یکی از مراحل مهم و الزامی در طلاق توافقی و حتی برخی طلاقهای یکطرفه، شرکت در جلسه مشاوره طلاق است. طبق قانون حمایت خانواده و رویه جاری دادگاههای خانواده، زوجین قبل از ارائه دادخواست طلاق، باید به مراکز مشاوره خانواده مراجعه کرده و گواهی عدم امکان انصراف از طلاق دریافت کنند. اما اگر یکی از طرفین در این جلسات شرکت نکند، چه اتفاقی میافتد؟ آیا عدم حضور مرد یا زن در جلسه مشاوره طلاق میتواند باعث رد دادخواست شود؟ آیا وکیل میتواند بهجای زوجین در جلسات مشاوره حاضر شود؟
در این مقاله بهصورت کامل به بررسی تبعات قانونی، استثناها، رویه دادگاهها و نقش گواهی مشاوره در ادامه روند رسیدگی میپردازیم. اگر درگیر طلاق هستید یا در آستانه تصمیمگیری برای جدایی قرار دارید، مطالعه این مطلب میتواند مسیر شما را هموارتر کند.
عدم حضور در جلسه مشاوره طلاق؛ از الزام قانونی تا آثار آن
حضور در جلسه مشاوره طلاق یکی از شروط اساسی برای شروع فرآیند رسمی طلاق است، بهویژه در طلاق توافقی. قانونگذار و رویه دادگاهها این مرحله را بهعنوان گام نخست در نظر گرفتهاند تا امکان صلح و سازش بررسی شود و از طلاقهای عجولانه جلوگیری گردد.
📌 مشاوره طلاق چیست و چرا در قانون حمایت خانواده الزامی شده است؟
بر اساس ماده ۲۵ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱، در صورت توافق زوجین برای طلاق، دادگاه موظف است آنها را به مرکز مشاوره خانواده ارجاع دهد. هدف از این مشاورهها، بررسی دلایل اختلاف، یافتن راهحلهای منطقی، پشیمان کردن زوجه از طلاق توافقی و در نهایت پیشگیری از فروپاشی خانواده است.
این جلسات با حضور مشاورین تخصصی، در قالب جلساتی محدود (معمولاً ۳ تا ۵ جلسه) برگزار میشود و نتیجه آن در قالب «گواهی عدم امکان انصراف از طلاق» به دادگاه ارائه میگردد.
⚖️ مبنای قانونی جلسات مشاوره طلاق و جایگاه ماده ۲۵ قانون حمایت خانواده
در ماده ۲۵ چنین آمده است:
«در صورتی که زوجین متقاضی طلاق توافقی باشند، دادگاه باید موضوع را به مرکز مشاوره خانواده ارجاع دهد. مرکز مشاوره خانواده نیز با انجام مشاوره، نتیجه را به دادگاه اعلام میکند.»
در ظاهر، این الزام فقط برای طلاق توافقی پیشبینی شده، اما در رویه قضایی، حتی در طلاقهای یک طرفه نیز معمولاً دادگاهها، طرفین را به مشاوره خانواده ارجاع میدهند. به همین دلیل، عدم شرکت در جلسات مشاوره نهتنها مانعی در شروع طلاق توافقی است، بلکه ممکن است در طلاقهای دیگر نیز روند رسیدگی را به تأخیر بیندازد یا آن را مختل کند.
نحوه شرکت در جلسات مشاوره طلاق و مراحل عملی آن
برای شروع فرآیند طلاق، زوجین باید از مسیر مشخص قانونی عبور کنند که نخستین مرحله آن، ثبتنام و شرکت در جلسات مشاوره خانواده است. این مرحله از طریق سامانه تصمیم انجام شده و تا صدور گواهی مشاوره ادامه پیدا میکند.
🔍 ثبتنام در سامانه تصمیم، رزرو وقت و معرفی به مراکز مشاوره خانواده
اولین گام برای ورود به جلسات مشاوره طلاق، ثبتنام در سامانه تصمیم است. در این سامانه، مشخصات زوجین، علت تقاضای طلاق و سایر اطلاعات اولیه ثبت میشود. پس از تکمیل فرمها، سامانه نزدیکترین مرکز مشاوره خانواده مورد تأیید بهزیستی را معرفی کرده و وقت مراجعه به صورت پیامک یا در صفحه پروفایل سامانه اعلام میگردد.
