واقع به دستگاههای اجرایی، شامل:
- ارائه اسناد ساختگی (مثل فاکتور صوری)
- یا تضییع حقوق مالی دولت و مردم از این طریق
میتواند موجب جزای نقدی معادل کل ضرر واردشده به دولت یا اشخاص ثالث گردد.
⚖️ تشکیل شرکت مضاربهای صوری و اخلال در نظام اقتصادی
اگر شرکت صوری در قالب یک شرکت مضاربهای ساختگی (جذب سرمایه مردم با وعده سود کلان بدون تجارت واقعی) تأسیس شده باشد، مشمول قانون مجازات اخلالگران در نظام اقتصادی خواهد بود.
طبق ماده ۲ این قانون:
- اگر هدف از تأسیس، ضربه به نظام اقتصادی کشور باشد → مجازات اعدام
- در غیر این صورت → حبس از ۵ تا ۲۰ سال،
- جزای نقدی، ضبط اموال، و حتی شلاق در موارد خاص.
ماده ۵ این قانون نیز تأکید دارد که مجازات این جرایم قابل تعلیق یا تخفیف نیست.
📌 مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی
طبق ماده ۱۴۳ قانون مجازات اسلامی:
“در جرایم ارتکابی توسط اشخاص حقوقی، در صورتی که به نام یا در راستای منافع آنها باشد، خودِ شخص حقوقی نیز مسئول شناخته میشود.”
یعنی حتی اگر فرد حقیقی عامل جرم باشد، خود شرکت هم ممکن است با مجازاتهایی چون موارد زیر مواجه شود:
- منع موقت یا دائم از فعالیت
- انحلال اجباری
- جزای نقدی سنگین
معامله با شرکتهای کاغذی و معاملات صوری از نظر قانون و سازمان مالیات
یکی از مهمترین موضوعات در حوزه شرکتهای صوری، بحث اعتبار معاملات انجامشده با این شرکتهاست. آیا اگر با یک شرکت کاغذی وارد معامله شویم، قراردادمان اعتبار دارد؟ آیا سازمان امور مالیاتی این معاملات را به رسمیت میشناسد؟ آیا امکان دارد خودِ ما نیز متهم به تخلف یا جرم شویم؟ معاملات با شرکتهای کاغذی در دو وضعیت اصلی قابل بررسی هستند:
۱. معامله صوری با شرکت واقعی
در این حالت، شرکت طرف قرارداد واقعاً وجود دارد و ثبت شده، اما خودِ معامله ساختگی است؛ یعنی:
- کالا یا خدماتی واقعاً ارائه نشده
- فقط روی کاغذ فاکتور یا قرارداد رد و بدل شده
- هدف اصلی، فرار مالیاتی یا پوشش یک تبانی مالی است
از نظر قانون مدنی، چون قصد واقعی برای معامله وجود ندارد، قرارداد باطل است و از نظر قانون مالیاتها، استفاده از فاکتورهای صوری = فرار مالیاتی + جرم مالیاتی و مشمول ماده ۲۷۴ قانون مالیاتهای مستقیم است.
۲. معامله با شرکت کاغذی (شرکتی که خودش صوری است)
در این حالت، کل شرکت ساختگی است و ممکن است:
- به نام افراد بیاطلاع ثبت شده باشد
- آدرس و مشخصات نادرست داشته باشد
- هیچگونه فعالیت واقعی نداشته باشد
معامله با چنین شرکتی میتواند برای طرف مقابل هم جرمزا باشد، بهخصوص اگر آگاهانه با آن همکاری کرده باشد. سازمان امور مالیاتی ممکن است کل اعتبار مالیاتی، هزینهها یا معافیتهای استفادهشده در این معامله را مردود کند و طرف معامله را به پرداخت جریمه و مالیات متعلقه محکوم نماید.
⚖️ آیا قرارداد با شرکت کاغذی از نظر حقوقی معتبر است؟
پاسخ بستگی به دو موضوع دارد:
-
آیا طرف معامله از صوری بودن شرکت اطلاع داشته یا خیر؟
-
اگر آگاهانه وارد چنین قراردادی شده باشید، ممکن است شما نیز شریک جرم تلقی شوید.
