یکی از دغدغههای مهم متقاضیان طرح نهضت ملی مسکن، وضعیت امتیاز مسکن در صورت بروز اختلافات خانوادگی و طلاق، بهویژه قبل از تحویل واحد است. این سوال که “آیا با طلاق قبل از تحویل خانه، امتیاز مسکن از بین میرود؟” برای بسیاری از ثبتنامکنندگان مطرح میشود، خصوصاً در شرایطی که قبلاً هزینههایی مانند قسط اول را پرداخت کردهاند.
با توجه به قوانین و دستورالعملهای وزارت راه و شهرسازی، وضعیت افراد متأهل، مجرد، یا جداشده از نظر دریافت یا لغو امتیاز مسکن ملی، تفاوتهایی جدی دارد. در این مقاله به بررسی دقیق آثار طلاق بر امتیاز مسکن ملی، شرایط واگذاری، و تعهدات قانونی طرفین میپردازیم.
طلاق قبل از تحویل مسکن ملی؛ آیا امتیاز از بین میرود؟
برای بسیاری از زوجهایی که در طرح نهضت ملی مسکن ثبتنام کردهاند، این نگرانی وجود دارد که در صورت طلاق، سرنوشت امتیاز مسکن چه خواهد شد، بهویژه اگر هنوز خانهای تحویل نگرفته باشند. پاسخ به این سوال به زمان طلاق (قبل یا بعد از تحویل)، نوع قرارداد واگذاری و وضعیت فرم «ج» زوجین بستگی دارد.
📌 طلاق قبل از تحویل؛ خطر فسخ قرارداد وجود دارد
مطابق دستورالعملهای وزارت راه و شهرسازی، اگر متقاضی متأهل در زمان انعقاد قرارداد واگذاری از همسر خود جدا شده باشد، قرارداد واگذاری قابل فسخ است. در واقع، یکی از شروط مهم برای تحویل واحد مسکونی، ارائه عقدنامه و ثبت ازدواج دائم است. اگر پیش از امضای قرارداد، طلاق انجام شود، وزارت راه حق دارد قرارداد را لغو کرده و وجه پرداختی متقاضی را بدون سود و پس از جایگزینی فرد واجد شرایط، بازگرداند.
⚖️ امکان اعتراض وجود ندارد
در این شرایط، طبق تعهدنامهای که متقاضیان مجرد هنگام ثبتنام امضا میکنند، هیچگونه حق اعتراض قضایی یا قانونی به لغو امتیاز وجود ندارد. متقاضی موظف بوده تا زمان عقد قرارداد رسمی، وضعیت تأهل خود را حفظ کرده و سند ازدواج ارائه دهد.
آیا مجرد شدن باعث لغو امتیاز مسکن ملی میشود؟
تغییر وضعیت تأهل متقاضیان طرح نهضت ملی مسکن، بهویژه از متأهل به مجرد، یکی از موارد حساس در بررسی صلاحیت ادامه بهرهمندی از امتیاز مسکن است. اینکه فردی در زمان ثبتنام متأهل بوده، اما پس از آن مجرد شده (مثلاً بهدلیل طلاق)، میتواند تبعات مهمی بر ادامه روند واگذاری واحد داشته باشد.
📌 بررسی تعهدنامه متقاضیان مجرد
بر اساس فرم تعهدنامهای که مردان مجرد ۲۳ تا ۴۴ ساله امضا میکنند، آنها متعهد میشوند که تا زمان انعقاد قرارداد واگذاری، متأهل شوند و عقدنامه رسمی ازدواج دائم را ارائه دهند. در غیر این صورت، ثبتنام آنها بلااثر میشود و هیچ اعتراضی نیز پذیرفته نیست.
به عبارت دیگر، اگر متقاضی در زمان ثبتنام مجرد بوده و تا زمان امضای قرارداد نیز مجرد باقی بماند یا پیش از عقد قرارداد طلاق بگیرد، امتیاز او لغو میشود.
⚖️ طلاق مساوی با از بین رفتن شرط واگذاری
در صورتی که فرد در هنگام انعقاد قرارداد متأهل باشد، اما قبل از تحویل واحد از همسرش جدا شود، وزارت راه میتواند قرارداد را به دلیل از بین رفتن شرط اصلی (تأهل) فسخ کند. این موضوع بهصراحت در تبصرههای آییننامه واگذاری درج شده است و به وزارتخانه اختیار داده شده است که چنین قراردادهایی را ملغی کند.