در این مرحله، هر دو نفر باید در زمان تعیینشده به مرکز مشاوره مراجعه کنند. حضور فیزیکی زوجین، شرط لازم برای آغاز جلسات است.
🔍 تعداد جلسات مشاوره طلاق، تمدید جلسات و پایان فرآیند مشاوره
تعداد جلسات مشاوره طلاق بهطور معمول ۳ تا ۵ جلسه است، اما بسته به نظر مشاور و شرایط روانی و خانوادگی زوجین، این تعداد قابل تمدید است. اگر در طول جلسات، احتمال بازگشت به زندگی مشترک وجود داشته باشد، مشاور جلسات را ادامه میدهد. در مقابل، اگر در همان جلسات ابتدایی روشن شود که اختلافات قابل حل نیست، مشاور گواهی عدم امکان انصراف از طلاق صادر میکند.
این گواهی به منزله پایان فرآیند مشاوره و مجوز برای ثبت دادخواست طلاق در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی است. بدون این گواهی، حتی دادخواست طلاق توافقی نیز قابل ثبت نخواهد بود.
اگر مرد در جلسه مشاوره طلاق حاضر نشود چه میشود؟
در فرآیند طلاق توافقی، حضور همزمان زن و شوهر در جلسات مشاوره الزامی است. اگر مرد در این جلسات شرکت نکند، روند طلاق توافقی عملاً متوقف یا دچار اختلال میشود؛ چرا که اصل این نوع طلاق، رضایت دو طرف است. وقتی شوهر در جلسه مشاوره طلاق حاضر نمیشود، معمولاً مشاور و دادگاه این غیبت را نشانهای از عدم رضایت زوج به طلاق تلقی میکنند.
در نتیجه گواهی عدم امکان انصراف از طلاق صادر نمیشود یا تنها به زوجه تحویل داده شده و در ادامه در دادگاه، مورد پذیرش قرار نمیگیرد. درواقع، مرکز مشاوره نمیتواند بدون نظر مستقیم هر دو طرف، در مورد قطعی بودن تصمیم طلاق اظهار نظر قطعی کند. بنابراین، یکی از پیامدهای غیبت مرد، توقف کامل مسیر طلاق توافقی خواهد بود.
❌ بنبست طلاق توافقی برای زوجه و راههای تغییر مسیر به طلاق یکطرفه از طرف زن
اگر مرد در جلسات شرکت نکند و زن همچنان بر جدایی اصرار داشته باشد، چارهای جز تغییر مسیر به طلاق یکطرفه از طرف زوجه وجود ندارد.
در این حالت، زن باید دلایلی قانونی مانند:
- عسر و حرج
- ترک انفاق (نفقه)
- ترک زندگی مشترک
- یا شروط ضمن عقد ازدواج
را اثبات کرده و با ارائه مدارک و شهادت شهود، درخواست طلاق را از مسیر قانونی پیگیری کند. این مسیر، برخلاف طلاق توافقی، طولانیتر و پیچیدهتر است و نیاز به بررسیهای دقیقتر از سوی دادگاه دارد.
پیامدهای عدم حضور زن در جلسه مشاوره طلاق
در طلاق توافقی، همانطور که حضور مرد الزامی است، عدم حضور زن نیز میتواند مسیر طلاق را با مشکل مواجه کند. دادگاهها و مشاوران، غیبت زوجه را نشانهای از عدم رضایت او برای طلاق تلقی میکنند که پیامدهای حقوقی خاصی به دنبال دارد. وقتی زن در جلسات مشاوره طلاق شرکت نکند، اصل “توافق دوطرفه” زیر سوال میرود.
در نتیجه مشاور ممکن است از صدور گواهی خودداری کند یا گواهی صادرشده از نظر دادگاه قابل استناد نباشد. در این حالت، دادگاه طلاق توافقی را نمیپذیرد چرا که فقدان حضور زوجه به معنای عدم توافق واقعی است. این موضوع حتی اگر شوهر بهشدت پیگیر باشد، مانعی جدی برای ادامه روند خواهد بود.
