گرفتن مهریه از ارث شوهر و یا مطالبه از ارث پدر و مادر شوهر

مهریه یکی از مهم‌ترین حقوق مالی زن در نظام حقوقی ایران است که به موجب عقد نکاح بر عهده شوهر قرار می‌گیرد. گاهی این سؤال مطرح می‌شود که اگر شوهر فوت کند یا مالی نداشته باشد، آیا امکان گرفتن مهریه از ارث شوهر یا حتی از ارث پدر و مادر شوهر وجود دارد یا خیر. بسیاری از افراد تصور می‌کنند که با فوت شوهر یا نبود اموال کافی، مهریه از بین می‌رود؛ در حالی‌که در قانون چنین نیست. در واقع مهریه یک دین مالی محسوب می‌شود و می‌تواند از اموال و ترکه شوهر وصول شود.

البته مطالبه مهریه از ارث یا سهم‌الارث دارای شرایط و قواعد خاصی است که آگاهی از آن برای جلوگیری از اشتباهات حقوقی ضروری است. در این مقاله به بررسی شرایط گرفتن مهریه از ارث شوهر، امکان مطالبه مهریه از ارث پدر و مادر شوهر و نحوه گرفتن مهریه از سهم‌الارث پدر شوهر می‌پردازیم.

گرفتن مهریه از ارث شوهر در چه شرایطی مطرح می‌شود؟

گرفتن مهریه از ارث شوهر زمانی مطرح می‌شود که مرد فوت کرده باشد و مهریه همسر خود را در زمان حیات پرداخت نکرده باشد. در چنین شرایطی مهریه به عنوان یک بدهی مالی بر عهده متوفی باقی می‌ماند و باید از اموال به‌جا مانده از او پرداخت شود. به عبارت دیگر، قبل از اینکه اموال متوفی میان ورثه تقسیم شود، ابتدا بدهی‌های او از جمله مهریه همسر پرداخت می‌شود که از حقوق زن پس از مرگ شوهرش می باشد.

نکته مهم این است که مهریه از نظر قانونی نوعی طلب زن از شوهر محسوب می‌شود. بنابراین همان‌طور که سایر طلبکاران می‌توانند طلب خود را از اموال متوفی دریافت کنند، زن نیز می‌تواند مهریه خود را از ترکه شوهر مطالبه کند.

شرایط گرفتن مهریه از ارث شوهر پس از فوت او

یکی از پرسش‌های مهم در دعاوی خانواده این است که اگر شوهر فوت کند و مهریه همسر خود را پرداخت نکرده باشد، زن چگونه می‌تواند مهریه را از اموال او دریافت کند. در چنین شرایطی مهریه به عنوان یک بدهی مالی از ترکه متوفی پرداخت می‌شود و زن می‌تواند برای گرفتن مهریه از سهم‌الارث شوهر اقدامات قانونی لازم را انجام دهد. در واقع قبل از تقسیم ارث میان ورثه، ابتدا بدهی‌های متوفی از جمله مهریه باید تعیین تکلیف شود.

🔍 نحوه مطالبه مهریه از اموال باقی‌مانده شوهر

پس از فوت شوهر، زن می‌تواند با مراجعه به مراجع قانونی درخواست وصول مهریه از اموال باقی‌مانده از همسر خود را مطرح کند. در این حالت مهریه به عنوان یکی از دیون متوفی در نظر گرفته می‌شود و باید از محل دارایی‌های او پرداخت شود. برای مطالبه مهریه در چنین شرایطی، زن معمولاً باید:

• اصل سند ازدواج یا رونوشت رسمی آن را ارائه دهد
• مدارک شناسایی خود را به مرجع قضایی یا اجرایی ارائه کند
• درخواست مطالبه مهریه از ترکه متوفی را ثبت نماید

پس از ثبت درخواست، اموال متوفی بررسی شده و در صورت وجود دارایی، از محل آن مهریه زن پرداخت می‌شود.

🔍 ترتیب پرداخت مهریه قبل از تقسیم ارث

یکی از قواعد مهم در حقوق ارث این است که بدهی‌های متوفی باید قبل از تقسیم ارث پرداخت شود. مهریه نیز به عنوان یکی از این بدهی‌ها در نظر گرفته می‌شود و بنابراین در اولویت قرار دارد. ترتیب قانونی پرداخت به طور کلی به شکل زیر است:

1.  پرداخت هزینه‌های کفن و دفن
2.  پرداخت بدهی‌های متوفی مانند مهریه
3.  اجرای وصیت‌نامه در صورت وجود
4.  تقسیم باقی‌مانده اموال بین ورثه

به همین دلیل اگر مردی فوت کرده باشد و اموالی از خود به جا گذاشته باشد، زن می‌تواند پیش از تقسیم ارث، مهریه خود را از همان اموال دریافت کند.