نقش عقدنامه در قرارداد واگذاری واحد نهضت ملی
ارائه عقدنامه رسمی ازدواج دائم، یکی از الزامات کلیدی برای انعقاد قرارداد واگذاری واحد مسکونی در طرح نهضت ملی مسکن است. این موضوع نشان میدهد که تأهل در زمان انعقاد قرارداد، نهتنها یک امتیاز بلکه یک پیششرط الزامی است که در صورت فقدان آن، امکان ادامه فرآیند وجود نخواهد داشت.
📌 الزام قانونی ارائه عقدنامه
مطابق دستورالعملهای اجرایی وزارت راه و شهرسازی، تمامی متقاضیان مرد مجرد که در بازه سنی ۲۳ تا ۴۴ سال ثبتنام کردهاند، موظفاند در زمان انعقاد قرارداد، عقدنامه رسمی ازدواج دائم را ارائه دهند. در غیر این صورت، ثبتنام آنها لغو و بلااثر میگردد.
این الزام حتی در فرم تعهدنامه اولیه نیز آمده است که متقاضی باید متعهد شود در زمان قرارداد متأهل باشد، در غیر این صورت، حق اعتراض و پیگیری حقوقی را از خود سلب میکند.
⚖️ عقدنامه، ضامن تداوم امتیاز
اگرچه بسیاری تصور میکنند که با پرداخت قسط اول و ثبتنام، مالک امتیاز مسکن شدهاند، اما حقیقت این است که ارائه عقدنامه در مرحله قرارداد واگذاری، شرط تعیینکنندهای برای نهایی شدن واگذاری است. بدون آن، حتی با واریز وجوه، قرارداد منعقد نمیشود و امتیاز به متقاضی دیگری واگذار خواهد شد.
فرم “ج” قرمز؛ یعنی چه و چه تبعاتی دارد؟
در بسیاری از گفتگوها پیرامون مسکن ملی، عبارتی به نام «فرم ج قرمز» به چشم میخورد؛ مفهومی که تأثیر مستقیمی بر وضعیت متقاضیان در سامانه طرحهای حمایتی دارد. اما منظور از فرم ج قرمز چیست و طلاق چه تأثیری بر آن دارد؟
📌 فرم “ج” چیست؟
فرم ج، به وضعیت متقاضی از نظر عدم بهرهمندی از امکانات دولتی برای مسکن اطلاق میشود. اگر فرم ج سبز باشد، یعنی فرد تاکنون از هیچ زمین، ملک، یا تسهیلات دولتی استفاده نکرده و شرایط لازم برای ثبتنام را دارد.
اما اگر فرم ج قرمز باشد، یعنی فرد یا همسر او قبلاً از چنین امکاناتی بهرهمند شدهاند و دیگر واجد شرایط دریافت مجدد تسهیلات دولتی مسکن نیستند.
⚖️ تأثیر طلاق بر فرم ج
مطابق دستورالعملها، پس از انعقاد قرارداد واگذاری واحد، فرم ج هر دو زوج قرمز میشود. حال اگر بعد از انعقاد قرارداد، طلاق اتفاق بیفتد، فرم ج قرمز هر دو طرف تا پنج سال باقی میماند.
این یعنی:
- هیچکدام از زوجین تا ۵ سال امکان ثبتنام در طرحهای جدید مسکن دولتی را نخواهند داشت.
- وضعیت قرمز فرم ج در سیستم باقی میماند، حتی اگر طلاق اتفاق افتاده باشد.
❌ تأثیر طولانیمدت فرم ج قرمز
فرم ج قرمز ممکن است مانعی جدی برای دریافت تسهیلات یا ثبتنام در سایر طرحهای حمایتی در سالهای بعد باشد. این موضوع بهویژه برای افراد مطلقهای که قصد دارند مجدداً از حمایتهای دولتی بهرهمند شوند، اهمیت ویژهای دارد.