❌ تبدیل طلاق توافقی به طلاق از طرف مرد و سختتر شدن روند جدایی برای طرفین
اگر زوجه در جلسات مشاوره شرکت نکند و زوج همچنان تمایل به جدایی داشته باشد، طلاق باید از مسیر طلاق یکطرفه از طرف مرد پیگیری شود. در این مسیر:
- مرد باید دادخواست رسمی طلاق ارائه دهد
- حقوق مالی زن (مهریه، نفقه، اجرتالمثل و…) را پرداخت کند
- و مراحل طولانی دادرسی را طی نماید.
درنتیجه، عدم حضور زن باعث میشود که فرآیند سادهی طلاق توافقی، به پروندهای پیچیده و زمانبر تبدیل شود که انرژی و هزینه بیشتری برای طرفین خواهد داشت.
حضور وکیل در جلسات مشاوره طلاق؛ امکانسنجی و اختلاف رویهها
یکی از سوالات رایج در مسیر طلاق این است که آیا میتوان به جای خود در جلسات مشاوره طلاق، وکیل فرستاد؟ پاسخ به این سؤال بسته به شرایط پرونده، متن وکالتنامه، و حتی رویه مرکز مشاوره میتواند متفاوت باشد. در اغلب مراکز مشاوره خانواده، جلسات طلاق را قائم به شخص میدانند؛ یعنی فقط خود زن و شوهر باید حضور داشته باشند تا مشاور بتواند مستقیماً با آنان گفتگو کرده، اختلافات را بررسی و برای سازش تلاش کند.
با این حال، برخی مشاوران و مراجع مشاوره، در شرایط خاص (مثل بیماری، اقامت در خارج از کشور، عدم توان جسمی یا اضطرارهای دیگر)، حضور وکیل را میپذیرند.
بنابراین، قاعده کلی بر لزوم حضور شخصی زوجین است، مگر در موارد استثنایی و با مدارک معتبر.
⚖️ در چه شرایطی حضور وکیل بهجای زوجین در مشاوره طلاق پذیرفته میشود؟
با اینکه طلاق توافقی بدون نیاز به وکیل قابل انجام است، اما به طور کلی در این شرایط حضور وکیل در جلسات مشاوره معمولاً در شرایط زیر قابل قبول است:
- یکی از زوجین در خارج از کشور اقامت دارد
- زوج یا زوجه دچار بیماری جسمی یا روانی هستند که مانع حضور فیزیکی شود
- دلیل موجه و مستند قانونی برای غیبت وجود داشته باشد (مثل حبس، حوادث غیرمترقبه و…)
- در وکالتنامه رسمی، اختیار شرکت در جلسات مشاوره بهصراحت درج شده باشد
در این موارد، مرکز مشاوره میتواند با بررسی مستندات، جلسه را با حضور وکیل برگزار کرده و گواهی عدم انصراف از طلاق را صادر کند.
⚖️ نقش نوع وکالتنامه در پذیرش یا عدم پذیرش وکیل در مرکز مشاوره خانواده
نوع وکالتنامهای که ارائه میشود، در تعیین اینکه مشاور حضور وکیل را بپذیرد یا خیر بسیار مهم است. اگر وکالتنامه صرفاً برای «طلاق» باشد، ممکن است مرکز مشاوره آن را کافی نداند. اما اگر در متن آن عباراتی مانند: شرکت در جلسات مشاوره، امضای گزارش مشاوره، دریافت گواهی و مراجعه به مراکز مشاوره خانواده آمده باشد، احتمال پذیرش وکیل بهجای موکل افزایش مییابد.
در هر حال، بهتر است پیش از شروع فرآیند، با مشاور یا مدیر مرکز مشاوره مربوطه هماهنگی لازم انجام شود تا از رد یا تعلیق جلسات جلوگیری گردد.