🔍 امکان توقیف اموال برای وصول مهریه

در بسیاری از موارد ممکن است ورثه متوفی قصد تقسیم اموال را داشته باشند یا از پرداخت مهریه خودداری کنند. در چنین شرایطی زن می‌تواند از طریق مراجع قانونی درخواست توقیف اموال متعلق به ترکه را مطرح کند. در صورت صدور دستور توقیف:

• اموال متوفی تا زمان تعیین تکلیف مهریه قابل نقل و انتقال نخواهند بود
• ورثه نمی‌توانند سهم خود را از ترکه برداشت کنند
• پس از ارزیابی اموال، مهریه از محل آن پرداخت می‌شود

در برخی موارد حتی ممکن است اموال به مزایده گذاشته شود تا مبلغ مهریه از محل فروش آن پرداخت گردد.

📌 کافی نبودن اموال برای پرداخت مهریه

گاهی ممکن است دارایی‌های باقی‌مانده از شوهر برای پرداخت کامل مهریه کافی نباشد. در چنین شرایطی زن فقط می‌تواند به اندازه اموال موجود از مهریه خود را دریافت کند. به عنوان مثال اگر مهریه زن معادل یک میلیارد تومان باشد اما اموال باقی‌مانده از شوهر فقط پانصد میلیون تومان ارزش داشته باشد، زن تنها می‌تواند همان مبلغ موجود را دریافت کند و بقیه مهریه قابل وصول نخواهد بود. همچنین ورثه شوهر مسئول پرداخت مهریه بیش از میزان ترکه نیستند؛ یعنی نمی‌توان از دارایی شخصی ورثه برای پرداخت مهریه استفاده کرد.

گرفتن مهریه از ارث پدر و مادر شوهر؛ آیا امکان‌پذیر است؟

در حقوق ایران، مهریه تعهدی است که با عقد ازدواج بر عهده مرد قرار می‌گیرد. به همین دلیل پدر و مادر شوهر هیچ مسئولیت مستقیمی در قبال پرداخت مهریه عروس ندارند. حتی اگر شوهر توان مالی برای پرداخت مهریه نداشته باشد یا دارایی قابل توجهی در اختیار نداشته باشد، باز هم قانون به زن اجازه نمی‌دهد که مستقیماً از پدر یا مادر شوهر خود مهریه را مطالبه کند. بنابراین اصل کلی در قانون این است که:

• بدهکار مهریه فقط شوهر است
• اموال پدر و مادر شوهر به طور مستقیم قابل مطالبه برای مهریه نیست
• زن فقط می‌تواند مهریه را از اموال و دارایی‌های شوهر مطالبه کند

⚖️ تفاوت ارث شوهر با اموال پدر و مادر شوهر

نکته مهمی که باید به آن توجه کرد این است که اموال پدر و مادر شوهر با ارثی که به شوهر می‌رسد متفاوت است. در واقع تا زمانی که پدر یا مادر شوهر در قید حیات باشند، اموال آن‌ها متعلق به خودشان است و شوهر هیچ مالکیتی نسبت به آن ندارد. بنابراین زن نیز نمی‌تواند نسبت به این اموال ادعایی مطرح کند.

اما اگر پدر یا مادر شوهر فوت کنند و سهم‌الارثی به شوهر برسد، آن سهم‌الارث به عنوان دارایی شوهر محسوب می‌شود. در چنین شرایطی زن می‌تواند برای دریافت مهریه، آن سهم‌الارث را توقیف کند. به عبارت ساده‌تر:

• زن نمی‌تواند از اموال پدر و مادر شوهر مهریه بگیرد
• اما می‌تواند از سهم‌الارثی که به شوهر رسیده است برای وصول مهریه استفاده کند

شرایط گرفتن مهریه از سهم‌الارث پدر شوهر چیست؟

یکی از پرسش‌های مهم در دعاوی مهریه این است که آیا زن می‌تواند مهریه خود را از سهم‌الارث پدر شوهر دریافت کند یا خیر. همان‌طور که گفته شد، اصل کلی در قانون این است که پدر شوهر مسئول پرداخت مهریه نیست؛ زیرا مهریه دینی است که بر عهده شوهر قرار دارد. با این حال در برخی شرایط خاص ممکن است امکان مطالبه مهریه از سهم‌الارثی که از پدر شوهر به شوهر می‌رسد وجود داشته باشد.