-
اگر فریب خوردهاید و بتوانید آن را ثابت کنید، امکان ابطال قرارداد و طرح دعوای کلاهبرداری وجود دارد.
-
-
آیا شرکت توان انجام تعهدات را دارد یا فقط ظاهری ساختگی دارد؟
-
اگر شرکت فاقد سرمایه و دارایی باشد، پیگیری حقوقی بیفایده خواهد بود مگر آنکه به مدیران واقعی دسترسی پیدا کنید. عمده کلاهبرداری ها با شرکت های مسئولیت محدود انجام می شود که شفافیت چندانی ندارند و اطلاعات غیر واقعی است.
-
📌 معاملات صوری از دیدگاه سازمان امور مالیاتی
طبق بخشنامههای سازمان مالیاتی فاکتورهای صادرشده از شرکتهای صوری یا مشکوکالاعتبار مورد پذیرش نیست و چنانچه مودی با استفاده از فاکتور صوری بخواهد هزینههای خود را افزایش دهد و مالیات کمتری بپردازد، جرم مالیاتی مرتکب شده است
حتی اگر شما خریدار کالا یا خدمات باشید و از روی حسننیت وارد معامله شده باشید، ممکن است موظف به پرداخت مالیات و جرایم شوید، مگر اینکه بتوانید حسن نیت خود را اثبات کنید.
⚠️ هشدار مهم برای خریداران و شرکای تجاری
پیش از هرگونه همکاری تجاری یا خرید از یک شرکت:
- شناسه ملی و کد اقتصادی شرکت را بررسی کنید
- از صحت آدرس، دفتر، تلفن و وجود واقعی فعالیت اطمینان حاصل کنید
- به نام اعضای هیئتمدیره و سوابق آنها دقت کنید
- در صورت مشکوک بودن، از معامله اجتناب یا ضمانت کافی دریافت کنید
شکایت از شرکت صوری؛ شرایط، روش و شانس موفقیت
وقتی متوجه میشوید طرف قراردادتان یک شرکت صوری یا کاغذی بوده، یعنی شرکتی که فقط روی کاغذ وجود دارد، بدون فعالیت واقعی یا با اهداف مجرمانه ثبت شده، ممکن است بخواهید علیه آن شکایت کنید. اما اولین دغدغه این است: آیا اصلاً امکان شکایت وجود دارد؟ و آیا شانسی برای نتیجه گرفتن دارم؟
بله. شما میتوانید علیه شرکت صوری و افرادی که پشت آن هستند، شکایت حقوقی یا کیفری مطرح کنید. اما بسته به نوع رابطه شما با شرکت، نوع شکایت و احتمال موفقیت متفاوت است. اما این نکته را هم باید در نظر داشته باشید که عموما شرکت های کاغذی با اغفال افراد کم درآمد یا ضعیف در شهرهای دیگر یا روستاها تاسیس می شوند و در واقع شکایت از بازیگران اصلی باید صورت بگیرد و نقش آن ها اثبات شود.
📌 چه کسانی معمولاً از شرکت صوری متضرر میشوند؟
- کارمند یا کارگری که در شرکت صوری کار کرده و حقوق نگرفته یا بیمه نشده
- شخصی که با شرکت معامله کرده و پول یا کالا داده اما در نهایت متضرر شده
- سرمایهگذاری که به امید سودآوری به شرکت پول داده ولی خبری از اصل پول و سود نشده
- افرادی که بهطور ناخواسته اسمشان برای ثبت شرکت استفاده شده
✅ چه زمانی میتوان شکایت کیفری کرد؟
اگر شرکت صوری عملاً وسیلهای برای فریب، اخاذی، جذب سرمایه، فروش صوری کالا یا خدمات و… بوده باشد، میتوانید علیه گردانندگان آن شکایت کیفری مطرح کنید؛ معمولاً تحت عنوانهایی مثل:
- کلاهبرداری
- تحصیل مال نامشروع
- استفاده از سند مجعول یا ثبت شرکت با مدارک جعلی
- پولشویی (در موارد سنگینتر)
نکته مهم: مرجع رسیدگی معمولاً دادسرای عمومی و انقلاب است. شکایت از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود.