استثنائات عدم حضور زوجین در جلسات مشاوره طلاق
هرچند اصل بر لزوم حضور زن و مرد در جلسات مشاوره پیش از طلاق است، اما در برخی شرایط خاص، قانون و مراکز مشاوره خانواده اجازه دادهاند که فرآیند مشاوره حتی بدون حضور یکی از زوجین نیز انجام شود. این موارد استثنایی، معمولاً به دلایل موجه و قابل اثبات محدود میشود. در مواردی که یکی از زوجین:
- در خارج از کشور زندگی میکند
- درگیر بیماری جدی یا بستری در بیمارستان است
- در زندان بهسر میبرد یا امکان تردد ندارد
- یا دچار موانع قانونی یا اضطراری برای حضور در جلسات است
امکان برگزاری جلسه مشاوره بدون حضور فیزیکی او وجود دارد. در این موارد، نماینده قانونی یا وکیل با ارائه مدارک کافی میتواند در جلسات مشاوره شرکت کرده و روند را پیگیری کند.
📌 مدارک لازم برای توجیه عدم حضور و نحوه اقدام مرکز مشاوره و دادگاه خانواده
برای آنکه عدم حضور یکی از زوجین توجیهپذیر باشد، ارائه مدارک زیر ضروری است:
- گواهی پزشکی رسمی یا بیمارستانی
- گواهی اشتغال به تحصیل یا کار در خارج از کشور
- حکم حبس یا برگه قضایی مرتبط
- وکالتنامه رسمی با اختیارات مشخص در زمینه طلاق و مشاوره
پس از بررسی مدارک، مرکز مشاوره میتواند جلسه را با حضور یکطرفه برگزار کرده و نتیجه را اعلام کند. همچنین ممکن است مشاور به صورت تلفنی یا آنلاین با طرف غایب تماس بگیرد تا نظر او را جویا شود.
در نهایت، در صورتی که دلایل موجه و نظر مشاور کافی باشد، گواهی عدم امکان انصراف از طلاق صادر شده و روند قانونی ادامه مییابد.
سوالات متداول
در این قسمت از مقاله سوالات متداول پیرامون عواقب عدم حضور در جلسات مشاوره طلاق مطرح شده است:
❓ شوهرم راضی به طلاق توافقی هست، ولی حاضر نمیشه توی جلسه مشاوره شرکت کنه. میتونم به تنهایی ادامه بدم؟
✅ اگرچه رضایت شفاهی مرد به طلاق مهم است، اما حضور فیزیکی او در جلسات مشاوره یا ارائه وکالتنامه با اختیار کامل به وکیل ضروری است. بدون حضور شوهر یا وکیلش، مرکز مشاوره احتمالاً گواهی عدم امکان انصراف از طلاق را صادر نمیکند. در این صورت باید مسیر طلاق یکطرفه از طرف زن را پیگیری کنی که زمانبر و پیچیدهتر است.
❓ خانمم خارج از کشور زندگی میکنه. آیا میتونم بدون حضور اون مراحل طلاق توافقی رو پیش ببرم؟
✅ بله، در این شرایط اگر همسرت به شما وکالت رسمی با اختیار طلاق، شرکت در جلسات مشاوره و امضای صورتجلسات داده باشه، میتونی بدون حضورش فرآیند مشاوره طلاق توافقی رو انجام بدی. مدارک اقامت و وکالتنامه باید به مرکز مشاوره ارائه بشه تا گواهی صادر بشه. در غیر اینصورت، پرونده متوقف خواهد شد.
❓ وکیلم میتونه بهجای من تو جلسات مشاوره طلاق شرکت کنه؟ واقعاً نیازی به حضور من نیست؟
✅ بهطور کلی جلسات مشاوره طلاق قائم به شخص زن و شوهر هست و مشاور تمایل دارد با خود طرفین گفتگو کند. اما در موارد خاص مثل اقامت خارج از کشور، بیماری یا دلایل موجه، اگر در وکالتنامه شما صراحتاً ذکر شده باشد که وکیل اختیار حضور در جلسات مشاوره را دارد، معمولاً پذیرفته میشود. البته این موضوع به سیاست مرکز مشاوره هم بستگی دارد و بهتر است قبل از شروع روند، با آنها هماهنگ شود.