در واقع در چنین مواردی زن مهریه را مستقیماً از پدر شوهر دریافت نمی‌کند، بلکه از سهم‌الارثی که به شوهر تعلق گرفته یا خواهد گرفت برای وصول مهریه استفاده می‌شود.

📌 تعهد پدر شوهر به پرداخت مهریه در زمان عقد

یکی از مهم‌ترین شرایطی که می‌تواند امکان مطالبه مهریه از پدر شوهر را فراهم کند، تعهد او در زمان عقد ازدواج است. گاهی در زمان عقد نکاح، پدر شوهر اعلام می‌کند که در صورت ناتوانی پسرش در پرداخت مهریه، خود او این مبلغ را پرداخت خواهد کرد. اگر چنین تعهدی به صورت رسمی در عقدنامه یا سند دیگری ثبت شده باشد، زن می‌تواند به استناد همان تعهد برای دریافت مهریه اقدام کند.

در چنین شرایطی پدر شوهر به عنوان متعهد پرداخت مهریه شناخته می‌شود و زن می‌تواند از طریق مراجع قضایی مطالبه مهریه را از او پیگیری کند. اگر این تعهد به صورت شفاهی انجام شده باشد، اثبات آن در دادگاه نیازمند ارائه شاهد یا مدارک معتبر خواهد بود.

📌 ضمانت پدر شوهر برای پرداخت مهریه

حالت دیگری که امکان مطالبه مهریه از پدر شوهر را ایجاد می‌کند، زمانی است که پدر شوهر به عنوان ضامن مهریه معرفی شده باشد. در حقوق مدنی ضمانت ممکن است به دو شکل انجام شود:

ضمانت به صورت نقل ذمه
در این حالت بدهی از ذمه شوهر به ذمه پدر شوهر منتقل می‌شود و پدر شوهر مسئول اصلی پرداخت مهریه خواهد بود.

ضمانت به صورت ضم ذمه
در این حالت پدر شوهر در کنار شوهر مسئول پرداخت مهریه است و زن می‌تواند برای دریافت مهریه به هر یک از آن‌ها مراجعه کند.

در هر دو حالت اگر ضمانت به شکل قانونی ثابت شود، زن می‌تواند مهریه را از پدر شوهر مطالبه کند.

📌 امکان توقیف سهم‌الارثی که به شوهر رسیده است

در برخی موارد ممکن است پدر شوهر فوت کرده باشد و شوهر از او ارث ببرد. در چنین شرایطی سهم‌الارثی که به شوهر می‌رسد به عنوان دارایی او محسوب می‌شود. اگر شوهر مهریه همسر خود را پرداخت نکرده باشد، زن می‌تواند برای دریافت مهریه سهم‌الارث شوهر از پدرش را توقیف کند. در این حالت:

• زن نمی‌تواند از اموال پدر شوهر قبل از فوت او مطالبه‌ای داشته باشد
• اما پس از فوت پدر شوهر، سهم‌الارثی که به شوهر تعلق گرفته قابل توقیف است
• مهریه می‌تواند از محل همین سهم‌الارث پرداخت شود

بنابراین شرط اصلی در چنین مواردی این است که ارث به طور واقعی به شوهر منتقل شده باشد.

نحوه توقیف سهم‌الارث شوهر برای دریافت مهریه

در بسیاری از پرونده‌های خانوادگی ممکن است شوهر مهریه همسر خود را پرداخت نکرده باشد و در عین حال مالی نیز به نام او وجود نداشته باشد. در چنین شرایطی اگر شوهر از پدر یا مادر خود ارث ببرد، زن می‌تواند برای گرفتن مهریه از سهم‌الارث شوهر اقدام کند. در این حالت سهم‌الارثی که به شوهر تعلق گرفته به عنوان دارایی او محسوب می‌شود و قابلیت توقیف برای وصول مهریه را دارد. البته برای این کار باید مراحل قانونی مشخصی طی شود.

📝 توقیف سهم‌الارث از طریق اجرای ثبت

یکی از رایج‌ترین روش‌ها برای مطالبه مهریه، اقدام از طریق اجرای ثبت است. از آنجا که سند ازدواج یک سند رسمی محسوب می‌شود، زن می‌تواند بدون طرح دعوا در دادگاه، ابتدا از طریق اجرای ثبت برای وصول مهریه اقدام کند. برای این کار مراحل زیر انجام می‌شود:

1️⃣ مراجعه به دفترخانه‌ای که عقد ازدواج در آن ثبت شده است
2️⃣ درخواست صدور اجراییه مهریه بر اساس سند ازدواج
3️⃣ ارسال اجراییه به اداره ثبت برای شروع عملیات اجرایی

پس از صدور اجراییه، به شوهر اخطار داده می‌شود که ظرف مدت مشخصی مهریه را پرداخت کند یا مالی برای پرداخت آن معرفی نماید. در صورتی که شوهر اقدامی نکند، زن می‌تواند درخواست توقیف اموال او از جمله سهم‌الارث را مطرح کند.