✅ شانس موفقیت در شکایت چقدر است؟
اگر شواهد کافی داشته باشید، شانس پیروزی بسیار بالا خواهد بود.
مدارکی مثل:
- چتها، فیشهای واریزی، رسید، فاکتور، قرارداد دستی
- پیامهای واتساپی یا پیامکی
- شهادت افراد دیگر که تجربه مشابه با همان شرکت داشتهاند
- اسنادی که نشان میدهد شرکت دفتر، فعالیت، یا سرمایه واقعی نداشته
در مواردی که شرکت اصلاً وجود خارجی نداشته و صرفاً ثبت شده، دادگاه میتواند ثبت آن را بیاعتبار تلقی کرده و رأی به ابطال معاملات یا تعهدات بدهد. اگر کارمند هستید و برای چنین شرکتی کار کردهاید، اداره کار میتواند علیه مدیر یا کارفرمای واقعی حکم بدهد حتی شرکت ثبت نشده یا روزنامه رسمی ندارد.
⚠️ به این نکات توجه کنید
- اگر طرف مقابل شرکت را به نام فردی بیاطلاع ثبت کرده باشد (مثلاً کارتنخواب)، باید گرداننده واقعی شرکت را شناسایی و علیه او اقدام کنید.
- شکایت کیفری زمانبرتر از شکایت حقوقی است، اما میتواند منجر به مجازات و بازگشت پول شما شود.
- در اغلب این پروندهها، شکایت ترکیبی (حقوقی + کیفری) توصیه میشود.
اگر درگیر چنین موضوعی هستید، مشورت با وکیل جرایم اقتصادی یا وکیل دعاوی حقوقی شرکتها میتواند مسیر شما را بسیار هموارتر کند.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون شرکت کاغذی مطرح شده است:
❓ من با شرکتی قرارداد بستم که بعداً فهمیدم هیچ دفتر و فعالیتی نداره؛ فقط یه شماره ثبت و مهر داره. آیا میتونم شکایت کنم؟
✅ بله، در چنین مواردی که شرکت صرفاً روی کاغذ وجود دارد و عملاً فریب دادهاید، میتوانید شکایت کیفری به اتهام کلاهبرداری مطرح کنید. اگر بتوانید ثابت کنید طرف مقابل از ابتدا قصد انجام تعهدات نداشته و شرکت صرفاً برای فریب ثبت شده، احتمال موفقیت شکایت بالاست. شواهدی مانند پرداخت وجه، قرارداد، چت، یا استعلامات میتوانند به اثبات کمک کنند.
❓ من کارمند شرکتی بودم که روزنامه رسمی نداره و بیمه هم برام رد نکرده. حالا میخوام ازش شکایت کنم ولی میگن شرکت صوریه. چه کار کنم؟
✅ اگر واقعاً برای اون شرکت کار کردهاید، حتی بدون ثبت رسمی، میتونید در اداره کار شکایت کنید. ملاک اداره کار، وجود رابطه کاری واقعی هست، نه ثبت بودن یا نبودن شرکت. پیامک، واریز حقوق، شاهد، حضور در محل کار یا حتی تماس صوتی میتونه اثباتکننده رابطه کاری باشه و شما میتونید حقتون رو بگیرید.
❓ یه شرکت تازهتأسیس پیشنهاد داده که برامون فاکتور رسمی میزنه بدون اینکه کالا بده؛ میخوام بدونم این کار خطرناکه؟
✅ بله، این کار جرم محسوب میشه. اگر شما فاکتور صوری بگیرید و اونرو در دفاتر حسابداری ثبت کنید، در صورت بازرسی یا حسابرسی، هم شرکت صوری و هم شما مرتکب فرار مالیاتی شدهاید. طبق ماده ۲۷۴ قانون مالیاتهای مستقیم، این اقدام مشمول مجازات حبس، جزای نقدی و ممنوعیت فعالیت میتونه باشه.