طلاق بعد از تحویل واحد؛ امتیاز باقی میماند؟
یکی از سوالات رایج میان متقاضیان طرح نهضت ملی مسکن این است که اگر پس از تحویل واحد از همسر خود جدا شوند، چه اتفاقی برای امتیاز و مالکیت آن واحد خواهد افتاد؟ آیا طلاق منجر به سلب مالکیت میشود یا تنها محدودیتهایی در آینده ایجاد میگردد؟
⚖️ طلاق پس از تحویل واحد، منجر به فسخ نمیشود
بر اساس تبصرههای صریح در آییننامه اجرایی، اگر طلاق بعد از تحویل خانه اتفاق بیفتد، قرارداد واگذاری فسخ نخواهد شد. مالکیت فرد یا زوجی که نامش در قرارداد آمده، به قوت خود باقی است و وزارت راه نمیتواند امتیاز را پس بگیرد.
اما این پایان ماجرا نیست…
📌 فرم ج زوجین تا ۵ سال قرمز باقی میماند
در صورت طلاق پس از تحویل واحد:
- فرم ج هر دو زوج قرمز میماند
- تا ۵ سال پس از طلاق، هیچکدام از طرفین امکان ثبتنام مجدد در طرحهای حمایتی مسکن را نخواهند داشت
این وضعیت یک محدودیت مهم برای آینده است؛ حتی اگر طلاق کاملاً قانونی و بعد از تحویل واحد باشد.
📝 اهمیت درج نام در قرارداد واگذاری
قرارداد واگذاری ممکن است:
- به نام یکی از زوجین
- یا بهصورت مشترک به نام هر دو نفر تنظیم شده باشد.
در صورت طلاق، مالک رسمی (طبق قرارداد) همچنان صاحب قانونی ملک خواهد بود، و طرف دیگر اگر در قرارداد سهمی ندارد، حقی نسبت به ملک نخواهد داشت؛ مگر اینکه با توافق یا سند رسمی سهمی برای او در نظر گرفته شده باشد.
سرنوشت آورده پرداختی در صورت فسخ یا طلاق چیست؟
بسیاری از متقاضیان طرح نهضت ملی مسکن که در ابتدای مسیر مبالغی بهعنوان آورده اولیه پرداخت کردهاند، نگران آن هستند که در صورت طلاق یا لغو قرارداد، چه سرنوشتی در انتظار این مبالغ خواهد بود. این نگرانی بهویژه زمانی پررنگ میشود که هنوز واحدی تحویل داده نشده و قرارداد نیز فسخ شده است.
⚖️ بازگشت آورده با کسر یا بدون سود
طبق دستورالعملها و متن تعهدنامه امضاشده توسط متقاضی، در صورت لغو ثبتنام به دلیل عدم ایفای تعهدات (مانند ارائه نکردن عقدنامه)، آورده پرداختی بدون هیچگونه سود یا خسارت تأخیر به متقاضی بازگردانده میشود. البته این بازگشت زمانی انجام میشود که متقاضی جدیدی جایگزین شده باشد.
در صورتی که متقاضی تمایل به نگهداشتن واحد داشته باشد و فرد جدیدی برای جایگزینی پیدا نشود، امکان واگذاری مشروط فراهم خواهد شد.
📌 شرایط واگذاری واحد به مجرد پس از فسخ ناشی از طلاق
در شرایط خاص، اگر متقاضی مجرد پس از فسخ قرارداد ناشی از طلاق بخواهد واحد را نگه دارد، باید:
- کل قیمت زمین و هزینه ساخت را به نرخ کارشناسی روز بهصورت نقدی بپردازد
- کل یارانههای دولتی مانند تخفیف صدور پروانه، انشعابات، نظام مهندسی و… را نیز به قیمت روز تسویه کند
- تسهیلات دولتی با نرخ رسمی و بدون یارانه محاسبه و بازپرداخت شود
این گزینه تنها زمانی فعال میشود که متقاضی جدید واجد شرایط برای جایگزینی وجود نداشته باشد.
❌ عدم تمایل به ادامه؛ کسر از آورده ممکن است
اگر متقاضی نه تمایل به پرداخت کامل هزینهها داشته باشد و نه متقاضی جایگزین برای واگذاری وجود داشته باشد، آورده پرداختی پس از کسر هزینههای تطویل دوره و خسارت مشارکت، به وی بازگردانده میشود. این یعنی مبلغ بازگشتی ممکن است کمتر از آن چیزی باشد که پرداخت کردهاند.