📝 توقیف اموال ارثی از طریق دادگاه خانواده

در برخی موارد ممکن است امکان پیگیری مهریه از طریق اجرای ثبت وجود نداشته باشد یا زن ترجیح دهد از طریق دادگاه اقدام کند. در چنین شرایطی می‌توان با تنظیم دادخواست در دادگاه خانواده برای مطالبه مهریه اقدام کرد. در این روش زن باید:

• دادخواست مطالبه مهریه را ثبت کند
• مدارک لازم مانند سند ازدواج و مدارک هویتی را ارائه دهد
• درخواست توقیف اموال شوهر را مطرح کند

دادگاه پس از بررسی مدارک و احراز بدهی مهریه می‌تواند دستور توقیف اموال شوهر بابت مهریه را صادر کند. اگر مشخص شود که شوهر از پدر یا مادر خود ارث برده است، زن می‌تواند سهم‌الارث شوهر را برای وصول مهریه توقیف کند.

📝 مزایده اموال و وصول مهریه

در صورتی که شوهر همچنان از پرداخت مهریه خودداری کند، اموال توقیف شده ممکن است از طریق مزایده به فروش برسند. در این حالت مبلغ حاصل از فروش اموال برای پرداخت مهریه زن استفاده می‌شود. فرآیند به طور کلی به این صورت انجام می‌شود:

• ابتدا اموال یا سهم‌الارث شوهر توسط مرجع قانونی توقیف می‌شود
• سپس ارزش آن توسط کارشناسان تعیین می‌شود
• در صورت لزوم اموال به مزایده گذاشته می‌شود
• از محل فروش اموال، مهریه زن پرداخت خواهد شد

البته اگر ارزش اموال کمتر از مبلغ مهریه باشد، زن تنها به اندازه ارزش همان اموال می‌تواند مهریه دریافت کند.

سوالات متداول

در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون مطالبه مهریه از ارث شوهر و یا پدر شوهر و مادر شوهر مطرح شده است:

❓ اگر شوهر فوت کند ولی مهریه پرداخت نشده باشد، آیا زن می‌تواند مهریه خود را از ارث او بگیرد؟

✅ بله. در صورتی که شوهر فوت کرده باشد و مهریه همسر خود را پرداخت نکرده باشد، مهریه به عنوان یکی از بدهی‌های متوفی محسوب می‌شود. بنابراین زن می‌تواند قبل از تقسیم ارث، مهریه خود را از اموال باقی‌مانده شوهر مطالبه کند. به عنوان مثال اگر مردی فوت کند و یک خانه و مقداری پول از خود به جا بگذارد، ابتدا بدهی‌های او مانند مهریه پرداخت می‌شود و سپس باقی‌مانده اموال بین ورثه تقسیم خواهد شد.

❓ اگر شوهر مالی نداشته باشد، آیا می‌توان مهریه را از پدر شوهر گرفت؟

✅ در حالت عادی خیر. طبق قانون، پدر شوهر مسئول پرداخت مهریه عروس نیست؛ زیرا مهریه یک تعهد مالی است که فقط بر عهده شوهر قرار دارد. اما اگر پدر شوهر در زمان عقد ازدواج تعهد کرده باشد که مهریه را پرداخت کند یا به عنوان ضامن معرفی شده باشد، زن می‌تواند در صورت عدم پرداخت مهریه از سوی شوهر، برای مطالبه مهریه به پدر شوهر نیز مراجعه کند.

❓ آیا می‌توان سهم‌الارث شوهر از پدرش را برای مهریه توقیف کرد؟

✅ بله، اما فقط زمانی که ارث به طور واقعی به شوهر رسیده باشد. برای مثال اگر پدر شوهر فوت کرده باشد و شوهر از او ارث ببرد، آن سهم‌الارث به عنوان دارایی شوهر محسوب می‌شود. در چنین شرایطی زن می‌تواند برای دریافت مهریه، درخواست توقیف سهم‌الارث شوهر را مطرح کند. اما تا زمانی که پدر شوهر در قید حیات است و ارثی به شوهر منتقل نشده، امکان مطالبه مهریه از اموال او وجود ندارد.