نحوه مطالبه خسارت از وراث شخص فوت‌شده
سلام من یه زن مریض قلبی عروقی با دوفرزندهستم که چندسال درخانه ورثه ای با یکی ازورثه ها که محتادبودومریضی صعب العلاج داشت به ایذوهپاتیت هم خانه بودم وازش پرستاری میکردم ایشون همون اوایل امدنم بادونفردیگه درنبودنم وارداتاقم میشوند وتمام وسایلهای منو میدوزدند وقتی شکایت کردم متهم ردیف اول مجید سپنجی بود خیانت درامانت کرده بودوخسارت وارد۸۰۰ میلیون براورد شده بود سال ۹۸ ایشون به من گفتش شکایتم ادامه ندهم خونه شون بفروشه ازسهم خودش که سه دانگ بودبه من خسارتم بده تا اون موقع درهمون خونه بمونم ایشون دوسال پیش درزندان فوت میکنه وخواهرانش امدن اثاثم ریختن تو حیاط من وبیرون کردن بعدازدوروزه هرچی میخواستن برداشته بودن بقیه اثاثم ریخته بودن سرکوچه چون من هیچی پول نداشتم شکایت کنم الان دوسال اواره خونه مردم هستم وزیرصفرهستم نه میتونم زباد راه برم نه پولی دارم با دوفرزندم اواره هستم شاهدومدرکم دارم خواهرانش گفتن برم ازقبرش بگیرم حقمو جالا من چگونه حق خودم وبچه هام بگیرم وازاواره گی نجات پیدا کنم لطفا کمکم کنید من اولادپیغمبرم خواهش میکنم کمکم کنیدبا این شرایط مریضیم بی پولیم واواره گی بگیرم
پاسخ حقوقی ایران لگال:
وقت بخیر؛
بزرگ‌ترین خطر این است که سهم مرحوم از خانه میان وراث تقسیم یا منتقل شود و بعداً برای وصول طلبتان با اموال خالی روبه‌رو شوید. اما فوت ایشان به‌معنای از بین رفتن طلب و خسارت شما نیست و شما راهکار دارید به این شرط که اگر پرونده سال ۹۸، نظر کارشناس، شاهد یا مدرکی درباره خسارت ۸۰۰ میلیونی و وعده پرداخت از محل سه‌دانگ خانه دارید، می‌توانید طلبتان را از ماترک او مطالبه و برای جلوگیری از انتقال سهم ملک، تقاضای توقیف آن را مطرح کنید.
اول باید فوراً به شعبه‌ای که پرونده سال ۹۸ در آن تشکیل شده مراجعه و تصویر کامل و مصدق پرونده را دریافت کنید. مشخص شود آیا درباره خسارت شما حکم قطعی صادر شده، فقط نظریه کارشناسی وجود دارد، پرونده به علت فوت متهم مختومه شده یا شما قبلاً رضایت و گذشت رسمی ثبت کرده‌اید. اگر فقط پیگیری را رها کرده‌اید و رضایت رسمی نداده‌اید، این موضوع با گذشت قطعی متفاوت است. اگر رضایت داده‌اید نیز متن آن تعیین‌کننده است؛ رضایت مشروط به پرداخت خسارت با رضایت قطعی و بدون شرط یکسان نیست.
اگر دو شخص دیگری که همراه مرحوم متهم پرونده بوده‌اند زنده هستند، فوت متهم ردیف اول موجب بسته‌شدن پرونده نسبت به آنان نمی‌شود و باید در همان شعبه لایحه‌ای با عنوان درخواست تعیین تکلیف پرونده و ادامه رسیدگی نسبت به سایر متهمان ثبت کنید. همچنین توقف تعقیب کیفری شخص فوت‌شده، حق خصوصی و مطالبه خسارت شما را از بین نمی‌برد.
اگر در پرونده حکم قطعی به پرداخت خسارت صادر شده است، دادخواست جدید لازم نیست و باید از اجرای احکام درخواست کنید عملیات اجرایی نسبت به ماترک محکوم‌علیه متوفی ادامه یافته و سهم او از خانه توقیف شود. عنوان درخواست شما باشد:
درخواست ادامه عملیات اجرایی نسبت به ماترک محکوم‌علیه متوفی و توقیف سهم مشاعی وی از ملک
اگر حکم قطعی ندارید و مبلغ ۸۰۰ میلیون تومان فقط توسط کارشناس برآورد شده، از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی دادخواستی با این عنوان ثبت کنید:
مطالبه خسارات و وجه موضوع پرونده کیفری شماره …… از محل ماترک مرحوم مجید سپنجی، به طرفیت تمامی وراث، همراه با درخواست تأمین خواسته و توقیف سهم مشاعی متوفی از ملک
طرف دعوا باید تمام وراث باشند، نه فقط خواهران او؛ اما مسئولیت آنان بابت بدهی برادرشان اصولاً از محل اموالی است که از او به ارث برده‌اند، نه لزوماً از اموال شخصی خودشان. دیون متوفی باید پیش از تقسیم نهایی ترکه پرداخت شود و وراث نمی‌توانند صرفاً بگویند طلبتان را از قبر او بگیرید.
