رسیدگی مجدد مهریه از ترکه متوفی پس از نقض رأی در دیوان

با سلام؛

توجه داشته باشید که رأی دیوان عالی کشور به معنی از بین رفتن حق شما نسبت به مهریه نیست؛ بلکه دیوان به دلیل ایرادات شکلی و نقص در رسیدگی، رأی قبلی را نقض کرده و پرونده را برای رسیدگی مجدد فرستاده است. یعنی اصل مطالبه مهریه دوباره باید بررسی شود، اما این بار دادگاه باید ایرادهایی که دیوان گرفته را برطرف کند.

مهم‌ترین موضوعی که الان باید اصلاح شود، وضعیت وراث و ترکه است. چون همسر شما فوت کرده و هنوز اموال تقسیم نشده، اصولاً دیون متوفی از محل ترکه پرداخت می‌شود و بعد از تعیین سهم‌الارث، وضعیت مسئولیت هر وارث مشخص می‌شود. یکی از ایرادهای دیوان هم دقیقاً همین بوده که معلوم نشده اموال متوفی تقسیم شده یا خیر. بنابراین اینکه شما گفته‌اید اموال هنوز تقسیم نشده‌اند، نکته مهمی برای رسیدگی بعدی است.

در مورد دختر دوماهه شما، بله بهتر است برای جلوگیری از ایرادهای بعدی، موضوع را اصلاح کنید. چون هنگام درخواست مهریه هنوز متولد نشده بوده و طبیعی است که نامش در انحصار وراثت قبلی نیامده باشد. بعد از تولد، باید برای گرفتن گواهی انحصار وراثت اصلاحی یا تکمیلی اقدام شود تا نام همه وراث فعلی متوفی از جمله دخترتان درج شود. این کار باعث می‌شود دادگاه بعداً به دلیل ناقص بودن طرف‌های پرونده یا مشخص نبودن وراث با مشکل مواجه نشود.

در مورد اینکه رسیدگی مجدد سریع‌تر است یا نه، معمولاً چون پرونده از دیوان برگشته و دادگاه باید ایرادات اعلام‌شده را برطرف کند، ممکن است نسبت به یک دعوای کاملاً جدید مسیر روشن‌تری داشته باشد؛ اما زمان دقیق بستگی به شعبه، حجم پرونده و اقداماتی دارد که دادگاه لازم می‌داند انجام دهد. ممکن است جلسه رسیدگی جدید تشکیل شود، چون دادگاه باید درباره مواردی مثل وضعیت وراث، ترکه، هزینه دادرسی و سمت افراد تصمیم بگیرد.

درباره اعسار از هزینه دادرسی، چون رأی قبلی اعسار صادر شده ولی دیوان به روند رسیدگی ایراد گرفته، باید پرونده بررسی شود که آن حکم اعسار هنوز معتبر است یا دادگاه جدید نیاز به رسیدگی دوباره دارد. ممکن است دوباره از شما مدارک مالی و استشهادیه بخواهند و در صورت نیاز شاهدها برای ادای توضیح دعوت شوند؛ این موضوع به تصمیم شعبه رسیدگی‌کننده بستگی دارد.

در مورد اینکه اگر دوباره رأی صادر شود و خانواده همسر شما اعتراض کنند، امکان فرجام‌خواهی مجدد وجود دارد یا خیر، بستگی به نوع رأی و مقررات قابل اعمال دارد. اگر پرونده دوباره به دیوان عالی کشور برسد، دیوان معمولاً فقط در چارچوب جهات قانونی بررسی می‌کند. اینکه دوباره به شعبه دیگری ارجاع شود، زمانی است که دیوان دوباره رأی را واجد ایراد مؤثر بداند؛ اما صرف اعتراض به معنی نقض دوباره نیست.

درباره طلب پدر همسرتان و بدهی بانک، یک نکته مهم وجود دارد: مهریه شما یکی از دیون ترکه است، اما تنها دین متوفی نیست. اگر شخص دیگری هم طلبکار قانونی متوفی باشد، اصل بر این است که دیون متوفی باید از ترکه پرداخت شود و اولویت و ترتیب پرداخت‌ها باید طبق قانون بررسی شود. صرف اینکه شما زودتر توقیف کرده‌اید، همیشه به معنی حذف سایر طلبکاران نیست؛ باید نوع توقیف، تاریخ آن و اینکه مال متعلق به ترکه چگونه شناسایی شده بررسی شود. اگر حساب بانکی یا مال مشخصی قبلاً در اجرای مهریه توقیف شده باشد، طلبکار دیگر نمی‌تواند بدون رعایت مقررات اجرایی آن را برداشت کند، اما ممکن است بتواند در همان مال یا سایر اموال ترکه پیگیری کند. این بخش نیاز به دیدن اجراییه‌ها و نوع توقیف دارد.

در مورد وام بانکی هم همین موضوع مطرح است. اگر بانک طلبکار متوفی باشد و ضامن هم وجود داشته باشد، بانک می‌تواند برای وصول طلب خود اقدام کند. اما اینکه از چه مالی و با چه ترتیبی بتواند وصول کند، بستگی به وضعیت ترکه، توقیف‌های انجام‌شده و مقررات اجرای احکام دارد. صرف اینکه شما مهریه را مطالبه کرده‌اید، همه طلبکاران دیگر را از بین نمی‌برد.

در مورد وسایلی که همسر شما برای زندگی مشترک خریده، اگر واقعاً مالکیت آنها متعلق به همسر شما بوده باشد، بعد از فوت جزء ترکه محسوب می‌شود و شما به عنوان همسر و مادر فرزندان از آن سهم دارید. اما اگر منظور شما جهیزیه‌ای است که متعلق به خودتان بوده و شما آورده‌اید، بحث کاملاً جداست و می‌توانید استرداد جهیزیه را مطرح کنید. برای وسایلی که مال متوفی بوده، راه اصلی این است که به عنوان جزء ترکه شناسایی شوند، نه اینکه صرفاً به عنوان جهیزیه مطالبه شوند.

یک نکته دیگر در پرونده شما مهم است: چون دو فرزند خردسال دارید و می‌گویید خانواده همسر مانع ورود شما به منزل مشترک شده‌اند، بهتر است این موضوع را هم رها نکنید. اگر منزل متعلق به همسر مرحومتان بوده یا جزو ترکه است، آنها حق ندارند صرفاً با در اختیار داشتن کلید، شما و فرزندان را از حقوق قانونی‌تان محروم کنند. بهتر است وضعیت مالکیت ملک و نحوه تصرف آنها دقیق بررسی شود.

برای ادامه مسیر، سه مدرک الان اهمیت زیادی دارد: متن کامل رأی دیوان عالی کشور، گواهی انحصار وراثت فعلی و مدارک توقیف منزل و حساب بانکی. با این سه مورد می‌شود دقیق‌تر گفت در رسیدگی مجدد چه درخواست‌هایی را حتماً باید مطرح کنید تا دوباره با ایراد شکلی مواجه نشوید.