هم‌زمان با دادخواست، تقاضای تأمین خواسته و توقیف سه‌دانگ یا هر میزان سهمی که طبق استعلام ثبت متعلق به مرحوم بوده مطرح کنید. اگر هنوز سهم ملک منتقل نشده باشد، این درخواست می‌تواند مانع فروش و انتقال آن تا تعیین تکلیف طلب شود. قول شفاهی مرحوم مبنی بر اینکه خانه را می‌فروشد و خسارتتان را می‌دهد، به‌خودی‌خود شما را مالک سه‌دانگ نمی‌کند؛ ولی همراه با شهادت شهود، پیام‌ها، اظهارات ثبت‌شده در پرونده و نظریه کارشناسی می‌تواند برای اثبات بدهی و علت متوقف‌کردن پیگیری قبلی مؤثر باشد.
دعوای مربوط به بدهی متوفی، تا زمانی که ترکه تقسیم نشده، در حوزه قضایی آخرین اقامتگاه او مطرح می‌شود. مدارک لازم شامل شماره و مستندات پرونده سال ۹۸، نظریه کارشناسی، گزارش کلانتری، اظهارات متهمان، اسامی شاهدان، پیام یا صدای مربوط به وعده پرداخت، گواهی فوت، اطلاعات وراث و مشخصات ملک است. اگر به گواهی انحصار وراثت یا مشخصات همه وراث دسترسی ندارید، در دادخواست درخواست استعلام از ثبت احوال و اداره ثبت اسناد را مطرح کنید.
اقدام خواهران مرحوم در بیرون ریختن و برداشتن اثاثیه، موضوعی جدا از بدهی برادرشان است. آنان بابت رفتار خودشان شخصاً مسئول‌اند. فهرست دقیق وسایلی که برداشته یا از بین برده شده، قیمت تقریبی، عکس‌ها، پیام‌ها و مشخصات افرادی را که تخلیه اثاثیه یا برداشتن آن‌ها را دیده‌اند آماده کنید و شکایت جداگانه‌ای با عنوان سرقت یا برداشت غیرمجاز اموال و تخریب و اتلاف عمدی اثاثیه ثبت کنید. عنوان نهایی جرم با توجه به مدارک توسط مرجع قضایی تعیین می‌شود. در کنار شکایت کیفری می‌توانید استرداد اموال و در صورت نبودن آن‌ها، پرداخت قیمت کارشناسی و جبران خسارت را نیز مطالبه کنید. گذشت دو سال اثبات موضوع را سخت‌تر می‌کند، اما به‌تنهایی به این معنا نیست که دیگر هیچ راهی ندارید.
با توجه به اینکه توان پرداخت هزینه دادرسی را ندارید، همراه دادخواست اصلی، دادخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی ثبت کنید. مدارک پزشکی، نداشتن درآمد و مسکن، وضعیت دو فرزند و استشهادیه دو نفر که از شرایط مالی شما اطلاع دارند را ضمیمه کنید. همچنین به واحد ارشاد و معاضدت قضایی کانون وکلای استان یا واحد معاضدت مستقر در دادگستری مراجعه و تقاضای وکیل معاضدتی کنید؛ نداشتن پول نباید باعث شود اصل دادخواستتان ثبت نشود.
برای مشکل فوری بی‌خانمانی نیز منتظر نتیجه پرونده که ممکن است زمان‌بر باشد نمانید. با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید و صریحاً اعلام کنید زن بیمار قلبی دارای دو فرزند و فاقد محل سکونت هستید و درخواست مداخله مددکاری، بررسی امکان اسکان موقت و معرفی به مراکز حمایتی دارید. مدارک پزشکی و هویتی خود و فرزندانتان را آماده نگه دارید.
مهم‌ترین اقدام شما اکنون این است که ابتدا وضعیت دقیق پرونده سال ۹۸ را روشن کنید و بلافاصله برای توقیف سهم مرحوم از ملک اقدام نمایید. اگر نظریه کارشناسی، شاهد و مدارک وعده پرداخت در اختیار داشته باشید، امکان مطالبه خسارت از ماترک وجود دارد؛ اما هرچه بیشتر صبر کنید، خطر انتقال اموال و دشوارتر شدن اثبات بیشتر خواهد شد.